Türkiye’de Erken Çocukluk Döneminde Dil ve İletişim Güçlüğü Olan Çocukların Eğitimi
Özet
Bu bölüm, erken çocukluk döneminde dil ve iletişim güçlüğü yaşayan çocukların eğitimine odaklanmaktadır. Öncelikle, dil ve iletişim güçlüğünün tanımı, türleri ve bireylerin gelişimi üzerindeki etkileri ele alınmaktadır. Dil gelişimi süreci, yeni doğan döneminden 5 yaş sonrasına kadar ayrıntılı şekilde açıklanmakta ve genetik, nörogelişimsel ve çevresel faktörlerin dil gelişimi üzerindeki etkileri incelenmektedir.
Ayrıca, dil ve iletişim güçlüklerinin erken tespiti ve müdahale stratejileri ele alınmaktadır. Değerlendirme araçları, aile eğitimi programları, bireysel ve grup terapileri gibi uygulamalar tanıtılmaktadır. Eğitim süreçlerinde kullanılan oyun temelli öğrenme, görsel destekler ve bireyselleştirilmiş eğitim programları gibi yöntemlerin önemine değinilmektedir.
Son olarak, sağaltıcı ve doğal dil öğretim teknikleri gibi eğitim yaklaşımlarına yer verilerek, bu yöntemlerin çocukların dil gelişimine katkısı ele alınmaktadır. Bu kapsamlı değerlendirme, dil ve iletişim güçlüğü olan çocuklara yönelik eğitim programlarının etkili biçimde uygulanmasını amaçlamaktadır.
Referanslar
Aksoy, U. M. (2019). Nörogelişimsel bozukluklar: bir ağacın farklı dalları. İstanbul Kanuni Sultan Süleyman Tıp Dergisi, 11(1), 1–4. https://doi.org/10.5222/iksstd.2019.26121
American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). (2024a). Language Disorders. Https://www.asha.org/. https://www.asha.org/public/speech/disorders/childsandl/
American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). (2024b). What Is Speech? What Is Language?Https://www.asha.org/. https://www.asha.org/public/speech/development/speech-and-language
Anlar, B., ve Yalaz, K. (1990). Denver II Gelişimsel Tarama Testi. Türk çocuklarına uyarlanması ve standardizasyonu. (s. 5–9). Ankara Hacettepe Çocuk Nörolojisi Gelişimsel Tıp Araştırmaları Grubu Yayını.
Arkonaç, S. A. (2003). Psikoloji zihin süreçleri bilimi. Alfa Yayıncılık.
Arslan, A., Ulaş, A. H., ve Coşkun, M. K. (2020). Özel eğitimde aile eğitimine yönelik bir derleme çalışması. EKEV Akademi Dergisi, 84, 21–37.
Ataseven, H. (2019). Dil gelişimini destekleyici oyun etkinlikleri programının 5-6 yaş grubu mülteci çocukların dil gelişimlerine ve günlük yaşam becerilerine etkisinin incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Aydın, B. (2020). Çocuk ve ergen psikolojisi (7. Baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
Baer, D. M., ve Guess, D. (1971). Receptive training of adjectival inflections in mental retardates. Journal of Applied Behavior Analysis, 4(2), 129–139. https://doi.org/10.1901/jaba.1971.4-129
Baker, J., ve Westrup, H. (2000). English language teacher's handbook: How to teach large classes with few resources. Bloomsbury Publishing.
Başal, H. A. (2003). Nasıl mutlu bir çocuk yetiştirebilirim. Morpa Kültür Yayınları.
Bates, J. E., Freeland, C. A. B., ve Lounsbury, M. L. (1979). Measurement of Infant Difficultness. Child Development, 50(3), 794803.
Baykoç-Dönmez, N. (1986). Çocuklarda dilin kazanılması. Ya-Pa 4. Okul Öncesi Eğitimi Yaygınlaştırması Semineri, 90–96.
Baykoç-Dönmez, N., Abidoğlu, Ü., Dinçer, Ç., Erdemir, N., ve Gümüşçü, Ş. (2000). Okul öncesi dönemde dil gelişimi etkinlikleri. In .Istanbul Ya-Pa Yayinlari. Ya-Pa Yayınları.
Bergen, D. (2002). The role of pretend play in children's cognitive development. Early Childhood Research ve Practice, 4(1), n1n1.
Berk, L. E. (2007). Development through to lifespan. Pearson.
Berk, L. E., ve Winsler, A. (1995). Scaffolding Children's Learning: Vygotsky and Early Childhood Education. NAEYC Research into Practice Series. Volume 7. ERIC.
Berument, S. K., ve Güven, A. G. (2013). Türkçe İfade Edici ve Alıcı Dil (TİFALDİ) Testi: I. alıcı dil kelime alt testi standardizasyon ve güvenilirlik geçerlik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 24(3), 192–201.
Bilgin, B., ve Ütine, G. E. (2014). Beckwith-Wiedemann sendromu. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi, 57(2), 123–134.
Bishop, D. V. M. (2014a). Ten questions about terminology for children with unexplained language problems. International Journal of Language veamp; Communication Disorders, 49(4), 381–415. https://doi.org/10.1111/1460-6984.12101
Bishop, D. V. M. (2014b). Uncommon Understanding (Classic Edition): Development and disorders of language comprehension in children. Psychology Press.
Bleile, K. (2004). Manual of articulation and phonological disorders: Infancy through adulthood (2nd ed.). Thomson/Delmar Learning.
Bloom, L., ve Lahey, M. (1978). Language development and language disorders. Wiley.
Bricker, D. D. (1972). Imitative sign training as a facilitator of word-object association with low-functioning children. American Journal of Mental Deficiency.
Bricker, W. A., ve Bricker, D. D. (1970). Development of receptive vocabulary in severely retarded children. Amer J Ment Deficiency.
Che, F., Li, C., Zhang, L., Qian, C., Mo, L., Li, B., Wu, H., Wang, L., ve Yang, Y. (2024). Novel FOXP2 variant associated with speech and language dysfunction in a Chinese family and literature review. Journal of Applied Genetics, 65(2), 367–373. https://doi.org/10.1007/s13353-024-00849-0
Conti-Ramsden, G., ve Durkin, K. (2012). Language Development and Assessment in the Preschool Period. Neuropsychology Review, 22(4), 384–401. https://doi.org/10.1007/s11065-012-9208-z
Conti‐Ramsden, G., ve Durkin, K. (2016). Language Impairment and Adolescent Outcomes. The Wiley Handbook of Developmental Psychology in Practice, 407–439. https://doi.org/10.1002/9781119095699.ch16
Cüceloğlu, D. (1998). İnsan ve davranışı. Remzi Kitapevi.
Çakır, T. (2013). Çocukta dil gelişimi ve kuramsal yaklaşımlar. Sakarya Üniversitesi Eğiim Fakültesi Dergisi, 7, 110–134.
Çelik, İ. (2017). Noam Chomsky ve psiko-linguistik dil gelişim kuramı. Electronic Turkish Studies, 12(28), 193–208.
https://doi.org/http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.12507
Dağabakan, F. Ö., ve Dağabakan, D. (2007). Dil ve çocukta dil gelişim kuramları. Milli Eğitim Dergisi, 36(174), 155–161.
Dettmer, S., Simpson, R. L., Myles, B. S., ve Ganz, J. B. (2000). The Use of Visual Supports to Facilitate Transitions of Students with Autism. Focus on Autism and Other Developmental Disabilities, 15(3), 163–169.
https://doi.org/10.1177/108835760001500307
Dockrell, J. E., ve Lindsay, G. (2001). Children with Specific Speech and Language Difficulties—the teachers' perspective. Oxford Review of Education, 27(3), 369–394. https://doi.org/10.1080/03054980120067410
Doğan, A., ve Ulutaş Keskinkılıç, A. (2022). Diyalojik okumanın beş-altı yaş çocukların erken okuryazarlık becerilerine etkisinin incelenmesi. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Studies, 16, 189–207.
Duru, H., Güneş Akgün, E., ve Maviş, İ. (2018). Dil ve konuşma terapisi mesleğine yönelik farkındalığın belirlenmesi. Dil, Konuşma ve Yutma Araştırmaları Dergisi (DKYAD), 1(3), 257–280.
Ege, P. (2010). Türkçe'deki ünsüzlerin edinimi: Bir norm çalışması. T"Urk Psikoloji Dergisi, 25(65), 16–34.
Eisenberg, S. (2014). What Works in Therapy: Further Thoughts on Improving Clinical Practice for Children With Language Disorders. Language, Speech, and Hearing Services in Schools, 45(2), 117–126. https://doi.org/10.1044/2014_lshss-14-0021
Enderby, P., ve Emerson, J. (1996). Speech and language therapy: does it work? BMJ, 312(7047), 1655–1658.
Gander, M. J., ve Gardiner, H. W. (2004). Çocuk ve ergen gelişimi (A. Dönmez, A. Çelen, ve B. Onur, Trans.; 5. Baskı). İmge Yayınevi.
Girolametto, L., Greenberg, J., ve Manolson, H. (1986). Developing Dialogue Skills: The Hanen Early Language Parent Program. Seminars in Speech and Language, 7(04), 367–382. https://doi.org/10.1055/s-0028-1085235
Gogate, L. J., ve Hollich, G. (2010). Invariance detection within an interactive system: a perceptual gateway to language development. Psychological review, 117(2), 496–516.
Gray, C. A., ve Garand, J. D. (1993). Social Stories: Improving Responses of Students with Autism with Accurate Social Information. Focus on Autistic Behavior, 8(1), 1–10. https://doi.org/10.1177/108835769300800101
Guralnick, M. J. (2001). A developmental systems model for early intervention. Infants ve Young Children, 14(2), 118.
Guralnick, M. J. (2016). Early intervention for young children with developmental delays: Contributions of the developmental systems approach. H. Sukkar, C. Dunst, ve J. Kirkby (Ed.), Early Childhood Intervention içinde (1. Baskı, s. 33–51). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315688442
Güven, O. S. (2014). İki dil testinin (tedil ve todil) tipik ve atipik dil gelişimi gösteren çocuklarda ayırt ediciliğinin incelenmesi [Doktora Tezi]. Anadolu Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
Güven, S., ve Topbaş, S. (2014). Erken dil gelişimi testi-üçüncü versiyonu'nun (Test of early language development-) Türkçe'ye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik ön çalışması. International Journal of Early Childhood Special Education, 6(2), 151–176.
Halle, J. W. (1982). Teaching Functional Language to the Handicapped: An Integrative Model of Natural Environment Teaching Techniques. Research and Practice for Persons with Severe Disabilities, 7(4), 29–37. https://doi.org/10.1177/154079698200700404
Hammer, C. S., Hoff, E., Uchikoshi, Y., Gillanders, C., Castro, D. C., ve Sandilos, L. E. (2014). The language and literacy development of young dual language learners: A critical review. Early childhood research quarterly, 29(4), 715–733.
Hart, B. (1985). Naturalistic language training techniques. S. Warren ve A. Rogers-Warren (Ed.), Teaching functional language içinde (s. 63–88). University Park Press.
Hart, B., ve Risley, T. R. (1974). Using preschool materials to modify the language of disadvantaged children 1. Journal of Applied Behavior Analysis, 7(2), 243–256. https://doi.org/10.1901/jaba.1974.7-243
Hart, B., Risley, T. R., ve Kirby, J. R. (1997). Meaningful differences in the everyday experience of young American children. Canadian Journal of Education, 22(3), 323.
Hoff, E. (2006). How social contexts support and shape language development. Developmental review, 26(1), 55–88.
Hoff, E., ve Shatz, M. (2009). Blackwell handbook of language development. John Wiley ve Sons.
Johnson, D. W., ve Johnson, R. T. (2009). An Educational Psychology Success Story: Social Interdependence Theory and Cooperative Learning. Educational Researcher, 38(5), 365–379. https://doi.org/10.3102/0013189x09339057
Kaiser, A. P., Yoder, P. J., ve Keetz, A. (1992). Evaluating milieu teaching. S. Warren ve J. Reichle (Ed.), Causes and Effects in Communication and Language Intervention içinde (s. 9–47). Paul H. Brookes Publishing.
Karacan, E. (2000a). Bebeklerde ve çocuklarda dil gelişimi. Klinik Psikiyatri, 3(4), 263–268.
Karacan, E. (2000b). Çocuklarda dil gelişimini etkileyen faktörler. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 9(7), 1–8.
Karakurt, Ç. (2019). Okul öncesi eğitime devam eden 48-72 aylık çocukların öz düzenleme becerileri ile dil becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
Kızıltaş, E. (2009). Okul öncesi eğitimde uygulanan aile katılım çalışmalarının 5-6 yaş grubu çocukların dil becerilerinin gelişimine etkisi [Yüksek Lisans Tezi]. Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Kirkland, L. D., ve Patterson, J. (2005). Developing Oral Language in Primary Classrooms. Early Childhood Education Journal, 32(6), 391–395. https://doi.org/10.1007/s10643-005-0009-3
Kirkland, L., Aldridge, J., ve Kuby, P. (2002). Jumpstarters: Integrating environmental print throughout the curriculum. Birmingham, AL: Campus Press.
Kjelgaard, M. M., ve Tager-Flusberg, H. (2001). An investigation of language impairment in autism: Implications for genetic subgroups. Language and Cognitive Processes, 16(2-3), 287–308. https://doi.org/10.1080/01690960042000058
Kol, S. (2011). Erken çocuklukta bilişsel gelişim ve dil gelişimi. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21, 1–21.
Koyuncu, Z., ve Mercan, B. (2019). Konuşma ve dile özgü nörogelişimsel bozukluklar. İstanbul Kanuni Sultan Süleyman Tıp Dergisi, 11(Ek sayı), 40–46. https://doi.org/10.5222/iksstd.2019.76598
Kuhl, P. K. (2004). Early language acquisition: cracking the speech code. Nature Reviews Neuroscience, 5(11), 831–843. https://doi.org/10.1038/nrn1533
Law, J., Boyle, J., Harris, F., Harkness, A., ve Nye, C. (2000). Prevalence and natural history of primary speech and language delay: findings from a systematic review of the literature. International Journal of Language veamp; Communication Disorders, 35(2), 165–188. https://doi.org/10.1111/j.1460-6984.2000.tb00001.x
Law, J., Garrett, Z., ve Nye, C. (2005). Speech and Language Therapy Interventions for Children with Primary Speech and Language Delay or Disorder. Campbell Systematic Reviews, 1(1), 1–85. https://doi.org/10.4073/csr.2005.5
Mahoney, G., ve Perales, F. (2003). Using Relationship-Focused Intervention to Enhance the Social—Emotional Functioning of Young Children with Autism Spectrum Disorders. Topics in Early Childhood Special Education, 23(2), 74–86. https://doi.org/10.1177/02711214030230020301
Martins, N. M. (2020). The Use of Visual Supports and Aids to Benefit the Productivity and Success of Students in Special Education, General Education, and Alternate Education Programs. Alliant International University.
Morgan, A., Fisher, S. E., Scheffer, I., ve Hildebrand, M. (2017). FOXP2-related speech and language disorder.
Mutlu, A. İ., Bacık Trank, Ş., ve Gündüz, B. (2020). 6 ve 16 yaş okul çocukları arasındaki ssı-4-tr/keşida-4 dördüncü baskısının Türkçe versiyonunun güvenilirliği ve geçerliliği. Izmir Democracy University Health Sciences Journal, 3(2), 135–144.
Noonan, M. J., ve McCormick, L. (1993). Early intervention in natural environments: Methods and procedures. ERIC.
Norbury, C. F., Tomblin, J. B., ve Bishop, D. V. M. (2008). Understanding Developmental Language Disorders: From Theory to Practice (1st ed.). Psychology Press. https://doi.org/10.4324/9780203882580
Oğuzkan, Ş., ve Oral, G. (1987). Okul öncesi eğitimi. Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
Owens, R. (2007). Introduction to communication disorders: A lifespan perspective. Allyn ve Bacon.
Öner, N. (1997). Türkiye'de kullanılan psikolojik testler. Boğaziçi Üniversitesi Yayınları.
Özekes, M. (2013). Peabody Resim Kelime Testi 3.01-3.12 Yaş Aralığı İzmir Bölgesi Standardizasyonu Çalışması. Ege Eğitim Dergisi, 14(1), 90–107.
Özel, E., ve Zelyurt, H. (2016). Anne baba eğitiminin aile çocuk ilişkilerine etkisi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 36, 9–34. https://doi.org/10.21560/spcd.60151
Paul, R. (2017). Language disorders from a developmental perspective: Essays in honor of Robin S. Chapman. Psychology Press.
Roberts, M. Y., ve Kaiser, A. P. (2011). The effectiveness of parent-implemented language interventions: A meta-analysis. American Journal of Speech-Language Pathology, 20, 180–199. https://doi.org/10.1044/1058-0360(2011
Saaristo-Helin, K., Kunnari, S., ve Savinainen-Makkonen, T. (2011). Phonological development in children learning Finnish: A review. First Language, 31(3), 342–363. https://doi.org/10.1177/0142723710396793
Shore, L. B. (1997). Enabling and Empowering Families: Principles and Guidelines for Practice. Pediatric Physical Therapy, 9(1), 4243.
Snell, M. E., ve Brown, F. (2000). Teaching Functional Communication Skills Instruction of Students with Severe Disabilities (5th Edition). Prentice-Hall.
Souto-Manning, M., ve Swick, K. J. (2006). Teachers’ Beliefs about Parent and Family Involvement: Rethinking our Family Involvement Paradigm. Early Childhood Education Journal, 34(2), 187–193. https://doi.org/10.1007/s10643-006-0063-5
Sylva, K., ve MacPherson, K. (2002). Parents and parenting in the early years: research evidence. DfES Research Digest 2002, 13.
Tamis-LeMonda, C. S., ve Rodriguez, E. T. (2008). Parents' role in fostering young children's learning and language development. Encyclopedia on early childhood development, 1, 1–11.
Tomasello, M. (2003). The key is social cognition. D. Gentner ve S. Goldin-Meadow (Ed.), Language in mind: Advances in the study of language and thought içinde (s. 47–58). The MIT Press. https://doi.org/10.7551/mitpress/4117.003.0008
Tomasello, M., Carpenter, M., ve Liszkowski, U. (2007). A New Look at Infant Pointing. Child Development, 78(3), 705–722. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.2007.01025.x
Topbaş, S. (2006). Türkçe sesletim-sesbilgisi testi: Geçerlik-güvenirlik ve standardizasyon çalışması. Türk Psikoloji Dergisi, 21(58), 39–56.
Topbaş, S. (2007). Dil ve kavram değişimi. Kök Yayıncılık.
Wasik, B. A., Bond, M. A., ve Hindman, A. (2006). The effects of a language and literacy intervention on Head Start children and teachers. Journal of educational Psychology, 98(1), 6363.
Weitzman, E. (2013). More Than Words—The Hanen Program for Parents of Children with Autism Spectrum Disorder: A Teaching Model for Parent-implemented Language Intervention. Perspectives on Language Learning and Education, 20(3), 96–111. https://doi.org/10.1044/lle20.3.86
Wetherby, A. M., ve Prizant, B. M. (1992). Facilitating language and communication development in autism: Assessment and intervention guidelines.
Yalçın, E. D., ve Koçak, N. (2018). Brankial arklarla ilgili sendromlar. H. Öztunç (Ed.), Oral ve maksillofasiyal bölgeyi etkileyen sendromlar içinde (cilt 4, sayı 3, s. 55–60). Türkiye Klinikleri.
Yavuzer, H. (1998). Bedensel, zihinsel ve sosyal gelişimiyle çocuğunuzun ilk altı yılı. Remzi Kitapevi.
