B. F. Skinner: Pekiştirme Teorisi
Özet
Skinner’e göre insan davranışları, genetik ya da içsel süreçlerle değil, çevresel uyarıcılara verilen tepkilerle şekillenir. Bu nedenle insan doğası büyük ölçüde öğrenilen ve koşullanan bir yapıdır. Skinner bireylerin düşünsel süreçlerini ve içsel durumlarını göz ardı ederek, dışsal gözlemlerle açıklanabilecek davranışlara odaklanmıştır. Skinner, davranışların ödüllerle (pozitif pekiştirme) ya da olumsuz durumdan kaçınarak (olumsuz pekiştirme) güçlendirilebileceğini belirtir. Davranışı açıklarken cezayı da ele alan Skinner, cezaların pekiştirme kadar etkili olmadığını savunmuştur.
Skinner karmaşık davranışların küçük adımlarla şekillendirilmesi gerektiğini savunmuştur. Bir hedef davranışın oluşabilmesi için o hedef davranışa götüren küçük, ardışık adımların basamak basamak pekiştirildiği şekillendirme, karmaşık davranışların istenilen hedeflere ulaşması için kullanılan bir tekniktir. Şekillendirme sürecinde tesadüfi ya da yanlış pekiştirmelerin sonucunda bireyler mantıksız şekilde belirli davranışlara inanabilmektedirler. Batıl inanç adı verilen bu durumlar, genellikle bir davranış ile ödül arasında yanlış bir ilişki kurarak, kişinin o davranışı tekrar etmesine yol açar. Öz denetim ise şekillendirme süreciyle desteklenerek, bireylerin kendi içsel motivasyonlarıyla davranışlarını daha kontrollü bir şekilde yönlendirmelerini sağlamaktadır. Bireylerin kendi davranışlarını ve tepkilerini, içsel motivasyonlar ve hedefler doğrultusunda kontrol edebilme yeteneği olan öz denetim, bireylerin dışsal pekiştireçlere bağlı kalmaksızın, uzun vadeli hedeflerine ulaşmak için anlık ödülleri erteleyebilme ve irade gücüyle davranışlarını düzenleyebilme yeteneklerini kapsamaktadır.
Referanslar
Bjork, D. W. (1993). B. F. Skinner: A life. BasicBooks.
Butler-Bowdon, T. (2007). 50 psychology classics. Who we are, how we think, what we do. Nicholas Brealey Publishing.
Capshew, J. H. (1993). Engineering behavior: project pigeon, World War II, and the conditioning of B. F. Skinner. Technology and Culture, 34(4), 835-857. https://doi.org/10.1353/tech.1993.0008
Chance, P. (2009). Learning and behavior (6. Baskı) Pearson.
Cooper, J. O., Heron, T. E. ve Heward, W. L. (2007). Applied behavior analysis (2. Baskı). Pearson.
Doll, C., McLaughlin, T. F. ve Barretto, A. (2013). The token economy: A recent review and evaluation. International Journal of Basic and Applied Science, 2(1), 131-149.
Epstein, R. (1997). Skinner as self-manager. Journal of Applied Behavior Analysis, 30(3), 545-568. https://doi.org/10.1901/jaba.1997.30-545
Ewen, R. B. (2003). An introduction to theories of personality (6. Baskı). Lawrence Erlbaum Associates, Inc.
Feist, J. ve Feist, G. J. (2008). Theories of personality (7. Baskı). McGraw-Hill Companies.
Ferster, C. B. ve Skinner, B. F. (1957). Schedules of reinforcement. Appleton-Century-Crofts.
Hu, J. (2024). Operant conditioning in child psychology: understanding the influence of rewars and punishments on childrens behavior. Proceedings of the International Conference on Global Politics and Socio-Humanities, (44), 259-265. https://doi.org/10.54254/2753-7048/44/20230161
Kazdin, A. E. (1982). Behavior modification in applied settings. Dorsey Press.
Lefrancois, G. R. (1982). Psychological theories and human learning (2. Baskı). Brooks/Cole Publishing Company.
McSweeney, F. K. ve Murphy, E. S. (2009). The encyclopedia of behavior analysis. Academic Press.
Miltenberger, R. G. (2011). Behavior modification: Principles and procedures (5. Baskı). Wadsworth.
Olson, M. H. ve Hergenhahn, B. R. (2013). Introduction to the theories of learning (9. Baskı). Pearson Education.
Ryckman, R. M. (2006). Theories of personality (9. Baskı). Thomson Wadsworth.
Schultz, D. P. ve Schultz, S. E. (2002). Modern psikoloji tarihi. Kaknüs Psikoloji.
Schultz, D. P. ve Schultz, S. E. (2005). Theories and personality (8. Baskı). Wadsworth Cengage Learning.
Skinner, B. F. (1938). Behavior of organisms. Appleton-Century-Crofts, Inc.
Skinner, B. F. (1948). Superstition in the pigeon. Journal of Experimental Psychology, 38(2): 168-172. https://doi.org/10.1037/h0055873
Skinner, B. F. (1951). How to teach animals. Scientific American, 185(6), 26-29. https://doi.org/10.2307/24950550
Skinner, B. F. (1953). Science and human behaviour. The Macmillan Company.
Skinner, B. F. (1958). Reinforcement today. American Psychologist, 13(3), 94-99. https://doi.org/10.1037/h0049039
Skinner, B. F. (1967). B. F. Skinner: An autobiography. (Ed. E. G. Boring ve G. Lindzey), A history of psychology in autobiography (5. Baskı). New York: Irvington.
Skinner, B. F. (1971). Beyond freedom and dignity. Hackett Publishing Company, Inc.
Skinner, B. F. (1974). About behaviorism. Knopf.
