Et Muayenesi Açısından Önemli Biyolojik Tehlikeler
Özet
Kasaplık hayvanların postmortem muayenesinde, insan sağlığını tehdit edebilecek çeşitli biyolojik tehlikeler tespit edilebilir. Bakteriyel hastalıklardan tüberküloz, şarbon ve bruselloz; viral hastalıklardan şap, sığır vebası ve kuduz; paraziter hastalıklardan ise sistiserk, trişinelloz ve sarkosporidiyoz gibi enfeksiyonlar bu muayenede belirlenebilir. Bu hastalıkların varlığı, etin insan tüketimine uygunluğunu etkiler. Postmortem muayene sırasında, karkas ve organlarda anormal lezyonlar, renk değişiklikleri, koku ve doku bozulmaları gibi belirtiler aranır. Bu sayede, zoonotik hastalıkların yayılması önlenir ve gıda güvenliği sağlanır. Bu bölüm, et muayenesi açısından önemli biyolojik tehlikeleri detaylandırmaktadır. Veteriner hekimler ve mezbaha çalışanları gibi risk gruplarının korunması ve hastalıkların yayılmasını önlemek amacıyla alınacak önlemler açıklanmıştır.
Referanslar
Ninios T, Lundén J, Korkeala HJ, Fredriksson-Ahomaa M. Meat inspection and control in the slaughterhouse. Chichester, West Sussex, UK: John Wiley & Sons Inc; 2014.
Quinn PJ, Markey BK, Leonard FC, FitzPatrick ES, Fanning S, Hartigan PJ. Compendium of methods for the microbiological examination of foods (3rd edn). Trends in Food Science & Technology. 1993.
Aytuğ CN, Alaçam E, Görgü S. Sığır hastalıkları. İstancul: TÜM-VET Hayvancılık Hizmetleri Yayını; 1989.
Başoğlu F, Şahin İ. Gıda mikrobiyolojisi. Bursa: Dora Yayıncılık; 2011.
Aslan A. Et muayenesi ve et ürünleri teknolojisi. (1. baskı). Ankara: Medipres; 2002.
Arda M. Özel mikrobiyoloji. (4. baskı). Ankara: Medisan Ltd. Şti.; 1997.
Tezcan İ, Yurtyeri A. Et muayenesi. Ankara: Veteriner Fakültesi, Besin Hijyeni ve Teknolojisi, Teksir; 1997.
Wilson W. Wilson’s practical meat inspection. (7th ed.) Ames, Iowa: Blackwell Pub; 2005.
Yurtyeri A, Erol I, Özdemir H, Şireli UT. Et Hijyeni ve Muayenesi. Ankara: Veteriner Fakültesi, Besin Hijyeni ve Teknolojisi, Teksir; 2000.
Gürbüz Ü. Mezbaha Bilgisi ve Pratik Et Muayenesi. Konya: Atlas Akademi; 2009.
Tarım ve Orman Bakanlığı. Sığır tüberkülozu ile mücadele yönetmeliği 31 Mayıs 2024. (18/10/2024 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/05/20240531-14.htm adresinden ulaşılmıştır).
Nollet LML, Toldrá F. Safety analysis of foods of animal origin. Boca Raton (Fla.): CRC press; 2011.
Yener Z, Uyar A, Yaman T, Keleş Ö. Veteriner Özel patoloji. Ankara: Matus Basım Evi; 2016.
Tayar M, Yıbar A. Et muayenesi. Burda: Dora Yayıncılık, 2013.
15. Tarım ve Orman Bakanlığı. Hayvan sağlığı ve zabıtası yönetmeliği 15/03/1989. (18/12/2024 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=8913838&MevzuatTur=3&MevzuatTertip=5 adrsinden ulaşılmıştır).
Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı. Şarbon hastalığına karşı korunma ve mücadele yönetmeliği 23/12/2011. (22/10/2024 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111223-5.htm adresinden ulaşılmıştır).
Songer JG, Post KW. Veteriner hekimlik mikrobiyolojisi: Hayvan hastalığı etkeni olan bakteriler ve mantarlar. Ankara: Nobel Yayınevi; 2011.
Aslan A. Evcil hayvanların iç hastalıkları. Konya: Mimoza Yayınları; 1994.
Tarım ve Orman Bakanlığı. Etlerin teftiş talimatı. (23/10/2024 tarihinde https://www.tarimorman.gov.tr/Belgeler/Mevzuat/Talimatlar/gkgm/etlerin_teftis_talimati.pdf?hc_location=ufi adresinden ulaşılmıştır).
Aytekin İ. Koyun ve Keçi Hastalıkları. Ankara: Medipres; 2020
Tayar M, Yarsan E. Veteriner halk sağlığı. Bursa: Dora Basım Yayın; 2014.
Tayar M, Hecer C. Gıda mikrobiyolojisi. (4. Basım). Bursa: Dora Basım Yayın; 2015.
Miliotis MD, Bier JW. International handbook of foodborne pathogens. New York: Marcel Dekker INC; 2003.
Anderson J, Barrett T, Scott GR. Manual on the Diagnosis of Rinderpest. (2nd ed). Food & Agriculture Org; 1996.
Munir M, editor. Peste des petits ruminants virus. Berlin, Heidelberg: Springer; 2015.
Tarım ve Orman BakanlIğı. Koyun keçi vebası (PPR) hastalığı acil eylem planı 2020. (06/12/2024 tarihinde https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Belgeler/DB_Hayvan_Sagligi/Acil_Eylem_Plani/koyun_keci_vebasi_ppr_acil_eylem_plani.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Taylor WP. Rinderpest and Peste des Petits Ruminants: Virus Plagues of Large and Small Ruminants. Elsevier; 2005.
Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı. Sığır vebası, koyun ve keçi vebası, domuzların veziküler hastalığı, mavi dil hastalığı, geyiklerin epizootik hemorajik hastalığı, koyun keçi çiçeği, veziküler stomatitis, sığırların nodüler ekzantemi, Afrika domuz vebası, klasik domuz vebasıve rift vadisi hummasına karşı korunma ve mücadele yönetmeliği 04/01/2012. (06/12/2024 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/01/20120104-2.htm adresinden ulaşılmıştır).
WOAH. Foot and mouth disease. (13/12/2024 tarihinde https://www.woah.org/en/disease/foot-and-mouth-disease/ adresşnden ulaşılmıştır).
Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı. Kuduz hastalığından korunma ve kuduz hastalığı ile mücadele yönetmeliği 18/01/2012. (14/12/2024 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/01/20120118-3.htm adresinden ulaşılmıştır).
Mertens P, Baylis M, Mellor P. Bluetongue. UK: Academic Press; 2008.
Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı. Mavi dil hastalığına karşı korunma ve mücadele yönetmeliği 18/04/2018. (14/12/2024 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/04/20180415-2.htm adresinden ulaşılmıştır).
Ennaji MM. Emerging and reemerging viral pathogens: Volume 1, Fundamental and basic virology apects of human, animal and plant pathogens. UK: Academic Press; 2019.
WOAH. Leucose. (15/12/2024 tarihinde https://www.woah.org/fileadmin/Home/fr/Health_standards/tahm/3.04.09_EBL.pdf adresinden ulaşılmıştır).
López A, Martinson SA. Respiratory system, mediastinum, and pleurae. Zachary JF (ed.) In: Pathologic Basis of Veterinary Disease. Mosby; 2017. p. 471-560.
WOAH. African swine fever. (15/12/2024 tarihinde https://www.woah.org/en/disease/african-swine-fever/ adresinden ulaşılmıştır).
WOAH. Swine fever. (16/12/2024 tarihinde https://www.woah.org/en/disease/classical-swine-fever/ adresinden ulaşılmıştır).
WOAH. Vesicular stomatitis. (16/12/2024 tarihinde https://www.woah.org/app/uploads/2021/03/vesicular-stomatitis.pdf adresinden ulaşılmıştır).
WOAH. Bovine spongiform encephalopathy. (17/12/2024 tarihinde https://www.woah.org/fileadmin/Home/fr/Health_standards/tahm/3.04.05_BSE.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Anses. Tænia saginata/Cysticercus bovis 2012. (18/12/2024 tarihinde https://www.anses.fr/fr/system/files/MIC2011sa0229FiEN.pdf adresinden ulaşılmıştır).
USDA. Bovine cysticercosis 2014. (18/12/2024 tarihinde https://www.govinfo.gov/content/pkg/GOVPUB-A101-PURL-gpo94219/pdf/GOVPUB-A101-PURL-gpo94219.pdf adresinden ulaşılmıştır).
The Center for Food Security and Public Health. Taeniasis, Cysticercosis and Coenurosis 2020. (18/12/2024 tarihinde https://www.cfsph.iastate.edu/Factsheets/pdfs/taenia.pdf adresinden ulaşılmıştır).
WOAH. Cysticercus. (18/12/2024 tarihinde https://www.woah.org/fileadmin/Home/fr/Health_standards/tahm/3.09.05_CYSTICERCOSIS.pdf adresinden ulaşılmıştır).
WOAH. Terrestrial Manual 2021. (18/12/2024 tarihinde https://www.woah.org/fileadmin/Home/fr/Health_standards/tahm/3.10.03_CYSTICERCOSIS.pdf adresinden ulaşılmıştır).
CDC-DPDx. Trichinellosis 2024 (19/12/2024 tarihinde https://www.cdc.gov/dpdx/trichinellosis/index.html adresinden ulaşılmıştır).
Cooper JE. Sarcocystosis (sarcosporidiosis). Conlon CP, Firth J, Conlon C, Cox T (eds.). In: Oxford Textbook of Medicine. UK: Oxford University Press; 2020.
Hill DE, Dubey JP. “Toxoplasma gondii as a parasite in food: Analysis and control”. Microbiology Spectrum. 2016; 4(4).
Basso W, Holenweger F, Schares G, et al. Toxoplasma gondii and Neospora caninum infections in sheep and goats in Switzerland: Seroprevalence and occurrence in aborted foetuses. Food and waterborne parasitology. 2022; 28: e00176.
Guo M, Dubey JP, Hill D, et al. “Prevalence and risk factors for Toxoplasma gondii infection in meat animals and meat products destined for human consumption”. Journal of Food Protection. 2015; 78: 457–76.
Kadhum RW, Faieq ZA, Al-Maliki ZAJ. Theilerıosıs Infectıon in Animals. Web of Discoveries: Journal of Analysis and Inventions. 2024; 2(4): 113-118.
Aktas M, Altay K, Ozubek S, et al. A survey of ixodid ticks feeding on cattle and prevalence of tick-borne pathogens in the Black Sea region of Turkey. Vet. Parasitol. 2012; 187:(3-4): 567-571
Yar MK, Mahmood M, Ijaz M, et al. Effect of cattle-specific diseases on carcass inspection and meat quality. In Cattle Diseases-Molecular and Biochemical Approach. IntechOpen. 2023.
Brites-Neto J, Duarte KMR, Martins TF. Tick-borne infections in human and animal population worldwide. Veterinary World. 2015;8(3):301
Hassan MU, Khan MN, Abubakar M, et al. Bovine hypodermosis—a global aspect. Tropical animal health and production. 2010; 42: 1615-1625.
Taşçı GT, Sarı B, Aydın NP, et al. Epidemiological survey and economic significance of bovine hypodermosison the Kars Plateau in the Northeast Anatolia Region of Turkey. Turkish Journal of Veterinary & Animal Sciences. 2018; 42(4): 277-284.
Alcaide M, Reina D, Sánchez J, et al. Seasonal Variations in The Larval Burden Distribution of Oestrus ovis in Sheep in The Southwest of Spain. Vet Parasitol. 2003; 118(34): 235-241.
Özdal N, Tanritanir P, Ilhan F, et al. The Prevalence of Ovine Oestrosis (Oestrus ovis Linnaeus, 1761, Diptera: Oestridae) and Risk Factors in Eastern Turkey. Veterinarski Arhiv. 2016; 86(3):323-333.
