Türkiye’de Erken Çocukluk Döneminde Bedensel Engellilerin Eğitimi
Özet
Bu bölümde, Türkiye’de erken çocukluk döneminde bedensel engelli bireylerin eğitimi incelenmiştir. Engellilik kavramı ve küresel istatistikler ışığında Türkiye’deki durum TÜİK verileri doğrultusunda analiz edilmiş, erken çocukluk döneminin gelişimsel önemi vurgulanmıştır. Bedensel engelliliğin çocukların fiziksel, bilişsel ve sosyal gelişimi üzerindeki etkileri ele alınmış, Türkiye’de engelli çocukların eğitimi tarihsel süreç içinde değerlendirilerek yasal düzenlemeler ve eğitim politikaları tartışılmıştır. Bireyselleştirilmiş eğitim programları (BEP), kaynaştırma eğitimi, fizyoterapi, ergoterapi ve oyun temelli öğrenme gibi destekleyici yaklaşımlar incelenmiş, teknolojinin eğitime entegrasyonu vurgulanmıştır. Eğitim ortamlarının erişilebilirliği, öğretmen eğitimi ve toplumsal farkındalık çalışmaları ele alınmış, aile ve sivil toplum kuruluşlarının rolü değerlendirilmiştir. Son olarak, bedensel engelli çocukların eğitimine yönelik mevcut gelişmeler analiz edilerek, kapsayıcı eğitim modellerinin yaygınlaştırılması, aile desteğinin güçlendirilmesi ve öğretmenlerin özel eğitim konusundaki yeterliliklerinin artırılması önerilmiştir.
Referanslar
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı. (2011). Erişilebilirlik Standartları. Ankara: Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Yayınları.
Akar H. ve Çelik O.T. (2020). Akıllı Tahta Kullanımının Kalıcılığa ve Derse Yönelik Tutuma Etkisi. EKEV Akademi Dergisi. 24(81), 171-188.
Akyürek G., Kaya Öztürk L. ve Gürlek S. (2022). Demografik Faktörlere Göre Engelli Bireylerin Toplumsal Katılım ile Çevre Algılarının Karşılaştırılması: Kesitsel Bir Araştırma. Türkiye Klinikleri Sağlık Bilimleri Dergisi, 8(1), 65-75. DOI: 10.5336/healthsci.2022-90425
Akyürek G. (2011). Engelli Kişilerin Toplumsal Katılımlarını Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Ergoterapi Programı Yüksek Lisans Tezi.
Alpay Çelik E. ve Erdem R. (2023). Türkiye’de Özel Gereksinimli Bireylerin Aileleri İçin Yapılmış Aile Eğitim Programlarının Alanyazın İncelenmesi. Amasya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(1), 28-60. https://doi.org/10.17539/amauefd.1219745
Çakır E., Özkan Z., Arıcı A. Ve Bolat G.B. (2021). Engelli Bireylere Sahip Ailelerin Eğitim Alanında Yaşadığı Zorlukların Okul Sosyal Hizmeti Kapsamında Değerlendirilmesi. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 21 (2), 188-210. Doi: https://doi.org/10.54961/uobild.1030818
Arslan A., Ulaş A.H., Coşkun M.K. (2020). Özel Eğitimde Aile Eğitimine Yönelik Bir Derleme Çalışması. EKEV Akademik Dergisi. 84, 21-38.
Arslan S., ve Altay, N. (2017). Engelli Çocuğu Olan Ailelerin Gereksinimlerinin ve Stres Düzeylerinin İncelenmesi. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi, 26(4), 546-554.
Aydın A.R., Başaran A., Demirbağ Karayel D., Karadağ Saygı E. Ve Yılmaz Yalçınkaya E. (2016). Türkiye’de Bedensel Engelli Çocukların Tıbbi Rehabilitasyonunda Sorunlar ve Çözüm Önerileri (BEÇOR), Türkiye Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Derneği Pediatrik Rehabilitasyon Çalışma Grubu.
Aykara A. (2011). Kaynaştırma Eğitimi Sürecindeki Bedensel Engelli Öğrencilerin Sosyal Uyumlarını Etkileyen etmenler ve Okul Sosyal Hizmeti. Toplum ve Sosyal Hizmet, 22(1), 63-84.
Aytekin Ç. (2016). Türkiye’de Erken Müdahale Kavramına Yönelik Yapılmış Lisansüstü Tezlerin İncelenmesi. Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 4(2), 115-128.
Aytekin Ç., ve Bayhan P. (2015). Erken Müdahalede Uygulama Basamakları. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2(2), 1-10.
Babaoğlu C. (2018), “Türkiye’de Anakentlerde Engellilere Yönelik Hizmetler ve Sorun Alanları,” TESAM Akademi Dergisi, Yerel Yönetimler Özel Sayısı, 5 (1), 88-101.
Bakkaloğlu H. (2020). Türkiye'de Otizm Spektrum Bozukluğuna Yönelik Erken Çocukluk Müdahale Programları. Tohum Otizm Vakfı Değerlendirme ve Gelişim Raporları IV, 1-22.
Banyai A.D. ve Brişan V.C. (2024). Robotics in Physical Rehabilitation: Systematic Review. Healthcare, 12(17), 1720. https://doi.org/10.3390/healthcare12171720
Bardak M. (2018). Oyun Temelli Öğrenme. A. Gürol (Eds.) Erken Çocukluk Döneminde Öğrenme Yaklaşımları, İstanbul: Efe Akademi Yayınları, 207-230.
Barın Ö. ve Tabuk M. (2023). Öğretim materyallerinin matematik dersi başarısı üzerine etkisi: Bir meta-analiz çalışması. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25, 1310-1325.
Bayrak S. (2018). Okul Öncesi Eğitimde Aile Katılımının Önemi. Sosyal Bilimler Dergisi, 5(26), 262-272.
Beisbier S. ve Cahill S. (2021). Occupational Therapy Interventions for Children and Youth Ages 5 to 21 Years. The American Journal of Occupational Therapy, 75(4), 7504390010. https://doi.org/10.5014/ajot.2021.754001
Berkant H.G. ve Atılgan G. (2017). Sınıf Öğretmenlerinin Kaynaştırma Eğitimine Yönelik Yaşadıkları Sorunlar ve Çözüm Önerileri. Eğitim Yansımaları, 1(1), 13-25.
Bilge A., Ekti Genç R., Nişli İ. (2005). Toplumsal Bir Sorun Olan Engellilik ve Hemşirelik Yaklaşımı. Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksek Okulu Dergisi 21 (2): 181-190.
Bilsin E., Başbakkal Z. (2014). Dünyada ve Türkiye’de Engelli Çocuklar. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi 30 (2): 65-78.
Boyukısa E. (2018). Erken Çocukluk Döneminde Bilişsel Beceriler ile Motor Beceriler Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü İlköğretim Anabilim Dalı Okul Öncesi Bilim Dalı Yükseklisans Tezi (Danışman: Prof. Dr. Birsen GÜZEL)
Bozkurt A., ve Akalın S. (2015). Matematik Öğretiminde Materyal Geliştirmenin ve Kullanımının Yeri, Önemi ve Bu Konuda Öğretmenin Rolü. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (27), 1-14.
Cavkaytar A., Batu, S. ve Çetin O.B. (2008). Perspectives of Turkish Mothers on Having a Child with Developmental Disabilities. International Journal of Special Education, 23(2), 101-109.
Çapçı S. (2023). Erken Çocukluk Döneminde Sosyal-Duygusal Öğrenme Temelli Değerler Eğitimi. YEKDER Yayınları. E-ISBN 978-625-99996-8-5.
Çavdar S., Şimşek Ç., Gündüz B. ve Yılmaz Yalçınkaya E. (2021). Engelli Bireyler ve Bakım Veren Ailelerinin Yaşadıkları Zorluklar: Sosyal İçerme Perspektifi. Uluslararası Engelsiz Yaşam ve Toplum Dergisi, 5(1), 29-41.
Çıkrıkçı N. ve Çıkrıkçı Ö. (2022). Bedensel Engelli Bireylerin Dünyasından Sosyal Hayata Entegrasyon. Milli Eğitim Özel Eğitim ve Rehberlik Dergisi, 4(3), 92-121.
Çitil M. (2013). Yasalar ve Özel Eğitim. Ankara: Vize Yayıncılık.
Dumlupınar Y. (2022). Sesli Teknolojilerin Görme Engellilerin Öğrenme ve Öğretme Süreçlerine Dair İhtiyaçları Bakımından Yeterliliğinin İncelenmesi. Academic Social Resources Journal, 7(44). 1687-1692.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) (2011). Dünya Engellilik Raporu. https://www.engellilerkonfederasyonu.org.tr/wp-content/uploads/2020/04/D%C3%BCnya-Engellilik-Raporu-2011.pdf
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) "World Report on Disability" (2023). https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/disability-and-health
Elvan D. ve Mutlubaş H. (2020). Eğitim-Öğretim Faaliyetlerinde Teknolojinin Kullanımı ve Teknolojinin Sağladığı Yararlar. Mustafa Kemal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(6), 100-109.
Eren S., ve Bal A. (2021). Oyun temelli öğrenmenin bedensel engelli çocukların sosyal becerilerine etkisi. Sosyal Bilimler Dergisi, 9(4), 150-162.
Eroğlu M. (2023). Çocukluk Döneminde Bilişsel Gelişim: Piaget ve Vygotsky’nin Bilişsel Gelişim Kuramlarının İncelenmesi ve Karşılaştırılması. Eğitim ve Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 6(1), 69-77.
Gencer M. (2019). Engellilik Durumu ve Engellilere Yönelik Toplumsal Algı: Kütahya Örneği. Yüksek Lisans Tezi, Kütahya Dumlupınar Üniversitesi.
Guralnick M.J. (2017). Early İntervention For Children With İntellectual Disabilities: An Update. Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities, 30(2), 211-229. https://doi.org/10.1111/jar.12233
Gündüz B. (2021). Engelli bireyler ve bakım veren ailelerinin yaşadıkları zorluklar: Sosyal içerme perspektifi. Uluslararası Engelsiz Yaşam ve Toplum Dergisi, 5(1), 29-41.
Ilgar Ş. (2017). Öğretmen Adaylarının Özel Gereksinimli Öğrencilerle İlgili Farkındalığının İncelenmesi (İ.Ü. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi örneği). HAYEF: Journal of Education, 14, 313-338.
İlhan E.L, Yarımkaya E. (2024). (Ed. İlhan E.L, Yarımkaya E., ve Esentürk O.K.) Özel Gereksinimli Bireyler İçin Uyarlanmış Beden Eğitimi ve Spor. Pegem Akademi 2. Baskı, Ankara.
Jensen L.D., Gonge H., Jors E., Ryom P., Foldspang A. ve Christensen M. (2006). Prevention Of Low Back Pain İn Female Eldercare Workers: Randomized Controlled Work Site Trial. Spine, 31(16), 1761-1769.
Karasu T. (2017). Zihinsel engelli kaynaştırma öğrencilerinin din öğretimi (Bireyselleştirilmiş öğretim programının öğrencinin başarısına etkisi), Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi (Doç. Dr. Eyüp ŞİMŞEK).
King G., Law M., Petrenchik T., ve Hurley P. (2013). Psychosocial Determinants of Out of School Activity Participation For Children With and Without Physical Disabilities. Physical & Occupational Therapy in Pediatrics, 33(4), 384-404.
Kupitz A., Mühlenstrodt L., Sievering J., & Weber B. (2013). Betätigungsfelder von 7- und 8-jährigen Kindern. Eine Delphi-Befragung zur Weiterentwicklung des PEAP (Pädiatrisches Ergotherapeutisches Assessment und Prozessinstrument): Ergoscience. Ergoscience, 8(4), 134-141. https://login.proxy.uskudar.edu.tr/login?url=https://search.ebscohost.com/login.aspx?direct=true&db=asn&AN=97746273&site=eds-live
Kuru Aktürk N.B., ve Ekim A. (2023). Toplumda Engelli Çocuk. Arel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(3), 178-185.
Lauruschkus K, Hallström I, Westbom L, Tornberg Å, Nordmark E. (2017). Participation İn Physical Activities For Children With Cerebral Palsy: Feasibility And Effectiveness Of Physical Activity On Prescription. Arch Physiother, 7,13. doi: 10.1186/s40945-017-0041-9.
Manyaslı B., Atar Ö., ve Koç H. (2021). Bireyselleştirilmiş Eğitim Programına Katılan Öğrencilerin Fonksiyonel Hareket Analiz Skorlarının Değerlendirilmesi. Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi, 12(2), 125-135.
MEB (1951) Özel eğitim hakkında kanun hükmünde kararname https://mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/4.5.573.pdf
OECD. (2018). Early Learning and Child Well-being: A Study of Five-year-olds in England, Estonia, and the United States. Paris: OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/3990407f-en
Öngöz S. ve Özer Şanal S. (2017). Özel eğitimde dijital kitap kullanımı. Eğitim teknolojileri okumaları, 330-340.
Özcan İ. ve Karaoğlu İ.B. (2021). Okul Öncesi Öğretmenlerinin Kaynaştırma Eğitimine Yönelik Duyguları, Tutumları, Kaygıları ile Öğretmen Yeterlilikleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(4),1366-1385.
Özdemir L., Çifci H., ve Sayan Ö. (2022). Tarihsel Süreçte Özel Eğitim Uygulamaları, Kurumları ve Görevli Personellerin İncelenmesi. Atlas Sosyal Bilimler Dergisi, 1(9).
Özdoğan M. ve Erdoğan Ş.E. (2023). Akıllı Ev Sistemlerinin Engelli Bireylerin Kullanımı Açısından İncelenmesi. Teknolojik Gelişmeler Işığında Evrensel Tasarım. Serüven Yayınevi, 100-114.
Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (Karar Sayısı: KHK/573), (1997). https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2012_10/10111011_ozel_egitim_kanun_hukmunda_kararname.pdf (Erişim Tarihi: 10.11.2024).
Özmen D., ve Çetinkaya A. (2012). Engelli Çocuğa Sahip Ailelerin Yaşadığı Sorunlar. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 28(3), 35-49.
Özyürek A. (2022). Engelli Çocuğa Sahip Anne-Babaların Çocuk Yetiştirme Tutumları ve Etkileyen Faktörlerin Belirlenmesi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 33(4), 1121-1140. DOI: 10.33417/ tsh.1061679
Pamuk D.K. ve Bal M. (2019). Okul Öncesi Öğretmenlerinin Kapsayıcı Eğitimde Çocukların Dil Gelişim Sürecine Yönelik Görüşlerinin Belirlenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 48(1), 737-754.
Pesen Duman K., ve Cumart G. (2024). Oyun Temelli Öğrenme ve Okul Öncesi Eğitim. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 11(106), 786–795. https://doi.org/10.5281/zenodo.11109503
Sani Bozkurt S. (2017). Özel Eğitimde Dijital Destek: Yardımcı Teknolojiler. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 3(2), 37-60.
Serttaş Z., Çalışkan S., ve Akçamete G. (2020). Özel Eğitimde Teknoloji Kullanımının Belirlenmesine Yönelik Çalışmaların İncelenmesi. Turkish Special Education Journal: International, 2(2), 36-55.
Shonkoff J.P., ve Phillips D.A. (2016). From Neurons To Neighborhoods: The Science Of Early Child Development. Washington, DC: National Academies Press. DOI: 10.17226/9824
Skotte J. ve Falletin N. (2008). Low Back İnjury Risk During Repositioning Of Patients İn Bed: The İnfluence Of Handling Technique, Patient Weight And Disability. Ergonomics, 51(7), 1042-1052.
Sonkaya Ü.F. ve Bayraktar S. (2021). Öğrenme Stilleri ve Öğretim: Reinert’ın Öğrenme Stilleri Modeli Kategorilerine Uygun Fen Etkinlikleri. Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 12(3), 23-48.
Stevens S.E., Steele,C.A., Jutai J.W., Kalnins I.V., Bortolussi J.A., ve Biggar W.D. (1996). Adolescents With Physical Disabilities: Some Psychosocial Aspects Of Health. Journal of adolescent health, 19(2), 157-164.
Subakan Y. ve Koç M. (2019). Özel Eğitim Gereksinimli Bireylerin Gelişim ve Eğitimlerinde Kullanılan Mobil Cihazlar ve Yazılımlar. Bilim, Eğitim, Sanat ve Teknoloji Dergisi, 3(2), 51-61.
Subaşıoğlu F. (2008). Üniversitelerin Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümleri’nin “Engellilik Farkındalığı” Üzerine Bir Araştırma. Bilgi Dünyası, 9(2), 399-430.
Tanman A. ve Erden A. (2023). Pediatrik Rehabilitasyon Alanında Çalışan Fizyoterapistlerin Vücut Farkındalık Düzeylerinin Vücut Yapı ve Fonksiyonları ile İlişkisi. Karadeniz Teknik Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi.
Tarsuslu Şimşek T., Taşçı M. ve Karabulut D. (2015), Kronik Engelli Çocuğu Olan Ailelerde Başka Çocuk Yapma İsteği ve Anne Baba Birlikteliğine Etkisi, Türk Pediatri Arş, 50, 163-9.
Tiryaki E. (2015). Ortaokulda Öğrenim Gören İşitme Engelli Öğrencilerin Türkçe Derslerinde Kullanılan Materyaller Üzerine Bir Değerlendirme, Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 3(1), 1-8.
Tomris G. ve Çelik S. (2022). Erken Çocukluk Özel Eğitimi: Kuramsal ve Yasal Temeller, Dünya’daki ve Türkiye’deki Son Eğilimler. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 23(1), 243-269.
Uğurlu Akbay H.E. (2023). Erken Çocukluk Döneminde Duygusal Davranışsal Bozukluklar: Özel Eğitim Bağlamında Tanım, Sorunlar ve Davranışsal Desteğe Yönelik Etkili Uygulamalar. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi (58), 3028-3055. https://doi.org/10.53444/deubefd.1344422
UNICEF (2021), "Nearly 240 Million Children with Disabilities Around the World" raporu. https://www.unicef.org/pacificislands/press-releases/nearly-240-million-children-disabilities-around-world-unicefs-
Verschuren O., Peterson M., Leferink S. ve Darrah J. (2014). Muscle Activation and Energy-Requirements For Varying Postures İn Children And Adolescents With Cerebral Palsy. The Journal of Pediatrics, 165,1011–6.
Yavuzer H. (1984). Çocuk psikolojisi. İstanbul: Altın Kitaplar Yayınevi.
Yazıcıoğlu H. (2020). Görme Engelli Çocuklar, Yaşam Kalitesi ve Spor. Aksaray Üniversitesi Spor ve Sağlık Araştırmaları Dergisi, 1(1), 1-10.
Yıkmış A. (2013). Bireyselleştirilmiş Eğitim Programlarının (BEP) Hazırlanması. Vuran S. (ed.) Özel Eğitim (1. baskı) içinde (ss. 112-128). Ankara: Maya Akademi.
Yıldırım D. ve Akamca G.Ö. (2017). Kaynaştırma Eğitimi Sürecindeki Bedensel Engelli Öğrencilerin Sosyal Uyumlarının İncelenmesi. Eğitim ve Bilim, 42(190), 333-347.
Yılmaz B. (2005). Bedensel Engelli Çocukların Temel Eğitim Okullarında Eğitim Alabilmesi İçin Gereken Mimari Düzenlemeler. Selçuk Üniversitesi Mühendislik, Bilim ve Teknoloji Dergisi, 20(3), 73-84.
