Türkiye’de Erken Çocukluk Döneminde Özel Gereksinimli Çocukların Gelişimlerinin Özel Eğitim Hizmetleriyle Desteklenmesi
Özet
Erken çocukluk dönemi, çocukların bilişsel, sosyal, duygusal ve motor gelişimlerinin en hızlı olduğu kritik bir süreçtir. Bu dönemde özel gereksinimli çocukların gelişimlerini desteklemek için uygulanan erken müdahale programları, onların gelecekteki akademik ve sosyal başarılarını doğrudan etkilemektedir. Türkiye’de erken çocukluk döneminde özel eğitim hizmetleri, yasal düzenlemeler ve eğitim programlarıyla şekillendirilmiştir. Çalışmada, özel gereksinimli çocukların bilişsel, dil, motor ve sosyal-duygusal gelişim alanlarındaki ihtiyaçları ele alınarak, eğitimde fırsat eşitliğini sağlamak amacıyla kullanılan yöntemler ve programlar incelenmiştir. Türkiye’de özel eğitimde erken müdahale stratejileri, aile katılımının önemi ve öğretmenlerin rolü vurgulanarak, kapsayıcı eğitim uygulamalarının gerekliliği tartışılmıştır. Çalışma, erken çocukluk özel eğitiminin gelişim sürecini ve karşılaşılan zorlukları ele alarak, özel gereksinimli çocukların eğitim süreçlerini iyileştirmeye yönelik öneriler sunmaktadır. Sonuç olarak, erken müdahale ve bireyselleştirilmiş eğitim planlarının geliştirilmesi, aile katılımının artırılması ve öğretmenlerin kapsayıcı eğitim konusunda desteklenmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
Referanslar
Ainscow, M., & Messiou, K. (2018). Engaging with the views of students to promote inclusion in education. Journal of Educational Change, 19, 1-17. https://doi.org/10.1007/s10833-017-9312-1
Akhmetzyanova, A. I. (2014). The development of self-care skills of children with severe mental retardation in the context of Lekoteka. World Applied Sciences Journal, 29(6), 724-727.
Akoğlu, G., & Şipal, R. F. (2012). Düşük sosyoekonomik düzeydeki çocuklara yönelik erken müdahale yaklaşımları: Dünyadan ve Türkiye’den uygulamalar. Journal of Society & Social Work, 23(1).
Alkan-Ersoy, Ö. (2010). Özel gereksinimi olan çocukların aileleri ile yapılan çalışmalar. F. Temel (Ed.), *Aile eğitimi ve erken çocukluk eğitiminde aile katılım çalışmaları (ss. 406-435). Anı Yayıncılık.
Ar, Ö. F., Şen, M., & Melekoğlu, M. (2022). Erken çocuklukta özel eğitimde ailenin rolü. Trakya Eğitim Dergisi, 12(2), 637-646.
Aral, N; Gürsoy, F. (2012). Özel Eğitim Gerektiren Çocuklar ve Özel Eğitime Giriş. Morpa Yayıncılık.
Ardıç, A. (2018). Özel gereksinimli çocuk ve aile. A. Cavkaytar (Ed.), Özel eğitimde aile eğitimi (ss. 19-50). Vize Yayıncılık.
Arıkan, A., Tomris, G., Yılmaz Bursa, G., & Tuna, D. M. (2021). Özel gereksinimli bireylere yönelik farkındalık geliştirmede okul öncesi çocuk kitaplarımız nitelikli mi?. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 9(1), 19-44.
Ashwini, K., Ponuma, R., & Amutha, R. (2021). Fine motor skills and cognitive development using virtual reality-based games in children. In Handbook of Decision Support Systems for Neurological Disorders (pp. 187-201). Academic Press.
Atbaşı, Z., & Özdemir, C. (2020). Türkiye’de özel eğitim hizmetlerinin sunumu. U. Sak & S. Toraman (Edt.), Türkiye’de özel eğitim hizmetleri (ss. 49-68). Avşar Ofset.
Beamish, W., & Saggers, B. (2014). Strengthening social and emotional learning in children with special needs. Health and Wellbeing in Childhood, 303-315.
Birkan, B. (2002). Erken özel eğitim hizmetleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 3(02),99-109. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000062
Bozak, B., Sazak, E., Evgin, Ç. A. Y., & Dada, Ş. D. (2020). Erken çocukluk özel eğitimine yönelik Türkiye’de gerçekleştirilmiş tek denekli araştırmaların gözden geçirilmesi: Meta analiz örneği. Sosyal Bilimler Elektronik Dergisi, (6), 1-25.
Bozkurt, S. S. (2017). Özel eğitimde dijital destek: Yardımcı teknolojiler. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 3(2), 37-60.
Bredekamp, S. (2015). Erken çocukluk eğitiminde etkili uygulamalar (Effective Practices in Early Childhood Education, 2nd Edition) (H. Z. İnan & T. İnan, Çev.). Ankara: Nobel Yayıncılık.
Carta, J. J., McElhattan, T. E., & Guerrero, G. (2016). The application of response to intervention to young children with identified disabilities. B. Reichow, B. A. Boyd, E. E. Barton, & S. L. Odom (Eds.), Handbook of Early Childhood Special Education (pp. 163-178). Springer International Publishing.
Case-Smith, J. (2013). Systematic review of interventions to promote social–emotional development in young children with or at risk for disability. The American Journal of Occupational Therapy, 67(4), 395-404.
Chow, W. T. (2010). Using environmental sounds to initiate receptive language training for children with autism [Yayımlanmamış doktora tezi]. Western Michigan University.
Cook, R. E., Klein, M. D., & Chen, D. (2015). Adapting early childhood curricula for children with special needs. Pearson Publishing.
Çitil, M., & Polatoğlu, Y. (2020). Türkiye’de eğitsel değerlendirme ve tanılama. U. Sak & S. Toraman (Edt.), Türkiye’de özel eğitim hizmetleri (ss. 77-107). Avşar Ofset.
Demirci, A., & Kartal, M. (2012). Çocukluk dönemine ait önemli bir sorun: Gelişme geriliği ve erken tanının önemi. The Journal of Turkish Family Physician, 3(4), 1-6.
Diken, İ. H., Cavkaytar, A., Batu, S., Bozkurt, F., & Kurtyılmaz, Y. (2008). The effectiveness of the First Step to Success early intervention program in Turkey: Results of the pilot study. Paper presented at the meeting of the 32nd Teacher Educators for Children with Behavioral Disorders (TECBD), Tempe, Arizona, USA.
Dogru, S. Y., & Cepdibi, S. (2018). Early childhood special education for children who need special education in Turkey. Special Education, 4(10).
Dong, X., Liang, H., Ding, X., & Zhang, Y. (2024). Enhancing children’s cognitive skills: An experimental study on virtual reality-based gamified educational practices. Education and Information Technologies, 29(6), 7569-7594.
Ergin, E., Kılıçoğlu, E. A., & Ergin, B. (2023). Resimli erken çocukluk dönemi kitaplarının okul türü temelinde bazı değişkenler açısından incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 52(237), 33-52.
Ferasinta, F., Hidayatin, T., Dinata, E. Z., & Sartika, A. (2024). Improving fine motor skills in children with special needs through foam squeezing play therapy. Health and Technology Journal (HTechJ), 2(1), 52-56.
Flores-Gallegos, R., Rodríguez-Leis, P., & Fernández, T. (2022). Effects of a virtual reality training program on visual attention and motor performance in children with reading learning disability. International Journal of Child-Computer Interaction, 32, 100394.
Goldstein, H., & Wetherby, B. (1984). Application of a functional perspective on receptive language development to early intervention. Remedial and Special Education, 5(2), 48-58.
Güven, G., & Azkeskin Efe, K. (2020). Erken çocukluk eğitimi ve özel eğitim. İ. H. Diken (Edt.), Erken çocukluk eğitimi (6. Baskı) (ss. 2-50). Pegem Akademi.
Greenspan, S. I., Wieder, S., & Simons, R. (1998). The child with special needs: Encouraging intellectual and emotional growth. Perseus Books.
Hakobyan, A., & Harutyunyan, Z. (2021). The importance of self-care skills development for children with autistic spectrum disorder from the parents’ perspective. Armenian Journal of Special Education, 5(2), 21-38.
Hojjati, M., & Khalilkhaneh, M. (2014). Evaluate the ability of autistic children to use expressive language and receptive language. International Journal of Pediatrics, 2(4.1), 267-275.
Kaya, S., Ak, A. S., & Melekoğlu, M. A. (2022). Özel öğrenme güçlüğünde erken müdahale ve erken tanı: Müdahaleye tepki modeli. Milli Eğitim Dergisi, 51(236), 3679-3692.
Keçeli-Kaysılı, B. (2008). Akademik başarının arttırılmasında aile katılımı. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 9(1), 69-83.
Kırcaaali İftar, G. (1998). Erken çocukluk ve okul öncesi dönemlerinde özel eğitim. S. Eripek (Ed.), Özel eğitim (ss. 29-35). Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi Yayınları.
Kılıçkaya, A., & Zelyurt, H. (2015). Okul öncesi programlarında özel gereksinimli bireylerin yer alma durumlarının incelenmesi (1989-2013). Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2015(4), 200-212.
Kol, S., & Tokdakaya, U. F. (2022). Examination of the opinions of pre-school teachers working in special education institutions on the problem behaviors in children: Özel eğitim kurumlarında görev yapan okul öncesi öğretmenlerinin çocuklardaki problem davranışlara yönelik görüşlerinin incelenmesi. Journal of Human Sciences, 19(2), 329-341.
Kosari, S., Hemayat-Talab, R., Arab-Ameri, E., & Keyhani, F. (2013). The effect of physical exercise on the development of gross motor skills in children with attention deficit/hyperactivity disorder. Zahedan Journal of Research in Medical Sciences, 15(2).
Lane, J. D., Shepley, C., & Lieberman-Betz, R. (2016). Promoting expressive language in young children with or at-risk for autism spectrum disorder in a preschool classroom. Journal of Autism and Developmental Disorders, 46, 3216-3231.
Lin, L. Y., Cherng, R. J., & Chen, Y. J. (2017). Effect of touch screen tablet use on fine motor development of young children. Physical & Occupational Therapy in Pediatrics, 37(5), 457-467.
Madan, R., & Tekin, D. (2015). 0-6 yaş grubu çocukların gelişim takipleri programı. Hacettepe University Faculty of Health Sciences Journal.Vol(1)
Mohd Nordin, A., Ismail, J., & Kamal Nor, N. (2021). Motor development in children with autism spectrum disorder. Frontiers in Pediatrics, 9, 598276. https://doi.org/10.3389/fped.2021.598276
Musa, F. B. C., & Ahmad, N. A. B. (2019). Evaluating the awareness of fine motor skills in teaching and learning for students with special education needs (learning disabilities) among teachers. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 9(11), 1213-1220.
Olakanmi, O. A., Akcayir, G., Ishola, O. M., & Demmans Epp, C. (2020). Using technology in special education: Current practices and trends. Educational Technology Research and Development, 68(4), 1711-1738.
Özaydın, L. (2017). Türkiye’de engeli olan çocuklar için kapsayıcı erken çocukluk eğitimi: Destek hizmetler. Engeli Olan Çocuklar İçin Kapsayıcı Erken Çocukluk Eğitimi Projesi, 21-22 Eylül, Anadolu Hotels Downtown, Ankara. https://egitimdebirlikteyiz.meb.gov.tr/CmsFiles/Materyaller/15/Ulusal_konferans_TR_hq.pdf adresinden 05.10.2024 tarihinde indirilmiştir.
Parhoon, K., Parhoon, H., & Movallali, G. (2014). Effectiveness of training sensory stimulation on gross motor skills of 5-7 years old children with Down syndrome. International Journal of Academic Research in Psychology, 1(1), 18-27.
Paul, R. (1991). Profiles of toddlers with slow expressive language development. Topics in Language Disorders, 11(4), 1-13.
Pınar, E. S. (2006). Dünyada ve Türkiye'de erken çocukluk özel eğitiminin gelişimi ve erken çocukluk özel eğitim uygulamaları. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 7(2), 71-83.
Piştav Akmeşe, P., & Kayhan, N. (2014). Okul öncesi ve ilkokula devam eden özel gereksinimli öğrencilerin aile katılım düzeylerinin incelenmesi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 35(3), 699-721.
Rosmala, D., Hidayati, A. N., & Abdullah, F. (2021). Early language development of a child with expressive language disorder: A parents’ narration. J-SHMIC: Journal of English for Academic, 8(1), 86-96.
Sazak, E., & Terzioğlu, I. (2018). Özel gereksinimli bireylerde sosyal becerilerin öğretimi. E. Sazak (Edt.), Özel eğitimde sosyal uyum becerilerin öğretimi (ss. 91-122). Pegem Akademi.
Tepeli, Y., & Karadeniz, H. K. (2013). Otizmli ve normal gelişim gösteren çocukların alıcı dil becerilerinin farklı değişkenler açısından incelenmesi. Dil ve Edebiyat Eğitimi Dergisi, 1, 73-89.
Tejano, L. D. (2023). Competency level of parents of children with special needs in providing assistance for acquiring self-care skills. Social Sciences, Humanities and Education Journal (SHE Journal), 4(3), 640-650.
Tufan, M., & Yıldırım, Y. (2016). Okul öncesi öğretmenlerinin erken müdahale ve kaynaştırma kavramları hakkındaki bilgi düzeylerinin ve özel gereksinimli çocuklar için yaptıkları öğretimsel uyarlamaların incelenmesi. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 2(4), 1-13.
Umar, Ç. N. (2016). Erken çocukluk çağında özel eğitim. Ö. Özyılmaz & H. Kadıoğlu Ateş (Edt.), *Erken çocukluk dönemine disiplinler arası bakış* (ss. 423-482). Lap Lambert Academie Publishing.
Uysal, H., & Akman, B. (2015). Erken müdahale programlarının erken çocukluk eğitimindeki rolü: Erken çocukluk eğitimine yapılan yatırım geleceğe yapılan yatırım mıdır? Turkish Studies, 10(3), 1053-1068.
Ünay, E., Erçiçek, B., & Günal, Y. (2021). Okul öncesi eğitim kurumları yöneticilerinin kapsayıcı eğitime yönelik görüşleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (59), 179-213.
Walsh, R. T., Kosidoy, M., & Swanson, L. (2009). Promoting social-emotional development through creative drama for students with special needs. Canadian Journal of Community Mental Health, 10(1), 153-166.
Williams, H. G., & Monsma, E. V. (2017). Assessment of gross motor development. In Psychoeducational Assessment of Preschool Children (pp. 397-464). Routledge.
Wing, L. (2012). Otizm el kitabı. İstanbul: Sistem Yayıncılık.
Yazçayır, G., Önal, Y., Akkaya, G., & Semiz, Y. E. (2022). Erken çocukluk özel eğitim programlarına ilişkin eğitmenlerin deneyimlerinin incelenmesi. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 35(3), 699-721. https://doi.org/10.19171/uefad.1165334
