Özel Gereksinimli Çocukların Anababalarının ve Kardeşlerinin Psikolojisi ve Uygun Yaklaşım

Umutcan Gören; Habibe Dilsiz

doi:10.37609/akya.3506

Yazarlar

Umutcan Gören

https://orcid.org/0000-0002-8521-9049

Habibe Dilsiz

https://orcid.org/0000-0003-1252-6096

DOI: https://doi.org/10.37609/akya.3506.c10876

Özet

Referanslar

Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2019). Engelli bilgilendirme rehberi. [PDF]. https://www.ailevecalisma.gov.tr/media/17688/engelli-bilgilendirme-27-09.pdf.

Akalın, A. (2005). Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocukların abla ve ağabeylerinin sosyal beceri düzeyi ve kardeş ilişkileri [Yüksek lisans tezi, Çukurova Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.

Akça, F., ve Özyürek, A. (2019). Zihinsel yetersizlikten etkilenmiş ve normal gelişen çocuğa sahip ebeveynlerin sıkıntıyı tolere etme, depresyon, anksiyete ve stres düzeyleri. Journal of History Culture and Art Research, 8(1), 347-361. https://doi.org/10.7596/taksad.v8i1.1912

Aktürk, Ü. (2012). Engelli çocuğu olan anne-babaların kaygı düzeyi ve başa çıkma stratejilerinin değerlendirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İnönü Üniversitesi.

Allen, C. E., Manuel, J. C., Legault, C., Naughton, M. J., Pivor, C., ve O’Shea, T. M. (2004). Perception of child vulnerability among mothers of former premature infants. Pediatrics, 113(2), 267-273. https://doi.org/10.1542/peds.113.2.267

Allen, K. E., & Cowdery, E. G. (2005). The exceptional child: Inclusion in early childhood education. Thomson Delmar Learning.

Aral, N., ve Gürsoy, F. (2007). Özel eğitim. Morpa Yayınları.

Arslan, A., Ulaş, A. H., ve Coşkun, M. K. (2020). Özel eğitimde aile eğitimine yönelik bir derleme çalışması. EKEV Akademi Dergisi, 84, 21-38. https://doi.org/10.5578/ekevakademi.83874

Ataman, A. (2005). Özel gereksinimli çocuklar ve özel eğitime giriş. Gündüz Eğitim ve Yayıncılık.

Aydoğdu, F. (2020). Aile ile ilgili temel kavramlar ve aile kuramları. R. Pekşen Akça ve F. Aydoğdu (Eds.), Aile eğitiminde güncel konular (ss. 1-32). Eğiten Kitap.

Ayyıldız, T., Konuk Şener, D., Kulakçı, H., ve Veren, F. (2012). Zihinsel engelli çocuğa sahip annelerin stresle baş etme yöntemlerinin değerlendirilmesi. Ankara Sağlık Hizmetleri Dergisi, 11(2), 1-12.

Bailey, D., ve Simeonsson, R. (1988). Assessing needs of families with handicapped infants. The Journal of Special Education, 22(1), 117-127. https://doi.org/10.1177/002246698802200115

Bayhan, P., ve Yükselen, A. (2001). Engelli kardeşleri olan çocukların kardeş ilişkileri. Selçuk Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11, 190-205.

Bayraktar, V., Güven, G., ve Temel, F. Z. (2016). Okul öncesi kurumlarda görev yapan öğretmenlerin aile katılım çalışmalarına yönelik tutumlarının incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 24(2), 755-770. https://doi.org/10.24106/kefdergi.281535

Berbercan, F. (2010). Problem davranışların azaltılmasına yönelik grup aile eğitim programı’nın babaların davranışları kontrol etmek için gerekli kavram ve işlem süreçlerini kazanmalarına etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.

Blacher, J. (1984). Sequential stages of parental adjustment to the birth of a child with mental retardation. Mental Retardation, 22, 55-68. https://doi.org/10.1352/00476765(1984)22<55>2.0.CO;2

Bronfenbrenner, U., & Morris, P. A. (2007). The bioecological model of human development. W. Damon ve R. M. Lerner (Eds.), Handbook of child psychology: Vol. 1. Theoretical models of human development (pp. 793-828). Wiley.

Canarslan, H., ve Ahmetoğlu, E. (2015). Engelli çocuğa sahip ailelerin yaşam kalitesinin incelenmesi. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(1), 13-31. https://doi.org/10.19259/trakyasobed.304083

Cangür, Ş., Civan, G., Çoban, S., Mazhar, K. O. Ç., Karakoç, H., Budak, S. ve Ankaralı, H. (2013). Düzce ilinde bedensel ve/veya zihinsel engelli bireylere sahip ailelerin toplumsal yaşama katılımlarının karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 3(3), 1-9. https://doi.org/10.20874/dubited.40404

Cavkaytar, A. (2016). Özel eğitimde aile eğitimi. Vize Akademi.

Cavkaytar, A., Batu, S. ve Çetin, O. B. (2008). Perspectives of Turkish mothers on having a child with developmental disabilities. International Journal of Special Education, 23(2), 101-109.

Cavkaytar, S. (2010). İlköğretimde yazılı anlatım becerilerinin geliştirilmesinde yazma süreci modelinden yararlanma. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(10), 133-140.

Ceylan, R. (2004). Entegre eğitime katılan ve katılmayan engelli çocukların annelerinin depresyon ve umutsuzluk düzeylerinin incelenmesi. [ Yayınlanmış Doktora tezi]. Ankara Üniversitesi, YÖK Ulusal Tez Merkezi.

Cobb, S. (1995). Social support as a moderator of life stress. In Classics from Psychosomatic Medicine (pp. 377-398). American Psychiatric Press, Inc.

Cone, D. J., Delawyer, D. D., ve Wolfe, V. V. (1985). Assessing parent participation: The parent/family involvement index. Exceptional Children, 51(5), 417-424. https://doi.org/10.1177/001440298505100504

Crnic, K. A., Greenberg, M. T., Ragozin, A. S., Robinson, N. M., ve Basham, R. B. (1983). Effects of stress and social support on mothers and premature and full-term infants. Child Development, 54, 209-217. https://doi.org/10.2307/1129875

Çakmak, S. (2011). Görme engeli olan çocuklara özbakım becerilerini kazandırmada video ile model olunarak sunulan aile eğitim programının etkililiği [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.

Çankaya, S. (2013). Zihin engellilere özbakım ve ev içi becerilerinin öğretiminde ailelere yönelik beceri öğretimi yazılımının geliştirilmesi ve değerlendirilmesi [Yayınlanmış doktora tezi]. Anadolu Üniversitesi. YÖK Ulusal Tez Merkezi.

Çelik, S. (2018). Özel gereksinimli çocukların erken müdahaleden okul öncesine geçiş süreçlerinin biyoekolojik sistemler kuramına dayalı olarak incelenmesi: Bir geçiş modeli önerisi [Yayınlanmamış doktora tezi]. Anadolu Üniversitesi.

D’Amour, D., Ferrada-Videla, M., San Martin Rodriguez, M., ve Beaulieu, M. D. (2005). The conceptual basis for interprofessional collaboration: Core concepts and theoretical frameworks. Journal of Interprofessional Care, 19(1), 116-131. https://doi.org/10.1080/13561820500082529

Dale, N. (1997). Working with the families of children with special needs. New York.

De Ocampo, A. C., Macias, M. M., Saylor, C. F., & Katikanemi, L. D. (2003). Caretaker perception of child vulnerability predicts behavioral problems in NICU graduates. Child Psychiatry ve Human Development, 34, 83-96. https://doi.org/10.1023/A:1027384306827

Demirbilek, M. (2013). The needs of mentally disabled individuals and their families. Turkish Journal of Family Medicine ve Primary Care, 7(3), 58-64.

Deniz, M. E., Dilmaç, B., ve Arıcak, O. T. (2009). Engelli çocuğa sahip olan ebeveynlerin durumluk-sürekli kaygı ve yaşam doyumlarının incelenmesi. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 6, 953-968.

Dolu, E. (2019). Avrupa bi̇rli̇ği̇ ülkeleri̇nde ve türki̇ye’de engelli̇lere yöneli̇k bakım poli̇ti̇kaları ve uygulamaları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İ̇stanbul Üni̇̇versi̇̇tesi̇̇

Ellis, A., ve Harper, R. A. (2005). Akılcı yaşam kılavuzu: Bakış açınızı değiştirin, gördükleriniz ve hissettikleriniz değişecektir. HYB.

Eripek, S. (1998). Özel eğitim. Anadolu Üniversitesi.

Ersoy, Ö., ve Çürük, N. (2009). Özel gereksinimli çocuğa sahip annelerde sosyal desteğin önemi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 5(17), 104-110.

Evcimen, E. (1996). Zihin engelli çocuğu olan ailelerin (anne ve babaların) gereksinimlerinin belirlenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Anadolu Üniversitesi.

Fırat, S. (2000). Zihinsel ve otistik özürlü çocukların annelerinde kaygı, depresyon, aleksitimi ve genel psikolojik değerlendirme [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Çukurova Üniversitesi.

Forsyth, B., Horwitz, S., Leventhal, J., ve Burger, J. (1996). The Child Vulnerability Scale: An instrument to measure parental perceptions of child vulnerability. Journal of Pediatric Psychology, 21(1), 89-101. https://doi.org/10.1093/jpepsy/21.1.89

Fox, R. A., ve Binder, M. C. (1990). Parenting: A developmental-behavioral approach. In Advances in Special Education. Emerald: JAI.

Frank Musgrove. (2012). The family, education and society. Routledge.

Friend, M. (2021). Interactions: Collaboration skills for school professionals (9th ed.). Pearson.

Giangreco, M. R., Cloninger, C. J., & Iverson, V. S. (1993). Choosing options and accommodations for children: A guide to planning inclusive education. Paul H. Brooks Publishing Co.

Grohnfeldt, M. (1989). Handbuch der Sprachtherapie (1st ed., pp. 281-197). Fundus Verlag.

Grusec, J. E., & Danyliuk, T. (2014). Les attitudes et croyances parentales et leur impact sur le développement des enfants. In R. E. Tremblay, R. G. Barr, ve R. D. Peters (Eds.), Encyclopédie sur le développement des jeunes enfants (pp. 1-6).

Güler, M. (2020). Engelli çocuğu olan annelerin evlilik uyumlarının sosyo-demografik değişkenler açısından incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 58, 01-18.

Hanson, M. J., & Lynch, E. W. (2004). Understanding families: Approaches to diversity, disability, and risk. Paul H. Brookes.

Härkönen, U. (2001). The Bronfenbrenner ecological systems theory of human development. In Scientific Articles of V. International Conference Person Color Nature Music. Daugavpils University.

Hastings, R. P. (2003). Child behavior problems and partner mental health as correlates of stress in mothers and fathers of children with autism. Journal of Intellectual Disability Research, 47(4-5), 231-237. https://doi.org/10.1046/j.1365-2788.2003.00490.x

Horwitz, S. M., Leibovitz, A. L., Lilo, E., Jo, B., Debattista, A., John, N. S., & Shaw, R. J. (2015). Does an intervention to reduce maternal anxiety, depression, and trauma also improve mothers’ perceptions of their preterm infants’ vulnerability? Infant Mental Health Journal, 36(1), 42-52. https://doi.org/10.1002/imhj.21484

Howard, V. F., Williams, B. F., & Lepper, C. (2005). Very young children with special needs. Pearson.

İlhan, T. (2017). Özel gereksinimli 3-6 yaş çocuklarının ebeveynlerinin stres düzeyleri ile rolleri arasındaki ilişki. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 18(3), 383-400.

Kaner, S. (2004). Engelli çocukları olan anababaların algıladıkları stres, sosyal destek ve yaşam doyumlarının incelenmesi. Bilimsel Araştırma Raporu, Ankara Üniversitesi, Ankara. http://acikarsiv.ankara.edu.tr/browse/498/798.pdf

Karaaslan, Ö., & Karaaslan, D. (2019). Erken çocukluk özel eğitiminde ekip çalışması ve ekip modelleri. In Y. Fazlıoğlu ve H. Şengül Erdem (Eds.), Özel gereksinimli çocuklar erken çocuklukta gelişim ve eğitim (pp. 395-429). Vize.

Karaca, N. G. (2019). Uluslararası ilke ve standartlar bağlamında engelli hakları. Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 5(1), 1-34.

Karadağ, G. (2009). Engelli çocuğa sahip annelerin yaşadıkları güçlükler ile aileden algıladıkları sosyal destek ve umutsuzluk düzeyleri. TAF Preventive Medicine Bulletin, 8(4), 315-322. https://doi.org/10.5455/pmb.8.4.315

Kavaklı, U., ve Özkara, E. (2012). Kişisel, sosyal ve iş hayatında özürlü bireylere tanınan haklar ve özürlü olguların medikolegal değerlendirmesi. DEÜ Tıp Fakültesi Dergisi, 26(1), 65-74.

Kayhan, M., ve Öztürk, Y. (2020). Bir üniversite hastanesine çocuklar için özel gereksinim raporuna başvuran olguların klinik ve sosyodemografik özellikleri. Osmangazi Tıp Dergisi, 42, 240-248.

Kaytez, N., Durualp, E., ve Kadan, G. (2015). Engelli çocuğu olan ailelerin gereksinimlerinin ve stres düzeylerinin incelenmesi. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 4(1), 197-214.

Keskin, A. D., ve Karaaslan, B. T. (2021). Çocukların gelişimlerinin değerlendirilmesi ve özel gereksinim raporlarının düzenlenmesi sürecinde çocuk gelişimcinin rolü. Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıp Dergisi, 54(3), 487-496.

Kiani, B., & Nami, M. (2017). A comparative analysis on psychological well-being in mothers of autistic, blind, and normal-functioning children. Psychology and Neuroscience, 10(1), 83. https://doi.org/10.3922/j.psns.2017.1.009

Kleim, B., & Ehlers, A. (2009). Evidence for a curvilinear relationship between posttraumatic growth and posttrauma depression and PTSD in assault survivors. Journal of Traumatic Stress: Official Publication of The International Society for Traumatic Stress Studies, 22(1), 45-52. https://doi.org/10.1002/jts.20385

Kurt, A. S., Tekin, A., Koçak, V., Kaya, Y., Özpulat, Ö., ve Önat, H. (2008). Zihinsel engelli çocuğa sahip anne babaların karşılaştıkları güçlükler. Turkiye Klinikleri Journal of Pediatrics, 17(3), 158-163.

Lecavalier, L., Leone, S., & Wiltz, J. (2006). The impact of behavior problems on caregiver stress in young people with autism spectrum disorders. Journal of Intellectual Disability Research, 50, 172-183. https://doi.org/10.1111/j.1365-2788.2005.00740.x

Lepore, S. J., Evans, G. W., & Schneider, M. L. (1991). Dynamic role of social support in the link between chronic stress and psychological distress. Journal of Personality and Social Psychology, 61(6), 899-909. https://doi.org/10.1037/0022-3514.61.6.899

Leslie, L. K., & Boyce, W. T. (1996). The vulnerable child. Pediatrics Review, 17(9), 323-326. https://doi.org/10.1542/pir.17-9-323

Lustig, D. C., & Akey, T. (1999). Adaptation in families with adult children with mental retardation: Impact of family strengths and appraisal. Education and Training in Mental Retardation and Developmental Disabilities, 34(3), 260-270.

Lykins, E. L., & Others. (2007). Goal shifts following reminders of mortality: Reconciling posttraumatic growth and terror management theory. Personality and Social Psychology Bulletin, 33(8), 1088-1099. https://doi.org/10.1177/0146167207303022

Maclean, P. C. (2010). Maternal perception of child vulnerability in preschoolers born very low birth weight (Doctoral dissertation). University of New Mexico, Clinical Psychology.

Marcenko, M. O., & Meyers, J. C. (1991). Mothers of children with developmental disabilities: Who shares the burden? Family Relations, 40, 186-190. https://doi.org/10.2307/585298

McGrath, I. M., Samra, F. F. H., Zukowsky, K., & Baker, B. (2010). Parenting after infertility: Issues for families and infant. The American Journal of Maternal/Child Nursing, 35(3), 156-164. https://doi.org/10.1097/NMC.0b013e3181d7657d

Naylor, A., & Prescott, P. (2004). Invisible children? The need for support groups for siblings of disabled children. British Journal of Special Education, 31(4), 199-206. https://doi.org/10.1111/j.1467-8578.2004.00343.x

Okanlı, A., Ekinci, M., Gözüağca, D., ve Sezgin, S. (2004). Zihinsel engelli çocuğa sahip ailelerin yaşadıkları psikososyal sorunlar. International Journal of Human Sciences, 1(2), 1-17.

Orhan, S. (2004). Zihinsel engelli çocuğa sahip ebeveynlerin demografik ve psiko-sosyal özelliklerinin bazı değişkenlere göre incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Fırat Üniversitesi.

Aral, N., Deniz, Ü., ve Kan, A. (Eds.). (2016). Öğretmenlik alan bilgisi/okul öncesi öğretmenliği. Nobel Akademik Yayıncılık.

Öngören, S., ve Yılmaz, E. (2018). Rastlantısal krizler. In K. Tepeli ve E. Durualp (Eds.), Aile yaşam döngüsü (pp. 288-328). Hedef Yayınları.

Özkan, S. (2002). Zihinsel engelli ve normal çocuğa sahip ailelerin algıladıkları sosyal destek ve depresyon düzeylerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi].Ankara Üniversitesi.

Özlü, A., Yıldız, M., ve Aker, T. (2010). Posttraumatic growth and related factors in caregivers of schizophrenia patients. Journal of Clinical Psychology, 12, 15-26.

Özmen, D., ve Çetinkaya, A. (2012). Engelli çocuğa sahip ailelerin yaşadığı sorunlar. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 28(3), 35-49.

Özşenol, F., Işıkhan, V., Ünay, B., Aydın, H. İ., Akın, R., ve Gökçay, E. (2003). Engelli çocuğa sahip ailelerin aile işlevlerinin değerlendirilmesi. Gülhane Tıp Dergisi, 45(2), 156-164.

Öztürk, E. (2017). Travma ve dissosiyasyon: Dissosiyatif kimlik bozukluğunun psikoterapisi ve aile dinamikleri. Nobel Tıp Kitabevleri.

Özyürek, A. (2021). Aile ve ebeveynlik. In A. Özyürek ve A. Çetin (Eds.), Farklı kültürlerde aile ve çocuk (pp. 1-30). Vize Yayıncılık.

Özyürek, A., ve Ergün, Ş. (2021). Otizm spektrum bozukluğu tanılı ve normal gelişim gösteren 9-12 yaş grubu çocuğa sahip annelerin çocuk yetiştirme tutumlarının incelenmesi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(2), 1-14.

Perrin, E., West, P., & Culley, B. (1989). Is my child normal yet? Correlates of vulnerability. Pediatrics, 83(3), 355-363. https://pediatrics.aappublications.org/

Powell, T., & Ogle, P. (1985). Brothers and sisters: A special part of exceptional families. Paul H. Brooks Publishing.

Powell, L., & Sable, J. (2001). Professional preparation of allied health practitioners and special educators using a collaborative transdisciplinary approach. Schole: A Journal of Leisure Studies and Recreation Education, 16(1), 33-48.

Powell, T. H., & Gallagher, P. A. (1993). Brothers & sisters: A special part of exceptional families. Paul H. Brookes Publishing.

Quine, L. (1992). Sleep problems in children with mental handicap. Journal of Intellectual Disability Research, 35(4), 269-290. https://doi.org/10.1111/j.1365-2788.1992.tb00759.x

Rainforth, B., York, J., & Macdonald, C. (1992). Collaborative teams for students with severe disabilities: Integrating therapy and educational services. Paul H. Brookes Publishing.

Resmi Gazete. (2019, 20 Şubat). Çocuklar için özel gereksinim değerlendirmesi hakkında yönetmelik. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/02/20190220-1.htm

Rosenfield, P. L. (1992). The potential of transdisciplinary research for sustaining and extending linkages between the health and social sciences. Social Science & Medicine, 35(11), 1343-1357.

Rosenkoetter, S. E., Hains, A. H., & Fowler, S. A. (1994). Bridging early services for children with special needs and their families: A practical guide for transition planning. Paul H. Brookes Publishing Co.

Santrock, J. W. (2011). Child development. McGraw-Hill Companies, Inc.

Sarı, H. (2004). Engelli çocukların ailelerinde oluşan dinamikler ve aile bireyleri üzerinde etkisi. Eğitim Araştırmaları Çoluk Çocuk Dergisi, 35, 13-17.

Sawyer, A., & Ayers, S. (2009). Post‐traumatic growth in women after childbirth. Psychology and Health, 24(4), 457-471.

Seligman, M. (1983). Sources of psychological disturbance among siblings of handicapped children. Personal and Guidance Journal, 61(9), 529-531.

Shepard, M. P., & Mahon, M. M. (2000). Chronic conditions and the family. In P. L. Jackson & J. A. Vessey (Eds.), Primary care of the child with a chronic condition (3rd ed., pp. 50–65). Mosby.

Skotko, B., & Canal, B. R. (2005). Postnatal support for mothers of children with Down syndrome. Mental Retardation, 43(3), 196-212.

Slyke, J. V. (2014). Post‐traumatic growth.

Smith, A. M., & Grzywacz, J. G. (2014). Health and well-being in midlife parents of children with special health needs. Families, Systems, and Health, 32(3), 303-312.

Stern, M., Karraker, K., McIntosh, B., Moritzen, S., & Olexa, M. (2006). Prematurity stereotyping and mothers' interactions with their premature and full-term infants during the first year. Journal of Pediatric Psychology, 31(6), 597-607.

Sumbas, E. (2020). Ergenlerin, genç yetişkinlerin ve orta yetişkinlerin kardeş ilişkilerinin incelenmesi [Yayımlanmış yüksek lisans tezi].İnönü Üniversitesi. YÖK Ulusal Tez Merkezi.

Sungur Bozdoğan, İ. B. (2011). Zihinsel engelli çocuğa sahip ebeveynlerin algıladıkları sosyal destek ve yalnızlık puanları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Atatürk Üniversitesi. YÖK Ulusal Tez Merkezi.

Tallandini, M. A., Morsan, V., Gronchi, G., & Macagno, F. (2015). Systematic and meta-analytic review: Triggering agents of parental perception of child’s vulnerability in instances of preterm birth. Journal of Pediatric Psychology, 40(6), 545-553. https://doi.org/10.1093/jpepsy/jsv010

Tavil, Y. Z. (2005). Davranış denetimi aile eğitim programının annelerin davranışsal işlem süreçlerini kazanmalarına etkisi [ Yayınlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.

Tercan, H., ve Bıçakçı, M. Y. (2016). Sağlık bilimlerinde transdisipliner yaklaşım içerisinde çocuk gelişimcinin rolü. Hacettepe University Faculty of Health Sciences Journal, 157-168.

Teti, D. M., Hess, C. R., & O’Connell, M. (2005). Parental perception of infant vulnerability in a preterm sample: Prediction from maternal adaptation to parenthood during the neonatal period. Developmental and Behavioral Pediatrics, 26(4), 283-292. https://journals.lww.com/jrnldbp/Fulltext/2005/08000

Thomasgard, M., & Metz, W. P. (1995). The vulnerable child syndrome revisited. Journal of Developmental & Behavioral Pediatrics, 16(1), 47-53. https://doi.org/10.1097/00004703-199502000-00008

Türkdoğan, D., Aydınoğlu, F., & Daryal, D. (1998). A study on the Turkish mother’s perception of a child with Down syndrome and her social adjustment. Marmara Medical Journal, 11, 156-160.

Weber, J. L., & Stoneman, Z. (1986). Parental nonparticipation in program planning for mentally retarded children: An empirical investigation. Applied Research in Mental Retardation, 7(3), 359-369.

Wright, D. B., Gronroos, N., Burkhartsmeyer, J., & Johnson, D. (2008). Delivering the hard news well: Your child has mental retardation. Diagnostic Center, Southern California.

Wright, J. (2008). Prenatal and postnatal diagnosis of infant disability: Breaking the news to mothers. The Journal of Perinatal Education, 17(3), 27-32.

Yazar, F. B. (2021). Özel gereksinimli çocuğu olan ebeveynlerin yaşadığı zorluklar hakkındaki görüşler. Pearson Journal, 6(11), 107-122.

Yüksel, H., & Tanrıverdi, A. (2019). Özel gereksinimli çocuğa sahip olan ailelerin yaşadıkları sosyal sorunlar ve baş etme yolları. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 20(3), 535-559.

Zoylan, O. E. (2005). Engelli kardeşe sahip olan ve olmayan bireylerin kardeş ilişkilerinin belirlenmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Abant İzzet Baysal Üniversitesi.