Yaşlı İhmali ve İstismarı
Özet
Yaşlı ihmal ve istismarı, psikolojik sıkıntı, sakatlık, sosyal izolasyon ve hastaneye yatma riskini artırarak savunmasız yaşlı kişilerin sağlığını tehlikeye atan, sadece yaşayan birey için değil aynı zamanda toplumsal bir sorun olması sebebiyle önemli bir halk sağlığı sorunudur. Dünya çapında yaşlanan nüfusun artan oranlarıyla, binlerce yaşlının istismardan ve olumsuz sağlık sonuçlarından muzdarip olması bekleniyor. Yapılan çalışmalarda istismar ve ihmalin türüne göre değişmekle birlikte yaygınlığı %4 ile %75 arasında değişmektedir. İstismar ve ihmal yaşlı bireyde, sakatlık ya da hayatı tehdit eden hastalıkların görülmesi, acil servislerin kullanımı, hastanede kalma, bakım evinde kalma riskinin artması ve ölüm gibi önemli sonuçlara neden olmaktadır. İstismar ve ihmali yapanların çoğunlukla yaşlı bireyin yakınlarının oluşturması bildiriminin yapılmasına engel olabilmektedir. Yaşlı istismarını ve ihmalini önlemek için zamanında ve etkili önlemlere ihtiyaç vardır. Bu önlemlerin alınması ve uygulanmasında (risk faktörlerinin tanınması, istismar ve ihmalin tanılanması ve müdahalenin yapılması ve bildiriminin yapılması vb. ) hemşireler önemli bir rol oynamaktadır.
Elder neglect and abuse is a significant public health problem not only for the living individual but also for the society as it jeopardizes the health of vulnerable elderly people by increasing the risk of psychological distress, disability, social isolation and hospitalization. With the increasing rates of the aging population worldwide, thousands of elderly people are expected to suffer from abuse and negative health outcomes. In studies, the prevalence of abuse and neglect varies between 4% and 75% depending on the type of abuse and neglect. Abuse and neglect cause important consequences such as disability or life-threatening illnesses in elderly individuals, use of emergency services, hospitalization, increased risk of staying in a nursing home and death. The fact that the perpetrators of abuse and neglect are mostly the relatives of the elderly person may prevent reporting. Timely and effective measures are needed to prevent elder abuse and neglect. Nurses play an important role in taking and implementing these measures (recognition of risk factors, identification of abuse and neglect, intervention and reporting, etc.).
Referanslar
Andela M, Truchot D, Huguenotte V. Work environment and elderly abuse in nursing homes: the mediating role of burnout. Journal of Interpersonal Violence. 2021; 36(11-12): 5709-5729.
Zhang LP, Du YG, Dou HY, et al. The prevalence of elder abuse and neglect in rural areas: a systematic review and meta-analysis. European Geriatric Medicine. 2022;13(3): 585-596.
Doğan N. Göz ardı edilen bir durum: Yaşlı istismarı ve etkileyen faktörler. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi. 2019;28(4): 306-313.
Erden Ş, Boz H. Türkiye'de yaşlı istismarı ve ihmali. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası. 2018;71(3): 100-105.
World Health Organization (WHO). Abuse of older people. (14/01/2025 tarihinde https://www.who.int/health-topics/abuse-of-older-people#tab=tab_1 adresinden ulaşılmıştır).
Güngör ŞD, İşler G, Ersal İ, ve diğ. Yaşlı ihmal ve istismarına yönelik müdahale. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi. 2021; (17): 155-178.
Jayawardena KM, Liao S. Elder abuse at end of life. Journal of Palliative Medicine. 2006; 9: 127-136. https://doi.org/10.1089/jpm.2006.9.127
Pereira C, Fertleman M. Elder abuse: A common problem, commonly missed in trauma and orthopaedics. Eur Geriatr Med. 2019;10(6): 839–841. https://doi.org/10.1007/s41999-019-00245-6
Eryiğit SÇ. Yaşlılarda ihmal ve istismar ile ilişkili faktörler- İzmir ilinden bir örnek. Doktora Tezi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Yaşlı Sağlığı Anabilim Dalı, Adnan Menderes Üniversitesi, Aydın, 2022.
World Health Organization (WHO). Abuse of older people. (15/01/2025 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/abuse-of-older-people adresinden ulaşılmıştır).
Malmedal W, Iversen MH, Kilvik A. Sexual abuse of older nursing home residents: A literature review. Nursing Research and Practice, 2015; 2015(1): 902515.
Neuberg M, Pudmej Ešegović V, Križaj M, et al. Abuse and neglect of older people in health facilities from the perspective of nursing professionals: A cross‐sectional study from Croatia. International Journal of Older People Nursing. 2022; 17(6): e12484.
Filipska K, Biercewicz M, Wiśniewski A, et al. Prevalence of elder abuse and neglect: Screening in Poland families. European Geriatric Medicine. 2019;10: 817-825.
Özer N, Tanriverdi D. Determining depression, abuse, and neglect in elderly individuals. Psychogeriatrics. 2013;23(4): 690-700.
Aktaş M. Yaşlı istismar ve ihmaline ilişkin uygulanan kuramsal yaklaşımlar. Eurasian. 2024;7(2): 154-160.
Gürsoy MY, Tanrıverdi G, Yılmaz HE. Aile sağlığı merkezlerinde çalışan sağlık profesyonellerinin yaşlı istismarı ile karşılama durumları ve ilişkili faktörler: Kesitsel bir çalışma. Turkiye Klinikleri Journal of Health Sciences. 2022;7(4): 1120-1126.
Martins R, Neto MJ, Andrade A, et al. Abuse and maltreatment in the elderly. Atencion Primaria. 2014;46: 206-209.
Warren A, Blundell B. Addressing elder abuse in rural and remote communities: social policy, prevention and responses. J Elder Abuse Negl. 2019;31(4–5): 424–436. https://doi.org/10.1080/ 08946566.2019.1663333
Brondani M. Elder abuse and neglect: The elephant in the room. Gerodontology. 2020; 37(2): 100-101.
Muftuler HG. Modern toplumda yas ve yasli ayrımciligi. Turkiye Sosyal Hizmet Arastirmalari Dergisi. 2018;2(2): 181-214.
Pillemer K, Burnes D, Rifn C, et al. Elder abuse: global situation, riskfactors, and prevention strategies. Gerontologist. 2016;56(Suppl 2): 194-205. https://doi.org/10.1093/geront/gnw004
Çiftçi H, Daştan NB, Kaya F. Acil servisin bilinmeyen-görülmeyeni: Yaşli istismari. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi. 2020; 29(3): 213-220.
Aylaz R, Pekince H, Işik K, et al.. The correlation of depression with neglect and abuse in individuals over 65 years of age. Perspectives in Psychiatric Care. 2020;56(2): 424-430.
Şimşek H, Evin H. Aile içi yaşlı istismarı ve ihmali. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2024;21(1): 320-332.
Dyer CB, Pavlik VN, Murphy KP, et al. The high prevalence of depression and dementia in elder abuse or neglect. Journal of American Geriatrics Society, 2015;48(2): 205-208.
Seçer MB, İlçin N, Seçer E, ve diğ. Sağlıkla ilgili ve sağlık dışı bölümlerde okuyan üniversite öğrencilerinin yaşlı istismar ve ihmaline yönelik düşünceleri. Geriatrik Bilimler Dergisi. 2019;2(2): 42-49.
Turhan S, Güncan F, Ercan M, ve diğ. Yaşlıların değerlendirmesi ile yaşlı ihmali ve istismarı. Sosyal Araştırmalar ve Yönetim Dergisi. 2019;(1): 28-43.
Toraman H, Özkaya F, Bulut M, ve diğ. Yaşlı istismarı ve ihmalinin önlenmesine yönelik uygulamalar. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi. 2022;13(34): 642-658.
