Yaşam Sonu Bakımı: Etik, Klinik ve Kişisel Perspektifler
Özet
Yaşam sonu bakımı, modern tıbbın sunduğu olanaklara rağmen, ölümü onurlu ve insancıl bir şekilde karşılamayı hedefleyen bir disiplindir. Etik, klinik ve kültürel boyutların birleştiği bu alan, hasta özerkliği ve insan onurunu merkeze alarak fiziksel, psikososyal ve manevi ihtiyaçlara bütüncül bir yaklaşım sunar. Bilgilendirilmiş onam gibi etik ilkeler, hasta bakımında kritik önem taşırken, bilinç kaybı yaşayan hastalar için karar verme süreçleri karmaşık etik ve hukuki sorunlara yol açabilir. Manevi destek, hastaların ölüm sürecini anlamlandırmalarına yardımcı olurken, dini ve kültürel hassasiyetler onurlu bir ölüm deneyimi sağlamak açısından hayati rol oynar. Terminal dönem yönetiminde multidisipliner ekiplerin koordinasyonu ve etik değerlendirmeler, hastaların konforunu artırırken, gelecekte hukuki düzenlemeler ve toplumsal farkındalık bu alanın gelişimini destekleyecektir.
Referanslar
Emmerich N, Mallia P, Gordijn B, Pistoia F, editörler. Contemporary European Perspectives on the Ethics of End of Life Care [Internet]. Cham: Springer International Publishing; 2020 [a.yer 02 Ocak 2025]. (Philosophy and Medicine; c. 136). Erişim adresi: https://link.springer.com/10.1007/978-3-030-40033-0
Darzi A. High quality care for all: NHS Next Stage Review final report. London: Stationery Office; 2008.
Randall F, Downie RS. The Philosophy of Palliative Care: Critique and Reconstruction [Internet]. 1. bs. Oxford University PressOxford; 2006 [a.yer 02 Ocak 2025]. Erişim adresi: https://academic.oup.com/book/9580
National Consensus Statement: Essential Elements for Safe and Highquality End-Of-life Care. Sydney: Australian Commission on Safety & Quality in Health Care; 2015.
Bagheri A. End of Life Issues: An Islamic Perspective. Içinde: Emmerich N, Mallia P, Gordijn B, Pistoia F, editörler. Contemporary European Perspectives on the Ethics of End of Life Care [Internet]. Cham: Springer International Publishing; 2020 [a.yer 05 Mayıs 2024]. s. 93-103. (Philosophy and Medicine; c. 136). Erişim adresi: https://link.springer.com/10.1007/978-3-030-40033-0_6
End of life care for adults: service delivery. London: National Institute for Health and Care Excellence; 2019.
Katz J. The silent world of doctor and patient. Johns Hopkins Paperbacks ed. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 2002. 263 s.
Natanson v. Kline [İnternet]. 1960. Erişim adresi: https://law.justia.com/cases/kansas/supreme-court/1960/41-476-2.html
Cook D, Rocker G. Dying with Dignity in the Intensive Care Unit. N Engl J Med. 26 Haziran 2014;370(26):2506-14.
Türk Medeni Kanunu. Kas 22, 2001.
Çavdar P. Türk ve Amerikan Hukuklarında Canlandırmama Talimatının (DNR) Hukuki Açıdan Değerlendirilmesi. Ildırım Beyazıt Hukuk Derg. 31 Ocak 2024;(1):197-239.
Genç Y. Manevi Bakımın Gerekliliği ve Bakım Hizmeti Veren Meslek Elemanlarının Manevi Ba. J Turk Stud. 01 Ocak 2018;13(Volume 13 Issue 9):45-66.
Chamsi-Pasha H, Albar MA. Do not resuscitate, brain death, and organ transplantation: Islamic perspective. Avicenna J Med. 2017;7(2):35-45.
Ijaopo EO, Zaw KM, Ijaopo RO, Khawand-Azoulai M. A Review of Clinical Signs and Symptoms of Imminent End-of-Life in Individuals With Advanced Illness. Gerontol Geriatr Med. Ocak 2023;9:23337214231183243.
Regnard C, Mannix K. Reduced Hydration or Feeding in Advanced Disease — a Flow Diagram. Palliat Med. Nisan 1991;5(2):161-4.
Lokker ME, Van Der Heide A, Oldenmenger WH, Van Der Rijt CCD, Van Zuylen L. Hydration and symptoms in the last days of life. BMJ Support Palliat Care. Eylül 2021;11(3):335-43.
Raja SN, Carr DB, Cohen M, Finnerup NB, Flor H, Gibson S, vd. The revised International Association for the Study of Pain definition of pain: concepts, challenges, and compromises. Pain. Eylül 2020;161(9):1976-82.
Hendriks SA, Smalbrugge M, Hertogh CMPM, Van Der Steen JT. Dying With Dementia: Symptoms, Treatment, and Quality of Life in the Last Week of Life. J Pain Symptom Manage. Nisan 2014;47(4):710-20.
Matsunami K, Tomita K, Touge H, Sakai H, Yamasaki A, Shimizu E. Physical Signs and Clinical Findings Before Death in Ill Elderly Patients. Am J Hosp Palliat Med. Nisan 2018;35(4):712-7.
Nahm M, Greyson B. Terminal Lucidity in Patients With Chronic Schizophrenia and Dementia: A Survey of the Literature. J Nerv Ment Dis. Aralık 2009;197(12):942-4.
