Türkiye’de Erken Çocukluk Döneminde Zihin Engellilerin Eğitimi
Özet
Erken çocukluk dönemi, çocukların bilişsel, dilsel, sosyal, duygusal ve motor becerilerinin geliştiği, doğum öncesinden sonra gelişimin en hızlı olduğu dönem olarak bilinmektedir. Bu dönem aynı zamanda kritik bir dönem olup çocukların pek çok becerileri için temel oluşturmaktadır. Son zamanlarda, eğitimciler, psikologlar ve özel eğitim alanında çalışan uzmanlar, erken çocukluk döneminin kritik önemini daha fazla fark etmeye başlamışlardır. Türkiye'de erken çocukluk eğitimi yüzyılı aşkın bir geçmişe sahiptir. Buna karşın, özel gereksinimleri olan çocuklar ve aileleri için erken çocukluk müdahale hizmetleri son zamanlarda daha fazla dikkat çekmeye başlamıştır. Risk altında olan veya özel gereksinimli çocuklar ve aileleri daha fazla desteğe ihtiyaç duymaktadırlar. Erken çocuklukta özel eğitim, yetersizliği bulunan veya gelişimsel risk taşıyan çocukların ve ailelerin gereksinimlerinin karşılanmasını, çocukların yaşıtlarıyla olan gelişimsel farklılığının en aza indirilmesini ve yetersizliğin engele dönüşmesinin önlenmesini amaçlamaktadır. Erken çocukluk özel eğitim, Türkiye’de son on yıldır gelişme göstermesine karşın gelişmiş ülkelerde elli yıla yakın bir süredir uygulanmaktadır. Bu bölümde, Türkiye'de erken çocukluk döneminde zihin engellilerin eğitimi konusu işlenmiştir. Bu kapsamda, erken çocukluk dönemi, erken çocukluk eğitimi ve erken müdahalenin tarihçesi, erken çocukluk döneminde bilişsel gelişim, erken çocukluk özel eğitimi, zihinsel yetersizlik, erken müdahale, Türkiye’de erken çocukluk döneminde zihin engellilerin eğitimi ve Türkiye’de Uygulanan Erken Müdahale Programları açıklanmıştır.
Referanslar
Akçamete, G. (1998). Özel Eğitim. S. Eripek (Ed.), Türkiye’de Özel Eğitim (s. 197-201) içinde. Eskişehir, Anadolu Üniversitesi Yayınları.
AÇEV (2009). Türkiye’de erken çocukluk eğitimi: Erişim, eşitlik kalite. www.acev.org. 01.10.2010 tarihinde edinilmiştir.
Akbağ, M. (2017). Gelişim psikolojisi konularına giriş: kavramlar, ilkeler, dönemler. Pegem Atıf İndeksi, 27-55.Aral, N. (2007). Özel eğitim gerektiren çocuklar ve özel eğitime giriş.
Bayhan, P. ve Artan İ. (2011). Çocuk gelişimi ve eğitimi. Morpa Kültür Yayınları.
Bakkaloğlu, H., & Demir, Ş. (Çev. Eds.). (2018). Erken çocukluk özel eğitimi. Ankara: Anı Yayıncılık.
Bakkaloğlu, H., & Ökcün-Akçamuş, M. Ç. (Çev. Eds.) (2019). Otizmi olan okul öncesi çocuklar için DATA modeli. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
Blasco, P. M. (2001). Early intervention services for infants, toddlers, and their families. Needham Heights, Ma: Allyn & Bacon.
Çelebioğlu-Morkoç, Ö. (2011). 4-5 yaş grubu çocuklarına yönelik hazırlanan erken müdahale programının etkililiğinin belirlenmesi: Çanakkale ili örneği. Yayınlanmamış Doktora Lisans Tezi. Çanakkale: On Sekiz Mart Üniversitesi, Sosyal Bilimleri Enstitüsü.
Dağlıoğlu, E. (2010). Erken Çocukluk Eğitimi. İbrahim Diken (Ed.), Erken çocukluk Dönemi Öğretmeninin Özellikleri içinde (s. 482-515). Ankara: Pegem.
Diken, I. H., Rakap, S., Diken, O., Tomris, G., & Celik, S. (2016). Early childhood inclusion in Turkey. Infants & Young Children, 29(3), 231-238. doi: 10.1097/IYC.0000000000000065
Dunlap, L. L. (2005). An introduction to early childhood special education: Birth to age five. Pearson Education.
Dunst, C. J. (2007). Early intervention for infants and toddlers with developmental disabilities. Handbook of developmental disabilities, 161-180.
Er-Sabuncuoglu, M., & Diken, İ. H. (2010). Early Childhood Intervention in Turkey: Current situation, challenges and suggestions. International Journal of Early Childhood Special Education, 2(2), 149-160.
Eripek, S. (2003). Zeka geriliği olan çocuklar. Özel Gereksinimli Çocuklar ve Özel Eğitime Giriş, Ataman, A.(Ed.), Gündüz Eğitim ve Yayıncılık, Ankara.
Ersan, D. T., Ata, S., & Kaya, S. (2020). Acceptance in early childhood: a study from Turkish children. International Journal of Early Childhood Special Education, 12(1), 20-27.
Gargiulo, R., & Kilgo, J. (1999). Young children with special needs: An introduction to early childhood special needs. Delmar Thomson Learning.
Guralnick, M. J. (2005). Early intervention for children with intellectual disabilities: Current knowledge and future prospects. Journal of applied Research in intellectual Disabilities, 18(4), 313-324.
Helmerhorst, K. O., Riksen-Walraven, J. M. A., Gevers Deynoot-Schaub, M. J., Tavecchio, L. W., & Fukkink, R. G. (2015). Child care quality in the Netherlands over the years: A closer look. Early Education and Development, 26(1), 89-105.
Heward, W. L. (1996). Exceptional children, an introduction to special education. Fifth Edition, Prentice-Hall .Inc.
Hooper, S. R., Umansky, W. (2004). Young children with special needs. Upper Saddle River, NY: Pearson & Merrill Prentice Hall.
Howard, V. F., Williams, B. F., Lepper, C. (2005). Very young children with special needs. Upper Saddle River, NY: Pearson & Merrill Prentice Hall.
Küçüker, S., Bakkaloğlu, C. H., & Sucuoğlu, B. (2001). Erken eğitim programına katılan gelişimsel geriliği olan çocuklar ve anne-babaların etkileşim davranışlarındaki değişimin incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 3(01).
Luckasson, R., Borthwick-Duffy, S., Buntinx, W. H., Coulter, D. L., Craig, E. M. P., Reeve, A., ... & Tasse, M. J. (2002). Mental retardation: Definition, classification, and systems of supports. American Association on Mental Retardation.
McWilliam, R. A. (2018). Birth to age 3: Early intervention. In B. Reichow, B. A. Boyd, E. E. Barton, & S. L. Odom (Eds.), Handbook of early childhood special education (pp. 75-88). Springer International Publishing.
Milli Eğitim Bakanlığı (2018). Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği.https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/07/20180707-8.htm
MEB (2024). 2024 Okul Öncesi Eğitim Programı, /https://tegm.meb.gov.tr/dosya/okuloncesi/guncellenenokuloncesiegitimprogrami.pdf adresinden 28 Ekim 2024 tarihinde erişilmiştir.
Nabors, L., & L. Keyes (1997). Preschoolers’ reasons for accepting peers with and without disabilities. Journal of Developmental and Physical Disabilities, 22, 113-122. doi:10.1007/BF02578435
Odom, S. (2000). Preschool inclusion: What we know and where we go from here. Topics in Early Childhood Special Education, 20(1), 20-27. doi: 10.1177/027112140002000104
Odom, S. L., Zercher, C., Li, S., Marquart, J.M., Sandall, S., & Brown, W. H. (2006). Social acceptance and rejection of preschool children with disabilities: A mixed method analysis. Journal of Educational Psychology, 98(4), 807-823. doi: 10.1037/0022-0663.98.4.807
Oser, C., & Cohen, J. (2003). Improving Part C Early Intervention: Using what we know about infants and toddlers with disabilities to reauthorize Part C of IDEA. https://www.zerotothree.org/ztt_policy.html
Peterson, N. L. (1987). Early intervention for handicapped and at-risk children: An introduction to early childhood special education. Denver, CO: Love Publishing Co.
Pınar, E. S. (2006). Dünyada ve Türkiye'de erken çocukluk özel eğitiminin gelişimi ve erken çocukluk özel eğitim uygulamaları. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 7(02), 71-83.
Tomris, G. & Çelik, S. (2021). Erken çocukluk özel eğitimi: Kuramsal ve yasal temeller, Dünya’daki ve Türkiye’deki son eğilimler. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 23(1), 243-269. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.748893
Uysal, H., & Akman, B. (2015). Erken Müdahale Programlarının Erken Çocukluk Eğitimindeki Rolü: Erken Çocukluk Eğitimine Yapılan Yatırım Geleceğe Yapılan Yatırım Mıdır?. Turkish Studies, 10(3), 1053-1068.
Vreeman, R. C., & Carroll, A. E. (2007). A systematic review of school-based interventions to prevent bullying. Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine, 161(1), 78-88. doi: 10.1001/archpedi.161.1.78
