Küresel İklim Değişikliğinin Vektörlere ve Vektör Kaynaklı Hastalıklara Etkisi
Özet
Küresel iklim değişimi ile ısı, yağış ve nem düzeylerinde dönüşümsüz olarak farklılaşmakta bu nedenle vektör ve vektör kaynaklı hastalıklarında ciddi bir artışa yol açmaktadır. Vektör canlılar, doğal hayatta kendi ekosistemlerinde normal döngüde yaşarlarken, çevresel etkenlerin değişmesi ve/veya insan müdahalesi sonucu vektörlerin tüm dengeleri bozulur. Bu durum da, zoonoz hastalıkları arttırır ve buna bağlı epidemileri oluşturur. Bozulan doğal denge sonucu insan / hayvan hareketleri ile kırsal / ülkeler arası ilişkinin artması sonucu hastalıkların yayılışı ciddi olarak artar. Dünya sağlık örgütüne göre hastalıkların %61’i zoonoz karakterde olup, yer yıl bulunan 5 yeni hastalığın 3’ü zoonozdur. Elde edilen bulgulara göre, parazit ve taşıdığı hastalıklar için ortamın daha elverişli duruma gelmesi sonucu problemin artacağı belirtilmiştir. Bu küresel durum, insan ve hayvanlarımıza hem sağlık hem de ekonomik açıdan ciddi zararlar verme potansiyeli taşımaktadır.
Referanslar
Anonymus. Health Implications of Global Warming: Vector-borne and Water-borne Diseases. PSR 2011, 4 p.
Aydın L. Küresel iklim değişikliği ve Artropodoloji, (Zoonoz, iklim değişikliği ve Vektör kaynaklı hastalıklar, Artropodoloji (Veteriner Hekimler için) Eds. L. AYDIN, AO. GİRİŞGİN. Dora yayınları, 2021 27-29.
Caminade, C., Mcnityre, KM, Jones AN. Impact of recent and future climate change on vector-borne diseases. Ann. NY Aca. Sciences. 2019, 1436, 1.8p.
Cook GC 1992. Effect of global warming on the distribution of parasitic and other infectious diseases: a review. Journal of the Royal Society of Medicine Volume 85,688-691.
Gage K. et al. Climate and Vectorborne Diseases” Am J Prev Med; 2008, 35(5) 9p.
Hall, S.R., Tessier, A.J., Duffy, M.G., Huebner, M. and Caceres, C.E. Warmer does not have to mean sicker: temperature and predators can jointly drive timing of epidemics. Ecology 2006 87: 1684-1695.
İnci A., Düzlü, Ö. Vektörler ve vektörlerle bulaşan hastalıklar. Erciyes Üniv. Vet Fak derg 2009, 6(1), 53-63.
İnci A., Yazar S., Tunçbilek As., Canhilal R., Doğanay M., Aydın L., Aktaş M., Vatansever Z., Özdarendeli A., Özbel Y., Yıldırım A., Düzlü Ö.2013. Vectors and Vector-Borne Diseases in Turkey Ankara Univ.Vet.Fak.Derg. 2013 Ankara Üniv Vet Fak Derg, 60, 281-296.
Kara M.2012.Küresel Isınma ve Parazitler. Kafkas Univ Vet Fak Derg.18 (Suppl-A): 245-A248.
Morgan, E.R. and Wall, R. 2009. Climate change and parasitic disease: farmer mitigation? Trends in Parasitology 25: 308-313.
Özbel Y 2017. Vektör Artropodlar ve Mücadelesi. ISBN: 978-605-87556-6-6 Türkiye Parazitoloji Derneği Yayın No: 25 İzmir
Patz et al., Impact of regional climate change on human health. Nature, Vol 438, 17 November 2005.
Poulin R.2006. Global warming and temperature-mediated increases in cercarial emergence in trematode parasites. Parasitology 132, 143–15.
Taylor, M., Coop,B., Wall.R.2016. Veterinary Parasitology. Wiley-Blackwell, Oxford, UK, 4th edition.
TC Meteoroloji Genel Müdürlüğü. Küresel iklim değişimi ve istatistikleri, Türkiye İçin İklim Projeksiyonları i https://www.mgm.gov.tr/iklim/iklim-degisikligi.aspx 2021.
Thomas, M.B. and Blanford, S. 2003. Thermal biology in insect-parasite interactions. Trends in Ecology and Evolution 18: 344-350.
Wall, R. and Ellse, L.S. 2011. Climate change and livestock parasites: integrated management of sheep blowfly strike in a warmer environment. Global Change Biology 17: 1770-1777.
