Üriner Sistem Travmaları ve Hemşirelik Bakımı
Özet
Üriner sistem travmalarının birçoğu çoklu organ yaralanmaları sonucunda oluşmakta ve vücuttaki diğer sistemlerin de etkilenmesine neden olmaktadır. Bu durum, hastalarda komplikasyon, mortalite ve morbidite oranlarında artışla sonuçlanabilmektedir. Üriner sistem yaralanmalarının oluşumunda, künt, penetran ya da iyatrojenik travmalar etkili olabilmektedir. Genitoüriner travmalar böbrek, üreter, mesane, prostat, üretra, skrotum ve testis travmaları şeklinde karşımıza çıkmaktadır. Genitoüriner travmalı hastanın yönetiminde amaç; renal fonksiyonun yeniden kazanılması, korunması ve idrar drenajının sağlanması için kanama, ağrı ve enfeksiyonun kontrol altına alınmasıdır. Genitoüriner yaralanmalı hastalara sistematik yaklaşılmalıdır. Hastanın hemodinamik durumu, yaralanma mekanizması ve ilişkili yaralanmalar değerlendirilmelidir. Ciddi bir yaralanma durumunda hastaya özellikle ilk bir saatte müdahale edilmesi oldukça önemlidir. Travmanın ne zaman olduğu ve oluş biçimi ile ilgili detaylı bir anamnez alınmalı ve hastanın fizik muayenesi yapılmalıdır. Gerekli laboratuvar ve radyolojik incelemeler yapılarak hastaların tedavisi planlanmalıdır. Hastalar, gelişebilecek olası erken ve geç komplikasyonlar yönünden yakından izlenmelidir. Ürogenital travmalı hastaların bakımında hemşirelerin önemli sorumlulukları bulunmaktadır. Hemşirelik bakımının temel amacı, hastanın hemodinamik stabilizasyonunun sağlanmasıdır. Ürogenital travmalı hastanın doğru değerlendirilmesi ve izlemi oldukça önemlidir. Bu bağlamda hemşireler, hastanın kanama kontrolünü yapmalı, sıvı ve elektrolit dengesini sağlamalı, idrar çıkışını, dren ve tüplerin açıklığını, ağrı ve enfeksiyon varlığını değerlendirmelidir. Bütüncül yaklaşımla hastanın gereksinim duyduğu bakımın verilmesi oldukça önemlidir.
Many urinary system traumas occur as a result of multiple organ injuries and cause other systems in the body to be affected. This situation can result in an increase in the rates of complications, mortality and morbidity in patients. Blunt, penetrating or iatrogenic traumas can be effective in the formation of urinary system injuries. Genitourinary traumas occur in the form of kidney, ureter, bladder, prostate, urethra, scrotum and testicular traumas. The aim in the management of patients with genitourinary trauma is to regain and protect renal function and to control bleeding, pain and infection in order to ensure urine drainage. Patients with genitourinary injuries should be approached systematically. The patient's hemodynamic status, injury mechanism and related injuries should be evaluated. In the event of a serious injury, it is very important to intervene in the patient, especially in the first hour. A detailed anamnesis should be taken regarding when the trauma occurred and how it occurred, and a physical examination of the patient should be performed. The necessary laboratory and radiological examinations should be performed and the treatment of the patients should be planned. Patients should be closely monitored for possible early and late complications. Nurses have important responsibilities in the care of patients with urogenital trauma. The main purpose of nursing care is to ensure the hemodynamic stabilization of the patient. Correct evaluation and monitoring of the patient with urogenital trauma is very important. In this context, nurses should control the patient's bleeding, ensure fluid and electrolyte balance, evaluate urine output, patency of drains and tubes, and the presence of pain and infection. It is very important to provide the care the patient needs with a holistic approach.
Referanslar
Aydın C. Mesane Travmaları. Baykam MM. editör, Ürogenital travmalar. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri, 2022, p. 14-19.
Söyler N. Acil hemşirelerinin multitravmalı hastada bakım deneyimleri: fenomenolojik bir çalışma. Karabük Üniversitesi Hemşirelik Bilimi Yüksek Lisans Tezi. 2023.
Koşar A, Ergün O. Böbrek ve üreter yaralanmaları. Seçkiner, İ., Bayrak, Ö, editör. Güncel üroloji. İstanbul: Tüd/Türk Üroloji Akademisi Yayını, No: 9, 2017, p:85-94.
Yoldaş M. Üst Üriner sistem travmalarına yaklaşım ve yönetim. Kabay Ş, Özlülerden S, Çelen S, Günseren KÖ, Başer A, editör. Ürolojide temel yaklaşım ve yönetim. Ankara: Akademisyen Kitapevi, 2019, p.181-187.
Büyükcam F, Şen J, Akpınar Ş, ve ark. Acil servise başvuran travmalı olgularda ürogenital yaralanmaların değerlendirilmesi. Ulus Travma Acil Cerrahi Derg. 2012; 18(2):133-140.
Zou Q, Fu Q. Diagnosis and treatment of acute urogenital and genitalia tract traumas: 10-year clinical experience. Pak J Med Sci. 2015; 31(4):925-929.
İyigün E, Gezginci E. Üriner sistem travmalarında bakım. Turkiye Klinikleri J Surg Nurs-Special Topics. 2018; 4(2):135-139.
Güneş S, Özkan S. Acil serviste ateşli silah yaralanması sonucu renal travmalı hastada hemşirelik yönetimi: olgu sunumu. Cerrahi Ameliyathane Sterilizasyon Enfeksiyon Kontrol Hemşireliği Dergisi. 2020; 1(2):38-53.
Özkürkçügil C, Ayan S, Uçar C, ve ark. Kliniğimizde görülen ürogenital travmaların genel özellikleri. Ulusal Travma Dergisi. 1997; 3(3):218-221.
McAninch JW. Ürogenital yol yaralanmaları. Tanagho EA, McAninch, JW, editör. Genel üroloji. (Kazancı G, çeviri editörü). Nobel Tıp Kitabevleri, 2009, p. 278-296.
Ergün M. Erkek üreme sistemi ve ateşli silah yaralanması: 2 olgu sunumu. Atlas Üniversitesi Tıp ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2022; 3:2-5
Cassell III AK, Manobah B. Management of genitourinary trauma – current evaluation from the Sub-Saharan region: A systematic review. World J Crit Care Med. 2021; 10(6):377-389.
Yılmaz E, Yuvanç E. Renal yaralanma. Şenel S, Sandıkçı F, Demirel HC. Kadıoğlu A, editör. Ürolojik aciller. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri. Tüd/Türk Üroloji Akademisi Yayını, No: 24, 2022. p.11-123.
Kartal ND. Delici kesici alet yaralanması ile acil servise başvuran hastaların retrospektif analizi. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Anabilim Dalı. Uzmanlık Tezi, Ankara, 2015. p. 1-51.
Aygin D, Eti Aslan F. Karın ve genitoüriner bölge travmaları. Eti Aslan F, Olgun N. editör, Erişkinlerde Acil Bakım. 1. Baskı. Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi, 2014, p. 349-370.
Değirmentepe RB, Alkan İ, Ötünçtemur A. Böbrek ve üreter yaralanmaları. In book: Güncel Üroloji 2. Baskı. Publisher: Türk Üroloji Derneği, September 2018, p.139-152. https://www.researchgate.net/publication/327380102_Bobrek_ve_Ureter_Yaralanmalari (Erişim tarihi: 17/08/2024).
Lucena-Amaro S, Zolfagharı P. Trauma nursing 1: An overview of major trauma and the care pathway. 2022. Nursing Times [online]; 118: 11. https://www.nursingtimes.net/clinical-archive/accident-and-emergency/trauma-nursing-1-an-overview-of-major-trauma-and-the-care-pathway-24-10-2022/ (Access date: 17/08/2024).
Özbaş A, Sınmaz T. Böbrek cerrahisi geçiren hastalarda bakım. Yavuz van Giersbergen M, editör. Cerrahi Hemşireliği. Ankara: Ankara Nobel Tıp Kitabevleri, 2023, p:524-534.
Esen M, Uysal M, Alatlı T, ve ark. Ateşli silah yaralanması sonucu izole renal travma. Journal of Contemporary Medicine. 2015; 5(Supp): CR 11-14.
Ceyhan E. Böbrek travmalarında etyoloji, sınıflama ve patofizyoloji. ÜCD Güncelleme Serileri. Ocak 2020; 9(1):7-8.
Akman C, Er A. Böbrek travmalarında tanı yöntemleri. ÜCD Güncelleme Serileri. Ocak 2020; 9(1): 9-11.
Shoobridge JJ, Corcoran NM. Martin KA, et al. Contemporary management of renal trauma. Reviews In Urology. 2011; 13(2):65-72.
Kitrey ND, Campos-Juanatey F, Hallscheidt P, et al. EAU Guidelines on Urological Travma. European Association of Urology 2024. https://d56bochluxqnz.cloudfront.net/documents/full-guideline/EAU-Guidelines-on-Urological-Trauma-2024_2024-04-11-083052_vlwe.pdf. (Access date: 17/07/2024).
Temiz Z. Ürogenital sistem travmaları. Gürsoy A, Çilingir D, editör. Temel İlk Yardım. Adana: Çukurova Nobel Tıp Kitabevi, 2018, p.147-158.
Tokat E, Doluoğlu ÖG. Böbreğin iatrojenik travmaları. ÜCD Güncelleme Serileri Ocak 2020; 9(1): 13-14.
Erlich T, Kitrey ND. Renal trauma: The current best practice. Therapeutic Advances in Urology. 2018; 10(10):295-303.
Ergenekon E, Arısan S. Böbrek ve üreter travmaları. https://klinikgelisim.org.tr/eskisayi/Klinik%202008-3/32.%20erbil%20ergenekon-screen.pdf (Erişim tarihi: 17/08/2024).
Çimen S, Özaydoğdu Çimen A. Böbrek travması olan hastalarda klinik yaklaşımımız. Mersin Üniv Saglık Bilim Derg. 2019; 12(2):195-201.
Petronea P, Perez-Calvoa J, Brathwaitea, CEM, et al. Traumatic kidney injuries: A systematic review and meta-analysis. International Journal of Surgery. 2020; 74:13-21.
Koch GE, Bhalla RG, Ayangbesan A, et al. Expectant management of blunt grade III renal ınjuries: Early discharge outcomes from a level 1 trauma center. Urology. 2022; 168:222-226.
Bryk DJ, Zhao LC. Guideline of guidelines: A review of urologic trauma guidelines. BJUI International. 2016; 117(2):226-234.
Ergün O, Koşar A. Böbrek ve üreter yaralanmaları. Kadıoğlu A, Seçkiner İ, Demirel HC, Şenel S, Sandıkçı F. editör, Güncel üroloji. Genişletilmiş 3. Baskı. İstanbul: Tüd/Türk Üroloji Akademisi Yayını, 2022, p:191-204.
Joint Trauma System Clinical Practice Guideline (JTS CPG). Genitourinary (GU) injury trauma management (CPG ID: 42). https://jts.health.mil/assets/docs/cpgs/Genitourinary_(GU)_Injury_Trauma_Management_06_Mar_2019_ID42.pdf (Access date: 17/08/2024).
Yavuz Karamanoğlu A. Üriner sistem hastalıkları ve cerrahisi. Yanardağ CH, Olgun Ş. editör. Ameliyathane teknikerliği. 1. Baskı. Ankara: Ankara Nobel Tıp Kitabevleri, 2023, p.347-367.
Brown CVR, Alam HB, Brasel K, et al. Western Trauma Association critical decisions in trauma: Management of renal trauma. J Trauma Acute Care Surg. 2018; 85(5):1021-1025.
Morey AF, Brandes S, Dugi DD, et al: American Urological Association (AUA) Guideline. Urotravma (2020). https://www.auanet.org/guidelines-and-quality/guidelines/urotrauma-guideline#x3296 (Access date: 17/08/2024).
Sarsılmaz A, Kocakoç E. Abdominal Travma. Trd Sem. 2016; 4:299-312.
Avrupa Üroloji Derneği (European Association of Urology- EAU) Cep kılavuzları 2019 Baskısı. https://www.uroturk.org.tr/urolojiData/Document/116202264424-18102019155949avrupaurolojidernegicepkilavuzlari.pdf (Access date: 17/08/2024).
Kızılkan Y, Özden C. Böbrek travmalarında takip ve tedavi protokolleri. ÜCD Güncelleme Serileri Ocak 2020; 9(1): 15-19.
Gönülalan U. Üreter travmalarında etyoloji, patofizyoloji ve sınıflama. ÜCD Güncelleme Serileri. Ocak 2020; 9(1):23-25.
Kervancıoğlu E. İatrojenik üreter travmalarında sınıflama ve tanı. ÜCD Güncelleme Serileri Ocak 2020; 9(1): 27-29.
Seçkin B, Aydur E, Başal B, ve ark. Jinekolojik cerrahi sırasında iyatrojenik olarak sütürlerle iki tarafı bağlanan üreterlerin endoskopik yolla serbestleştirilmesi. Gülhane Tıp Dergisi. 2007; 49:178-180.
Sahai A, Ali A, Barratt R, et al. British Association of Urological Surgeons (BAUS) consensus document: Management of bladder and ureteric injury. BJU Int. 2021; 128: 539-547.
Kaymak Ş, Özer MT, Demirbas S, ve ark. Renal autotransplantation due to iatrogenic ureter injury: A case report. Ulus Travma Acil Cerrahi Derg. 2021; 27(2):260-264.
Sancak EB. İatrojenik üreter travmalarında tedavi yaklaşımları. ÜCD Güncelleme Serileri. Ocak 2020; 9(1): 31-33.
Gedik A, Gedik E, Tutuş T, ve ark. Künt ve penetran mesane yaralanmaları. Türk Üroloji Dergisi. 2010; 36(1):76-80.
Demir M, Eryılmaz R, Taken K, ve ark. Alt üriner sistem ve penis travmaları deneyimlerimiz. Balıkesir Medical Journal. 2021; 5(1):29-35.
Aslan R. Mesane yaralanmaları. Güncel üroloji çalışmaları Bölüm 14. https://books.akademisyen.net/index.php/akya/catalog/download/2551/2634/64245?inline=1 (Erişim tarihi: 17/08/2024).
Moss BF, Moss CE, Dervin P. High riding prostate: Epidemiology of genitourinary injury in motorcyclists from a UK register of over 12,000 victims. Curr Urol. 2020;14(2):105-112.
Zreik A, Mahrous A, Aboumarzouk OM. Bladder trauma. Chapter 19. p:383-389. https://doi.org/10.1002/9781118863343.ch19. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/9781118863343.ch19 (Access date: 17/08/2024).
Şahin Ç. Mesane ve üretra yaralanmaları. Seçkiner İ, Bayrak Ö, editör. Güncel üroloji. İstanbul: Tüd/Türk Üroloji Akademisi Yayını, No: 9, 2017, p.95-106.
Kazıcı HG, Ergül RB, Aydın R, ve ark. Mesane ve üretra yaralanmaları. Kadıoğlu A, Seçkiner İ, Demirel HC, Şenel S, Sandıkçı F, editör. Güncel üroloji. Genişletilmiş 3. Baskı. İstanbul: Tüd/Türk Üroloji Akademisi Yayını, 2022, p.235-244.
Çankaya A, Yavuz van Giersbergen M. Mesane cerrahisi geçiren hastalarda bakım. Yavuz van Giersbergen M. editör, Cerrahi Hemşireliği. 1. Baskı. Ankara: Ankara Nobel Tıp Kitabevleri, 2023, p: 535-544.
European Association of Urology Guidelines -EAU. EAU pochet on guidelines on urological trauma. April 2024. p: 1-18. https://d56bochluxqnz.cloudfront.net/documents/pocket-guidelines/EAU-Pocket-on-Urological-Trauma-2024.pdf. (Access date: 17/07/2024).
Avrupa Üroloji Derneği (European Association of Urology-EAU) Kılavuzları. 2022 baskısı. Tüd/Türk Üroloji Akademisi Yayını No: 27. https://uroturk.org.tr/urolojiData/Books/952/AvrupaUrolojiDernegi(EAU)Kilavuzlari2022.pdf (Access date: 12/01/2024).
Kendi S. Mesane ve prostat travmaları. Anafarta K, Göğüş O, Bedük Y, Arıkan N, editör. Temel üroloji. Ankara: Güneş Kitabevi Ltd. Şti, p. 617
Okubo K, Araı Y, Maeda H. Prostatic laceration associated with blunt pelvic trauma. Urology. 2000; 56:328-329.
Springer J, Brastauskas I, Lundy M, et al. Traumatic infiltration of prostate into bladder after motor vehicle collision. ACS Case Reviews. 2023; 4(3):67-69.
McCormick BJ, Keihani S, Hagedorn J, et al. A multicenter prospective cohort study of endoscopic urethral realignment versus suprapubic cystostomy after complete pelvic fracture urethral injury. Journal of Trauma and Acute Care Surgery. 2023; 94(2):344-349.|
Aslan, R. Üretra yaralanmaları. Bölüm 21. file:///C:/Users/ayla/OneDrive%20-%20Pamukkale%20University/Masa%C3%BCst%C3%BC/Ayla%20Yavuz% 2009.04.2024/%C3%9Cretra%20yaralanmalar%-C4%B1%20kaynaklar/%C3%9Cretra%20yaralanmalar%C4%B1.pdf (Erişim tarihi: 17/08/2024).
Osterberg EC, Murphy G, Harris CR, et al. Cost-effective strategies for the management and treatment of ürethral stricture disease. Urol Clin North Am. 2017; 44(1):11-17.
Turkan S. Üretral darlık cerrahisi ve erektil disfonksiyon. Androloji Bülteni. 2016; 18(64):30-32.
Atan A, Polat F, Yeşil S. Üretroplasti sonrası cinsel fonksiyonlar nasıl etkilenir? Androloji Bülteni. 2016; 18(66):177-180.
Özcan L, Karslı O. Üretra darlığının cerrahi tedavisinde amplatz renal dilatatör kullanımı. Okmeydanı Tıp Dergisi. 2017; 33(2):65-67.
Falavolti C, Giulianelli R, Shehu E, et al. Urethral structure length ≥ 2 cm is significantly associated with lower urethroplasty success rate, results of our large case series. Biomed J Sci & Tech Res. 2018; 9(5):7371-7374.
Hmida W, Othmen MB, Bako A, et al. Penile skin flap: A versatile substitute for anterior urethral stricture. Int Braz J Urol. 2019; 45(5):1057-1063.
Selim M, Salem S, Elsherif E, et al. Outcome of staged buccal mucosal graft for repair of long segment anterior urethral stricture. BMC Urol. 2019; 19(38):2-8.
McKibben MJ, Davenport MT, Mukherjee P, et al. Outpatient buccal mucosal graft urethroplasty outcomes are comparable to inpatient procedures. Transl Androl Urol. 2020; 9(1):16-22.
Awad SMT, Ahmed MAM, Abdalla YMO, et al. Buccal mucosal graft urethroplasty for anterior urethral stricture, experience from a low-income country. BMC Urol. 2021; 21(171):2-7.
Hwang EC, Fazio AD, Hamilton K, et al. A systematic review of randomized controlled trials comparing buccal mucosal graft harvest site non-closure versus closure in patients undergoing ürethral reconstruction. World J Mens Health. 2022; 40(1):116-126.
Ortac M, Olsen Ekerhult T, Zhao W, et al. Tissue engineering graft for ürethral reconstruction: Is it ready for clinical application? Urology Research and Practice. 2023; 49(1):11-18.
Moses RA, Selph JP, Voelzke BB, et al. An American Association for the Surgery of Trauma (AAST) prospective multi-center research protocol: Outcomes of urethral realignment versus suprapubic cystostomy after pelvic fracture urethral injury. Transl Androl Urol. 2018; 7(4):512-520.
Wirtz M, Claeys W, Francois P, et al. Treatment of meatal strictures by dorsal inlay oral mucosa graft urethroplasty: A single-center experience. J Clin Med. 2021; 10(4312):2-8.
Lumen N, Campos-Juanatey F, Dimitropoulos K, et al. European Association of Urology Guidelines on Urethral Stricture Disease (Part 1): Management of Male Urethral Stricture Disease. Eur Urol. 2021;1-11. Erişim Tarihi: 05. 09. 2022. https://doi.org/10.1016/j.eururo.2021.05.022 (Access date: 17/08/2024).
Lumen N, Campos-Juanatey F, Dimitropoulos K, et al. (2022). EAU Guidelines on urethral strictures. European Association of Urology p:1-108. https://d56bochluxqnz.cloudfront.net/documents/full-guideline/EAU-Guidelines-on-Urethral-Strictures-2022.pdf (Access date: 17/08/2024).
Saraç M, Bakal Ü, Onur MR, ve ark. Testis rüptüründe konservatif yaklaşım: Nadir bir olgu ve tedavisi. Fırat Tıp dergisi. 2015; 20(2):122-124.
Uçar M, Akkoç A. Nadir bir olgu; testiküler rüptür. Acta Medica Alanya. 2017; 1(3):42-44.
Kaymakçı Ş. Skrotum ve testis cerrahisi geçiren hastalarda bakım. Yavuz van Giersbergen M, editör. Cerrahi Hemşireliği. 1. Baskı. Ankara: Ankara Nobel Tıp Kitabevleri, 2023, p.560-564.
Morey AF, Rozanski TA. Genital and lower urinary tract trauma. Wein AJ. Kavoussi LR, Novick AC, Partin AW, Peters CA. editör. Campbell-Walsh Urology. 9th ed. Saunders. 2007, Volume 2, p:2649-2658.
Başataç C. Tunika vaginalis flebi ile onarılan parçalı testis rüptürü: olgu sunumu. Pam Tıp Derg. 2017; 10(3):294-296.
Çiftçi S, Çulha MM. Akut skrotum. Kadığlu A, Seçkiner İ, Demirel HC, Şenel S, Sandıkçı F. Editör, Güncel üroloji. Genişletilmiş 3. Baskı. İstanbul: Tüd/Türk Üroloji Akademisi Yayını, 2022, p.165-172.
Soyupek S, Oksay T, Koşar A. Bilateral travmatik testiküler dislokasyon: Olgu sunumu ve literatüre bakış. Türk Üroloji Dergisi. 2003; 29 (1):112-114.
Çaman Ş, Cici İ, Pelin AK, ve ark Akut skrotum; çocuk üroloji̇si̇ni̇n önemli̇ bi̇r aci̇l durumu. Zeynep Kamil Tıp Bülteni. 2014; 45(1):49-53.
Kılıç N, Balkan E. Çocuklarda akut skrotum patolojileri. Güncel Pediatri. 2004; 2:122-125.
Erdil F, Özhan Elbaş N. Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği. 7. Baskı. Ankara: Aydoğdu Ofset, 2016, p.397.
Grassi MF, Dell’Acqua MCQ, Jensen R, et al. Diagnosis, results, and nursing interventions for patients with acute renal injury. Acta Paul Enferm. 2017; 30(5):538-45.
