Hymenoptera
Özet
Hymenoptera dizisi Dünya’daki önemli böcek gruplarından bir tanesidir. Bu dizide karıncalar, yaban arıları ve bal arıları yer alır. Bunlar dünyanın hemen hemen her yerinde bulunabilen ve ekolojik olarak baskın olan en iyi bilinen sosyal yaşayan böceklerdendir. Bal arıları özellikle çiçeklerin polinasyonunda rol oynadıkları için hayati öneme sahip canlılardır. Ayrıca insanların beslenmesinde ve çeşitli hastalıkların tedavisinde kullanılan başta bal olmak üzere çeşitli arı ürünleri de bal arılarından elde edilir. Karıncalar ve yaban arıları ise zararlı böcek popülasyonlarının kontrol altında tutulmasında önemli rol oynarlar. Ancak bu yararlı özelliklerinin yanı sıra birçok karınca, yaban arısı ve bal arısı türü iğne aparatından dolayı sokma yeteneğine sahiptirler. Bu nedenle insanlar başta olmak üzere omurgalı ve omurgasız hayvanlar için tehlikeli ve zararlıdırlar. Apis cinsindeki bal arıları, sarı ceketliler (Vespinae), kağıt eşek arıları (Polistes) ve ateş karıncaları (Solenopsis) yaygın sokma özelliği olan hymenopterlerdir. Bu hymenopterler insan veya hayvanları soktuklarında çeşitli sağlık problemlerine hatta ölümcül olabilen ciddi alerjik reaksiyonlara ve anafilaksiye yol açabilirler.
The order Hymenoptera is one of the important insect groups on Earth. This order includes ants, wasps and honeybees. They are the most well-known social insects that can be found almost everywhere in the world and are ecologically dominant. Honeybees are vital creatures, particularly since they take part in the pollination of flowers. In addition, various bee products, especially honey, used in human nutrition and in the treatment of various diseases are obtained from honeybees. Ants and wasps play an significant role in keeping harmful insect populations under control. However, in addition to these useful features, many species of ants, wasps and honeybees have the ability to sting due to their stinging apparatus. For this reason, they are dangerous and harmful to vertebrates and invertebrates, especially humans. Honeybees in the Apis genus, yellow jackets (Vespinae), paper wasps (Polistes), and fire ants (Solenopsis) are hymenoptera with widespread stinging ability. When these hymenoptera sting humans or animals, they can cause various health problems, including even severe allergic reactions and anaphylaxis, which can be fatal.
Referanslar
Aguiar AP, Deans AR, Engel MS, et al. Order Hymenoptera. Zootaxa. 2013; 3703 (1): 51–62. http://dx.doi.org/10.11646/zootaxa.3703.1.12
Aydın L, Doğanay A, Oruç HH, et al. Bal Arısı Yetiştiriciliği, Ürünleri, Hastalıkları. (1. Baskı). Bursa: Dora Basım-Yayın Dağıtım Ltd. Şti; 2017.
Berlocher SH. Origins: A brief history of research on speciation. In: Howard DJ, Berlocher SH (eds.). Endless forms: species and speciation. England: Oxford University Prees; 1998. p.3-18.
Boevé JL, Eertmans F, Adriaens E, et al. Field method for testing repellency of an Icaridin-containing skin lotion against vespid wasps. Insects. 2016; 7(2): 22. https://doi.org/10.3390/insects7020022
Boevé JL, Honraet K, Rossel B. Screening of repellents against vespid wasps. Insects. 2014; 5 (1): 272-286. https://doi.org/10.3390/insects5010272
Boord MJ. Venomous insect hypersensitivity. In: Noli C. Foster A. Rosenkrantz W. (eds.). Veterinary allergy. Oxford, UK: John Wiley and Sons, Ltd; 2013. p. 191-194. https://doi.org/10.1002/9781118738818.ch29
Branstetter MG, Childers AK, Cox-Foster D, et al. Genomes of the Hymenoptera. Current opinion in insect science. 2018; 25: 65-75. https://doi.org/10.1016/j.cois.2017.11.008
Braverman Y, Marcusfeld O, Adler H, et al. Yellowjacket wasps can damage cow’s teats by biting. Medical and Veterinary Entomology. 1991; 5 (1): 129-130.
Çakmak İ, Seven Çakmak S. Türkiye’de Arıcılık ve Güncel Koloni Kayıpları. Uludag Bee Journal. 2016; 16 (1): 31-48.
Demirsoy A. Yaşamın Temel Kuralları, Omurgasızlar / Böcekler / Entomoloji. cilt II kısım II, dokuzuncu baskı, Ankara: 2006.
Dik B. Veteriner Artropodoloji (5. Baskı). Selçuk Üniversitesi Veteriner Fak. Konya; 2022.
Doğaroğlu M. Modern Arıcılık Teknikleri (4. Basım), Tekirdağ: Türkmenler Matbaacılık; 2009.
Fitzgerald KT, Flood AA. Hymenoptera stings. Clinical techniques in small animal practice. 2006; 21: 194–204. doi:10.1053/j.ctsap.2006.10.002
Foottit RG, Adler PH. Insect Biodiversity: Science and Society. Wiley-Blackwell Publishing, Oxford; 2009.
Franks NR. Ants. In Resh VH, Carde RT (eds.), Encyclopedia of insects. (2nd ed.). 2009. p. 24-27.
Gallai N, Salles JM, Settele J, et al. Economic valuation of the vulnerability of world agriculture confronted with pollinator decline. Ecological Economics. 2009; 68: 810–821. doi:10.1016/j.ecolecon.2008.06.014
Gauld ID, Bolton B. The Hymenoptera. London: British Museum (Natural History); Oxford University Press; 1998.
Goulet H, Huber JT. Hymenoptera of the World: An identification guide to families. Ottawa: Agriculture Canada; 1993.
Güler A, Kaftanoğlu O, Bek Y, et al. Türkiye’deki Önemli Balarısı (Apis mellifera L.) Irk ve Ekotiplerinin Morfolojik Karakterler Açısından İlişkilerinin Diskriminant Analiz Yöntemiyle Saptanması. Turkish Journal of Veterinary and Animal Sciences. 1999; 23: 337-343.
Güler A, Toy H. Sinop İli Türkeli Yöresi Balarıları (Apis mellifera L.)’nın Morfolojik Özellikleri. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi. 2008; 23 (3): 190-197.
Harwood RF, James MT. Entomology in human and animal health (7nd ed.). New York: MacMillan Co; 1979.
Hedges SA. Handbook of pest control. In: Chapter 12: ants. 18th ed. Cleveland (Ohio): Mallis Handbook and Technical Training Co; 1997. p. 503–589.
Hölldobler B, Wilson EO. The ants. Cambridge: Belknap/ Harvard Univ. Press; 1990.
Huber JT. Biodiversity of hymenoptera. In: Foottit RG, Adler PH (eds.), Insect biodiversity: science and society. 2017. p. 419-461.
Kambur M, Kekeçoğlu M. Türkiye bal arısı (Apis mellifera L.) alttürlerinde genetik çeşitlilik kaybı. Anadolu Journal of Agricultural Sciences. 2018; 33: 73-84. doi: 10.7161/omuanajas.337798
Kıran K, Karaman C. Ant fauna (Hymenoptera: Formicidae) of central Anatolian region of Turkey. Turkish Journal of Zoology. 2021; 45 (3): 161-196. doi:10.3906/zoo-2008-6
Lofgren CS. The economic importance and control of imported fire ants in the United States. In: Vinson SB (ed.). Economic impact and control of social insects. New York: Praeger; 1986. p. 227-256.
Mayr E. Systematics and origin of species. New York: Columbia University Pres; 1942.
Mullen GR, Durden LA. Medical and Veterinary Entomology. 2nd ed. Elsevier, Inc. London: Academic Press; 2009.
Özüiçli M, Aydın L. Türkiye Bal Arılarında Ciddi Tehlike; Nosemosis. Uludag Univ Vet Fak Derg. 2018; 37 (2): 151-157. https://doi.org/10.30782/uluvfd.419001
Parveen N. Miglani R, Kumar A, et al. Honey bee pathogenesis posing threat to its global population: a short review. Proceedings of the Indian National Science Academy. 2022; 88: 11-32. https://doi.org/10.1007/s43538-022-00062-9
Pucci S, D’Alò S, De Pasquale T, et al. Risk of anaphylaxis in patients with large local reactions to Hymenoptera stings: A retrospective and prospective study. Clinical and Molecular Allergy. 2015; 13: 21e23. DOI 10.1186/s12948-015-0030-z
Rakich PM, Latimer KS, Mispagel ME, et al. Clinical and histological characterization of cutaneous reactions to stings of the imported fire ant (Solenopsis invicta) in dogs. Veterinary Pathology. 1993; 30 (6): 555-559. https://doi.org/10.1177/030098589303000
Rasplus JY, Villemant C, Paiva MR, et al. Hymenoptera. In: Roques A, Kenis M, Lees D (eds.), Arthropod invasions in Europe. BioRisk 2010; 4 (2): 669–776. doi: 10.3897/biorisk.4.55
Reed HC, Landolt PJ. Ants, wasps, and bees (Hymenoptera). In: Mullen GR, Durden LA (eds.). Medical and veterinary entomology. (3nd ed). Cambridge: Academic Press; 2019. p. 459–488.
Ruttner F. Biogeography and Taxonomy of Honeybees. Springer- Verlag Berlin Heidelberg; 1988.
Sammatora D, Avitabille A. The Beekeeper’s Handbook. (3nd ed). Cornell University Press; 1998.
Schmidt JO. Chemistry, pharmacology, and chemical ecology of ant venoms. In: Piek T (ed.). Venoms of the Hymenoptera. Biochemical, pharmacological and behavioural aspects. San Diego: Academic Press; 1986. p. 425-508.
Schmidt JO. The sting of the wild. John Hopkins University Press; 2016.
Sharkey MJ. Phylogeny and classifi cation of Hymenoptera. Zootaxa. 2007; 1668 (1): 521–548. DOI: 10.11646/zootaxa.1668.1.25
Shwimmer A, Shpigel NY, Yeruham I, et al. Epidemiological and bacteriological aspects of mastitis associated with yellowjacket wasp teat lesions in Israeli dairy cows. Proceedings of the Third International Dairy Federation International Mastitis Seminar. 1995; p. 100-102.
Smith ML. Honey bee sting pain index by body location. Peer J, 2014: 2, e338. https://doi.org/10.7717/peerj.338
Soysal Mİ, Konak F, Kekeçoğlu M. Bal Arısının Taksonomisi ve Arı ırkları. Ordu Arıcılık Dergisi, 2010; 3: 1-6.
Şaki CE. Hymenoptera (Zar Kanatlılar). Karaer Z, Dumanlı N (eds.), Artropodoloji içinde. Medisan Yayın Serisi: 81. Ankara: Medisan Yayıncılık; 2015. p.281-286.
Tozkar CÖ, Kence M, Kence A, et al. Metatranscriptomic analyses of honey bee colonies. Frontiers in genetics. 2015; 6: 100. https://doi.org/10.3389/fgene.2015.00100
Weathersby AB. Wet salt for envenomization. Journal of the Georgia Entomological Society. 1984; 19 (1): 1, 6-8.
Yadav S, Kumar Y, Jat BL. Honeybee: Diversity, Castes and Life Cycle. Industrial Entomology. 2017; 5-34. DOI: 10.1007/978-981-10-3304-9_2
Yalnız SE. Akdeniz Bölgesi (Türkiye) vespidae (Hymenoptera: Vespoidea) türleri üzerine faunistik araştırmalar ve ekolojik gözlemler. Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, 2023.
Yıldırım E. The distribution and biogeography of Vespidae (Hymenoptera: Aculeata) in Turkey. Turkish Journal of Entomology, 2012; 36 (1): 23-42.
Yıldırım E. Türkiye’deki Vespidae türlerinin (Hymenoptera: Insecta) önemi. Arıcılık Araştırma Dergisi, 2013; 10, 2-6.
Yılmazer N, Özkan Ö, Kar S. Arılar. Özcel MA, Karaer Z (eds.), Veteriner Hekimliğinde Parazit Hastalıkları içinde. Bornova, İzmir: Türkiye Parazitoloji Derneği Yayın No: 24, Cilt 2, META Basım; 2013. p. 1463-1466.
Yılmazer N, Özkan Ö, Kar S. Karıncalar. Özcel MA, Karaer Z (eds.), Veteriner Hekimliğinde Parazit Hastalıkları içinde. Bornova, İzmir: Türkiye Parazitoloji Derneği Yayın No: 24, Cilt 2, META Basım; 2013. p. 1467-1469.
Zerek A. Hatay Yöresi Bal Arılarında (Apis mellifera L., 1758) Nosemosisin Yaygınlığı. Doktora Tezi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü Parazitoloji (Vet) Anabilim Dalı, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi, Hatay, 2020.
