Kan ve Doku Protozoonları
Özet
Kan ve doku protozoonlarının neden olduğu enfeksiyonlar, özellikle gelişmemiş ülkelerde yaşayan insanları etkilemektedir. Bununla birlikte; artan göç hareketleri, uluslararası seyahatlerin artması ve immünyetmezlikli hasta sayısında artış, bu enfeksiyonların gelişmiş ülkelerde de artan sayılarda görülmesine neden olmaktadır. Bu parazitlerin yaşam döngüleri karmaşıktır ve hem eşeyli hem de eşeysiz üreme evrelerini içerir. Kan ve doku parazitleri, türüne ve parazitik döngünün evresine bağlı olarak hücre içi veya hücre dışı yerleşebilir. Serbest yaşayan amipler, Toxoplasma gondii, Plasmodium spp., Babesia spp., Leishmania spp. ve Trypanasoma spp. bu bölümde tartışılacak protozoonlardır. Serbest yaşayan amiplerin insanlarda enfeksiyona yol açtığı bilinen dört cinsi vardır (Naegleria fowleri, Acanthamoeba türleri, Balamuthia mandrillaris ve Sappinia diploidea). Koksidiyan bir doku paraziti olan T. gondii, çoğu hayvan türünü ve insanları enfekte ederek toksoplazmoz hastalığına neden olur. Kan protozoonları, sıtmaya neden olan Plasmodium türlerini ve babesiyoz hastalığına neden olan Babesia microti’yi içerir. Kan ve doku kamçılıları olarak sınıflandırılan Leishmania spp; kutanöz ve visseral layşmanyaza neden olurken, Trypanosoma türleri uyku hastalığı ve Chagas hastalığına neden olur.
Referanslar
Lynn Shore Garcia (eds). Diagnostic Medical Parasitology. 6th edition, 2020. ASM Press, Washington, USA. Chapter 24: Free living Amobae. p: 667-690. ISBN:978155819002
Berrin Esen, Burçin Şener (eds). Lange Tıbbi Mikrobiyoloji ve İmmünoloji. 16. Baskı, Bölüm 52: Kan ve Doku protozoonları, sayfa 434-450. Güneş Tıp Kitabevleri, Ankara, 2022. ISBN: 978-975-277-913-6.
Ahmad Zamzuri M'I, Abd Majid FN, Mihat M, et al. Systematic Review of Brain-Eating Amoeba: A Decade Update. Int J Environ Res Public Health. 2023;20(4):3021. Published 2023 Feb 9. doi:10.3390/ijerph20043021
Chaúque BJM, da Silva TCB, Dos Santos DL, et al. Global prevalence of free-living amoebae in solid matrices: A systematic review with meta-analysis. Acta Trop. 2023;247:107006. doi:10.1016/j.actatropica.2023.107006
Center of Disease Control. Laboratory identification of parasites of public health concern. https://www.cdc.gov/dpdx/index.html. (18.12.2024 tarihinde ulaşılmıştır.)
Trabelsi H, Dendana F, Sellami A, et al. Pathogenic free-living amoebae: epidemiology and clinical review. Pathol Biol (Paris). 2012;60(6):399-405. doi:10.1016/j.patbio.2012.03.002
Bourli P, Eslahi AV, Tzoraki O, Karanis P. Waterborne transmission of protozoan parasites: a review of worldwide outbreaks: an update 2017-2022. J Water Health. 2023;21(10):1421-1447. doi:10.2166/wh.2023.094
Taravaud A, Fechtali-Moute Z, Loiseau PM, Pomel S. Drugs used for the treatment of cerebral and disseminated infections caused by free-living amoebae. Clin Transl Sci. 2021;14(3):791-805. doi:10.1111/cts.12955
Gelman BB, Popov V, Chaljub G, et al. Neuropathological and ultrastructural features of amebic encephalitis caused by Sappinia diploidea. J Neuropathol Exp Neurol. 2003;62(10):990-998. doi:10.1093/jnen/62.10.990
Lynn Shore Garcia. Diagnostic Medical Parasitology, 2020. 6th edition. ASM Press, Washington, USA. Chapter 25: Protozoa from other body sites. p: 704-718. ISBN:978155819002
Center of Disease Control. Laboratory identification of parasites of public health concern. https://www.cdc.gov/dpdx/toxoplasmosis/index.html. (18.12.2024 tarihinde ulaşılmıştır.)
Mumcuoglu I, Toyran A, Cetin F, et al. Evaluation of the toxoplasmosis seroprevalence in pregnant women and creating a diagnostic algorithm. Mikrobiyol Bul. 2014;48(2):283-291. doi:10.5578/mb.7000
Montazeri M, Mehrzadi S, Sharif M, et al. Drug Resistance in Toxoplasma gondii. Front Microbiol. 2018;9:2587. Published 2018 Oct 29. doi:10.3389/fmicb.2018.02587
Center of Disease Control. https://www.cdc.gov/toxoplasmosis/about/index.html. (18.12.2024 tarihinde ulaşılmıştır.)
Lynn Shore Garcia. Diagnostic Medical Parasitology. 6th edition, 2020. ASM Press, Washington, USA. Chapter 26: Malaria and Babesiosis. p: 719-776. ISBN:978155819002
World Health Organization. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/malaria. (18.12.2024 tarihinde ulaşılmıştır.)
Center of Disease Control. Laboratory identification of parasites of public health concern. https://www.cdc.gov/dpdx/malaria/index.html
Garcia LS. Malaria. Clin Lab Med. 2010;30(1):93-129. doi:10.1016/j.cll.2009.10.001
Stanisic DI, Good MF. Malaria Vaccines: Progress to Date. BioDrugs. 2023;37(6):737-756. doi:10.1007/s40259-023-00623-4
Waked R, Krause PJ. Human Babesiosis. Infect Dis Clin North Am. 2022;36(3):655-670. doi:10.1016/j.idc.2022.02.009
Lynn Shore Garcia. Diagnostic Medical Parasitology. 6th edition, 2020. ASM Press, Washington, USA. Chapter 27: Leishmaniasis. p: 778-809. ISBN:978155819002
World Health Organization. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/leishmaniasis. (18.12.2024 tarihinde ulaşılmıştır.)
Pace D. Leishmaniasis. J Infect. 2014;69 Suppl 1:S10-S18. doi:10.1016/j.jinf.2014.07.016
Lynn Shore Garcia. Diagnostic Medical Parasitology. 6th edition. ASM Press, Washington, USA. Chapter 28: Trypanosomiasis. p: 810-844. ISBN:978155819002
Center of Disease Control. https://www.cdc.gov/dpdx/trypanosomiasisafrican/index.html. (18.12.2024 tarihinde ulaşılmıştır.)
Moretti NS, Mortara RA, Schenkman S. Trypanosoma cruzi. Trends Parasitol. 2020;36(4):404-405. doi:10.1016/j.pt.2019.10.002
