Yanık: Tanı ve Tedavi İlkeleri
Özet
Yanık, deri veya derialtı dokularda oluşan belli sebeplerle (ısı, elektrik, kimyasal maddeler ve radyasyon gibi) oluşması durumunda hasarlara neden olmaktadır. Yanık deride veya daha derin dokularda oluşmaktadır. Araştırmalar incelendiğinde yanıklarda en fazla oransal olarak küçük çocuklarda ve evlerde yaşandığı görülmektedir. Bu çalışma konusunda temel öncelik, yanık görülme oranının düşürülmesi ve hastanın daha iyi değerlendirilmesi bakımından önemlidir.
Burns cause damage to the skin or subcutaneous tissues due to certain reasons (such as heat, electricity, chemicals and radiation). The burn occurs on the skin or deeper tissues. When the research is examined, it is seen that burns occur most frequently in young children and in homes. The main priority in this study is important in terms of reducing the incidence of burns and better evaluation of the patient.
Referanslar
Diler B, Dalgıç N, Karadağ ÇE, Dokucu Aİ. Bir Pediatrik Yanık Ünitesinde Epidemiyoloji ve Enfeksiyonlar: Üç Yıllık Deneyimimiz .Journal of PediatricInfection2012;6:40-5.
Crews ER: A practical manual forthetreatment of burns. Springfield, Illinois, Charles C Thomas,1964.
Erişim Tarihi: 25.07.2024 :https://www.ttb.org.tr/STED/sted0400/04001.html
Erişim Tarihi: 26.07.2024 :https://khgmsaglikhizmetleridb.saglik.gov.tr/TR-42844/yanik-tedavi-algoritmasi.html
Özkaya N. K. , Alğan S., Hüseyin Akkaya H., Ankara Med J, 2014, 14(4): 170 -175.
Güloğlu R, Kalaycı G, Acarlı K. Demirkol K, Ertekin C, Mercan S, Özmen V, Sökücü N. Genel Cerrahi, Nobel T p Kitabevleri, İstanbul 2002; 283 95.
E. Paul, DeKoning J. (2015). Thermal burns. In E. Tintinalli, J. (ed.), Tintinalli’s Emergency Medicine, ( 8th ed., pp. 1398-1405) New York: McGraw-Hill
D. ÖZTÜRK, N. AKYOLCU Ciddi Yanıklı Hastanın Acil Dönemdeki Bakımı, F.N. Hem. Derg, 2016; 24(1): 49-58.
Kurşun, Ş., Kanan, N. (2011). Yaşlılarda yanığın önlenmesi. TAF PrevMedBull., 10(2): 251-254.
Haberal, M., Uçar, N., Bilgin, N. (1995). Epidemiologicalsurveyofburnstreatedin Ankara, Turkey and desirable burn-preventionstrategies. Burns, 21, 601-606.
WHO HealthEstimates 2014 SummaryTables: DeathsAnd Global Burden Of Disease.http://www.who.int/healthinfo/global_burden_disease/en/.
Billings, D.M. ve Stokes, L.G.(2007). Medical Surgical Nursing. (2. Baskı.)Missouri:MosbyCompany.
S. KAYA, Yanıklı Hasta Yönetimi, KTÜ Aile Hekimliği AD, 25/04/2017 / Erişim Tarihi : 30.07.2024 https://www.ktu.edu.tr/dosyalar/aile_93d38.pdf
Rabban JT, Blair AJ, Rosen CL. Mechanism of PediatricElectricalInjury. Arch Pediatr AdolescMed 1997;151(7):696- 700.
Al, B., Aldemir, M., Güloğlu, C., Kara, İ., Girgin, S.(2006). Elektrik çarpması sonucu acil servise başvuran hastaların epidemiyolojik özellikleri. Ulusal TravmaDergisi;12(2),135-142.
Saraçoğlu A, Yılmaz M, Saraçoğlu K .T. Chemical Burn Injuries. 2018; 7(1): 54-58.
Uygar D, Mehmet M. Kimyasal Yanıklar. Türkiye Klinikleri J SurgMedSci 2007, 3(1): 89-92.
Marek K, Piotr W, Stanisław S, Stefan G, Justyna G, Mariusz N, et al. Fibreoptic bronchos copy in routine clinical practice in confirming the diagnosis and treatment of inhalation burns. Burns2007;33:554-60.
Carr JA, Phillips BD, Bowling WM. Theutility of bronc hoscopy afterin halationinjury complicated by pneumonia in burnpatients: results from the National Burn Repository. Journal of BurnCare&Research 2009; 30: 967-974.
Guo F, Chen X-L, Wang Y-J, Wang F, Chen X-Y, Sun Y-X. Management of burns of over 80% of total body surfacearea: a comparative study. Burns 2009; 35: 210-214.
Clark CJ, Reid WH, Telfer AB, Campbell D. Respiratoryinjury in the burnedpatient. The role of flexi blebronchos copy. Anaesthesia1983;38:35-9.
Arıtaş, Y. ve Akyürek, N. (1997). Yanık tedavisi fizyolojik fonksiyonlarda değişiklikler ve tedavi yaklaşımları. Türkiye Klinikleri Tıp Bilimleri Dergisi. 17, 15-18.
MlcakRP, DimickAR, MlcalG. Pre-hospitalmanagement,transportationandemergencycare. Chapter4in:TotalBurnCare,ed.HerndonDN.WBSaundersCo.London, 1996: 3343. Ö. Agdoğan Onkolojik Aciller Akademisyen kitabevi, 2020:373-388.
Dramalı, A., Kaymakçı, Ş., Özbayır, T. (2001). Temel İlk Yardım Uygulamaları. (2.Baskı).İzmir, Saray Medikal Yayıncılık; 278-306.
Erişim Tarihi: 15.08.2024 :https://www.mku.edu.tr/files/1062-61558276-440a-4c98-bba7-34fb58646c89.pdf)
Meral R. Radyasyon yanıkları Türkiye Klinikleri, J SurgMedSci 2007, 3(1):76-83
Tiffany BG, Warren LG. Acuteburns. PlastReconstSurg2008;121:311-319.
Gökdemir M.T., Yanık Neden ile Acil Servise Başvuran Hastaların SosyodemografikVerilerive Mortalite Üzerine Etkili Faktörler, Tez, 2008.
Çetinkale O., İstanbul medikal yayıncılık,1. Baskı, 563-593, 2005.
Eser, T. Başkent Üniversitesi Ankara Hastanesi acil servisine yanık nedeniyle başvuran hastaların epidemiyolojik ve maliyet analizi. Tıp Fakültesi, Acil Tıp Anabilim Dalı. Uzmanlık Tezi, Ankara: Başkent Üniversitesi. 2015.
Arıncı, A. (2000). Yanıklar ve Tedavileri. İstanbul, Nobel Tıp Kitabevi.
Turhan, A.N.(2007). Yanığın derinliği ve genişliği. Türkiye Klinikleri Tıp Bilimleri Dergisi, 3(1), 10-13.
Ardahan E. Pediatrik yanık hastalarında uyku kalitesini etkileyen faktörler. Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Anabilim Dalı. Yüksek Lisans Tezi, İzmir: Katip Çelebi Üniversitesi. 2016.
Williams C. Successful assessment and management of burninjuries. Nursing Standard. 2009;23:53-54.
Mkak RP, Dimick AR, Mkal G. Pre-hospitalmanagement, transportation and emergencycare. Chapter 4 in: Total BumCare, ed.Hemdon DN. WB Saunders Co. London, 1996: 33-43.
Masellis M, Ferrara M, Gunn SWA. Fire disasterandburnsdisaster:Planningand.
Alvarado, R., Chung, K.K., Cancio, L.C., Wolf, S.E. (2009). Burnresuscitation. Burns.35,4-14.
Tricklebank, S. (2009). Modern trends in fluidtherapyforburns. Burns.35, 757-767.
Temel H, Karslı B. Sıvı tedavisinde güncel uygulamalar: Dün ve bugün.Akd. Tıp D 2020;3:334-40.
Choiniere, M.,Melzack, R., Rondeau, J., Girard, N., Paquin, M.J. (1989). The painofburns: characteristicsandcorrelates. Journal of Trauma. 29(11), 1531-1539.
Erişim Tarihi: 23.08.2024 :https://hmyo.ankara.edu.tr/wp-content/uploads/sites/438/2019/03/Yara-Tan%C4%B1lama-ve-T%C4%B0ME-yakla%C5%9F%C4%B1m%C4%B1.pdf
Arıncı, A. (2000). Yanıklar ve Tedavileri.İstanbul,Nobel Tıp Kitabevi.
Uzunköy, A.(2007). Hastanede yanıklı hastaya yaklaşım. Türkiye Klinikleri Tıp Bilimleri Dergisi, 3(1), 26-31.
Ertekin, C. (2008). Yanıklar ve Donuklar. Erişim 26.08.2024, http://www.attder.org.tr/default.asp?L=TR&mid=281&metid=27
Erdil, F., ve Özhan Elbaş, N. (2001). Yanık ve hemşirelik bakımı. İçinde Cerrahi hastalıklar Hemşireliği. (4.Baskı). Ankara. Aydoğdu Ofset; 756-775.
Altunseven 2008; Bigatello 2010; Burrel 1992; Erdil ve Elbaş 2001;Ertekin 2008; Luckmann 1997; Tekşam 2009; Urden ve ark. 2002; Uzunköy 2007.
Connolly S. Clinicalpracticeguidelines: burnpatientmanagement. ClinicalGuidelines. NSW: AgencyforClinicalInnovation 2011.
Burke KM, Mohn Brown EL, Eby L. Caringforclientswithburns. In: MedicalSurgicalNusingCare 3th ed. Pearsoneducation, Inc; 2011. p.1160-1173.
Bilir, A. ve Güleç, A.(2006) Travma ve yanık ağrısı.Ulusal Travma Acil Cerrahi Dergisi.12(3), 175-183
Erişim Tarihi: 26.08.2024: https://khgmsaglikhizmetleridb.saglik.gov.tr/TR-42844/yanik-tedavi-algoritmasi.html
- Robson, M.C., Smith, D.J., Heggers, J.P.: Innovations in BurnWound Management, Advances in PlasticandReconstructiveSurgery 4: 149-176, YearBookMedicalPublishersIne. Chicago 1988
Erişim Tarihi: 26.08.2024: https://www.ttb.org.tr/sted/sted0400/04001.html
Patterson, D.R., Hofland, H.W., Espey, K, Sharar, S. (2004). Painmanagement. Burns 2004; 30,A10-A15.
Pal, S.K., Cortiella, J., Herndon, D. (1997). Adjunctivemethods of paincontrol in burns. Burns. 23(5),404-413.
Yorgancı, K. ve Gelecek Geyik, S.(2007). Ciddi yanık hastasının izlem ve tedavisi. Hacettepe Tıp Dergisi. 38, 135-140.
Atiyeh BS, Gunn SW, Hayek SN. State of the art in burntreatment. World J Surg2005;29:131-148.
Pruitt BA Jr, McManus AT, Kim SH, Goodwin CW. Burnwound
Reisli R., Akkaya Ö.T., Arıcan Ş., Can Ö.S., Çetingök H., Güleç M.S., Talu G.K. Agri 2021;33(Supp 1):1–51
Frenay, M.C., Faymonville, M.E., Devlieger, S., Albert, A., Vanderkelen, A. (2001)
Psychologicalapproachesduringdressingchanges of burnedpatients: a prospectiverandomisedstudycomparinghypnosisagainststressreducingstrategy. Burns, 27, 793– 799.
Yorgancı K, Geyik SG, (2007). Ciddi Yanık Hastasının izlem ve Tedavisi, Hacettepe Tıp Dergisi 38:135-140
Burke, K. M., Mohn-Brown, E. L., Eby, L. (2011). Caringforclientswithburns. Burke, K.
M., Mohn-Brown, E. L., Eby, L. (Eds.). Medical-SurgicalNursingCare. 3th ed., PearsonEducation, New Jersey, 1160-1173.
Alış, H. ve Kalaycı, M.U.(2007). Yanık hastalarında beslenme desteği. Türkiye Klinikleri Tıp Bilimleri Dergisi, 3(1), 46-53.
Karateke Y, Yanıklı Hastalarda Ağrı, Anksiyete Ve Depresyon İlişkisinin İncelenmesi, Yüksek lisans Tezi, 2010
Rousseau AF, Losser MR, Ichai C, Berger MM (2013) ESPEN endorsedrecommendations: nutritionaltherapy in majorburns. ClinNutr, 32, 497- 502.
Lemone P, Burke K, Bauldoff G, Gubrud P (Eds.). Nursingcare of patientswithburns. In:Medicalsurgicalnursingclinicalreasoning in patientcare 6th ed. New Jersey: PearsonEducationInc; 2015.p.432-450.
Connolly S. Clinicalpracticeguidelines: burnpatientmanagement. ClinicalGuidelines. NSW: AgencyforClinicalInnovation 2011.
İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi EtkinlikleriYara Bakımı ve Tedavisi Sempozyumu , Yara Bakımı ve Tedavisi Sempozyum Dizisi No:67 s.107-117.
Zor, F., Ersöz, N., Külahçı, Y., Kapı, E. ve Bozkurt, M. (2009). Birinci basamak yanık tedavisinde altın standartlar. Dicle Tıp Dergisi. 36(3), 219-225.
Korkmaz HI, Krijnen PAJ, Ulrich MMW, de Jong E, vanZuijlen PPM, Niessen HWM. The role of complement in theacutephaseresponseafterburns. Burns 2017; 43: 1390-1399.
Kuyumcu M, Şen H, Özkan S. Anesthesia in burninjurypatients. TAF PreventiveMedicineBulletin 2011; 10(3): 351-360.
Albayrak A (editörler). Hemşirelik bakım planları (Dahiliye-Cerrahi Hemşireliği ve Psiko-Sosyal Boyut), 1. Baskı. Ankara, Alter Yayıncılık, 2007. s. 1103-14.
Cebeci F. Yanıklar. İçinde: Akbayrak N, Erkal İlhan S, Ançel G, Albayrak A (editörler). Hemşirelik bakım planları (Dahiliye-Cerrahi Hemşireliği ve Psiko-Sosyal Boyut), 1. Baskı. Ankara, Alter Yayıncılık, 2007. s. 1103-14.
Adıgüzel, L. (2021). “Yaşam aktivitelerine dayalı hemşirelik modeli”, B. Demirbağ (Ed.), Hemşirelik Kuramları: Kavram Haritalarıyla, içinde (135-150), Ankara: Akademisyen Kitabevi.
Bulut, H., & Güler Demir, S. (2017). “Nancy Roper, WinifredW.Logan, Allison J. Tierney: Yaşam aktivitelerine dayalı hemşirelik modeli”, A. Karabağ, N. Çalışkan, & Z. Göçmen Baykara (Ed.), Hemşirelik Teorileri ve Modelleri, içinde (531-575), Ankara: Akademi Basın ve Yayıncılık.
Erdil, F., ve Özhan Elbaş, N. (2001). Yanık ve hemşirelik bakımı. İçinde Cerrahi hastalıklar Hemşireliği. (4.Baskı). Ankara. Aydoğdu Ofset; 756-775.
Babadağ K., Aştı T. Hemşirelik Esasları Uygulama Rehberi, 2012.
Bulut, H., & Güler Demir, S. (2017). “Nancy Roper, Winifred W.Logan, Allison J. Tierney: Yaşam aktivitelerine dayalı hemşirelik modeli”, A. Karabağ, N. Çalışkan, & Z. Göçmen Baykara (Ed.), Hemşirelik Teorileri ve Modelleri, içinde (531-575), Ankara: Akademi Basın ve Yayıncılık.
Erişim Tarihi: 13.09.2024 https://hamer.hacettepe.edu.tr/ekler/pdf/yorganci.pdf
Koçhan E, Akın S. Hemşirelerin enteral ve parenteral beslenme uygulamalarına ilişkin bilgi düzeylerinin değerlendirilmesi. JAREN. 2018;4(1):1-14. doi: 10.5222/jaren.2018.001.
O Brien SP, Billmire DA. Preventionandmanagement of outpatientpediatricburns. JournalCraniofascSurg 2008;19(4):1034-1039.
Ovayolu N., Türk N., Uçan Ö., Yanık Nedeniyle Acile Gelen Hastaların Değerlendirilmesi Ve Hemşirelik Yaklaşımı, Atatürk Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi Cilt: 9 Sayı: 4 2006.
