Türkçe Eğitimiyle Kültürel Hafızanın Sürdürülmesi: Mitolojik Anlatılar, Atasözleri ve Deyimlerin Gücü
Özet
Bu çalışma, Türk kültürünün önemli taşıyıcıları olan atasözleri ve deyimlerin mitolojik kökenlerini inceleyerek, kültürel hafızanın Türkçe eğitimi aracılığıyla nasıl sürdürülebileceğini ele almaktadır. Nitel araştırma yönteminin benimsendiği çalışmada, doküman analizi tekniğiyle Türk mitolojisinde yer alan figürlerin atasözleri ve deyimlerdeki yansımaları incelenmiştir. Bulgular, aslan, at, kurt, dağ, demir, ateş, yılan gibi mitolojik unsurların, atasözleri ve deyimlerde sıkça yer aldığını ve bu yapıların kültürel aktarımda önemli işlevler üstlendiğini göstermektedir. Çalışma, deyim ve atasözlerinin tarihsel süreçte nasıl biçimlendiğini, mitlerle olan bağlarını ve toplumsal değerlerin aktarımındaki yerini örneklerle ortaya koymaktadır. Elde edilen sonuçlar, dil öğretiminde bu kalıplaşmış ifadelere yer verilmesinin sadece dil becerilerini değil, aynı zamanda kültürel bilinci geliştirmede de etkili olduğunu göstermektedir. Çalışma, Türkçe öğretiminde mitolojik arka planı da içeren öğretim materyallerinin geliştirilmesini ve yaratıcı yöntemlerle kültürel aktarımın desteklenmesini önermektedir.
Referanslar
Akbaş Ercan, C. (2020). Türk dünyası atasözlerinde mitolojik izler [Yayımlanmamış yüksek lisans Tezi]. Gazi Üniversitesi.
Aksoy, Ö. A. (1993). Atasözleri ve deyimler Sözlüğü 1. İstanbul: İnkılap.
Aksoy, Ö. A. (1995). Atasözleri ve deyimler Sözlüğü 2. İstanbul: İnkılap.
Altun, Z. (2019). Türk kültüründe "kurt kavramı" üzerine bir inceleme. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 8(22), 91-108.
Atalay, B. (2018). Divanü Lügat-it Türk (Cilt I-III). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Bağcı, H. (2010). İlköğretim 5. sınıf öğrencilerinin atasözleri ve deyimleri algılama düzeyi. Türklük Bilimi Araştırmaları, (27), 91-110.
Banarlı, N. S. (1997). Resimli Türk edebiyatı tarihi. İstanbul: MEB.
Bayat, F. (2021). Mitolojiye giriş. İstanbul: Ötüken.
Bulut, M. (2013). Türkçe eğitimi ve öğretiminde dil ve kültür aktarımı aracı olarak atasözleri ve deyimlerin önemi. Electronic Turkish Studies, 8(13), 559-575. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.5993
Çerikan, F. U. (2018). Türk atasözlerinde "demir"in anlamı ve işlevselliği. TÜRÜK Uluslararası Dil Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi, 1(13), 162-176.
Çiçek, H. (2003). Alp Er Tunga Destanı ve Türk mitolojisi. Ankara Üniversitesi Yayınları.
Çolak, F. (2010). Yerle ilgili bazı atasözleri ve deyimlerin mitolojik bağlantısı. Türklük Bilimi Araştırmaları, (28), 171-178.
Ergin, M. (1992). Köktürk Yazıtları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Ergin, M. (1997). Dede Korkut Hikâyeleri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Ergin, M. (2005). Oğuz Kağan Destanı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Has Hacib, Y. (2019). Kutadgu Bilig. Ankara: Gençlik Spor Yayınları.
Karabağ, İ. (2016). Türk ve Alman kültüründe "at" ("at" kelimesini içeren atasözleri ve deyimler). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(2).
Karakuş, N., Alparslan, A. ve Özaydın, V. (2017). Türkçe ve sosyal bilgiler ders kitaplarında yer alan destanların söz varlığı açısından incelenmesi. Researcher, 5(1), 171–185.
Karasar, N. (2016). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Akademik Yayıncılık.
Kâşgarlı Mahmûd (2005). Divânü Lugâti’t-Türk, (Çev. Seçkin Erdi, Serap Tuğba Yurteser), İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
Kavcar, C. (1996). Anadili eğitimi. Ana Dili Dergisi, (1).
Kocaoluk, O. H. (1983). Türkçe deyimler sözlüğü. İstanbul: Kocaoluk Yayınevi.
Korkmaz, Z. (1995). Kaşgarlı Mahmud ve Divanu Lügat-it Türk. Türk Dili Üzerine Araştırmalar, (1), Türk Dil Kurumu Yayınları.
Ögel, B. (2010). Türk mitolojisi. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
Özbay, M. & Melanlıoğlu, D. (2009). Türkçe eğitiminde deyimlerin öğretme ve öğrenme süreci bakımından değerlendirilmesi. Millî Eğitim, 38(181), 8-19.
Özkan, E. (2017). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitaplarında Türk kültür öğeleri olarak atasözleri ve deyimler. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 4(10), 295-300. https://doi.org/10.26450/jshsr.55
Özkan, F. & Özkan, İ. (2017). Köl Tigin ile Köl İç Çor yazıtlarında geçen "Oplayu Tegmek" ve "Opulu Kirmek" sözleri hakkında. Halil İnalcık Armağanı, Ankara: TKAE Yayınları.
Radloff, W. (1995). Manas Destanı (Çev. E. Gürsoy). Ankara: Türksoy Yayınları.
Saraçbaşı, M. E. (2010). Örnekleriyle büyük deyimler sözlüğü. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Şimşek, P. (2023). Türkçenin anlatım gücü atasözlerinde Türk mitolojisindeki "gök ve yer" kavramı örneği. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (12), 774-796. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1323875
Şinasi, İ. Durûb-ı Emsâl-i Osmaniye. (Haz. S. Beyzadeoğlu), Milli Eğitim, İstanbul 2003,
Tekin, T. (1985). Tonyukuk Yazıtları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Tezcan, S. & Boeschoten, H. (2001). Dede Korkut Oğuznameleri. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Tökel, D. A. (2000). Divan şiirinde mitolojik unsurlar. Ankara: Akçağ Yayınları, 13-16.
Tülbentçi, F. F. (1963). Türk atasözleri ve deyimleri. İstanbul: İnkılap ve Aka Kitapevleri.
Türkben, T. (2015). Anlam bilim açısından geçmişten günümüze kadar "gök" kavramının anlamsal yolculuğu. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 5, 265-272.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Yutbaşı, M. (2012). Sınıflandırılmış Türk atasözleri. İstanbul: Excellence Publishing.
