Osmanlı Hamamları
Özet
İnsanoğlu geçmişten günümüze değin gerek dini gayeler gerekse sağlıklı bir yaşam için yıkanmaya ve temizlemeye ihtiyaç duymuştur. Bu durum insanların yaşadıkları mekân algısına da yansımış, hayatlarını sürdürdükleri binalara bu yönde tasarımlar eklemiş veya sadece yıkanma fonksiyonuna sahip bağımsız binalar inşa etmesine sebebiyet vermiştir. Hiç şüphesiz bunlardan birisi de bir veya birden çok kişinin bir arada yıkanabileceği hamamlar olmuştur. Sıcak suya ulaşımın her zaman mümkün olmadığı yerlerde devlet eliyle büyük halk hamamları inşa edilmiş böylelikle halkın sıcak suya ulaşabilmesi sağlanmıştır. Hamamlar genellikle güç ve iktidar sahibi kişiler tarafından hem vakıflarına gelir kaynağı hem de tebaaya adlarını duyurdukları bir propaganda aracı olarak inşa edilmiş ve hamamlar banisinin (yaptıranın) ismiyle anılmıştır. Hamam kültürünün zirve noktaya ulaştığı Osmanlı dönemi, Türk hamam mimarisi için önemli bir yer teşkil etmektedir. Çalışmamızda çeşitli araştırmalara konu olan, büyük bir kısmı ise henüz bilinmezliğini koruyan Osmanlı hamamları ele alınmış olup söz konusu hamamlar mimari, süsleme, ısıtma tertibatı gibi yönleriyle tanıtılmış ve elde edilen veriler ışığında Osmanlı hamamlarının Türk hamam mimarisi içindeki yeri belirlenmeye çalışılmıştır.
Referanslar
Altun, A. (1971). Mardin’de Türk Devri Mimarisi. İstanbul: Gün Matbaası.
Arslan, M. (2021). Anadolu’da İlk Selçuklu Mimarisi Ani. Konya: Palet Yayınları.
Aru, K. A. (1949). Türk Hamamları Etüdü. İstanbul: İTÜ Mimarlık Fakültesi.
Aslanapa, O. (1997). Türk Sanatı. İstanbul: Remzi.
Aslanapa, O. (2004). Osmanlı Devri Mimarisi. İstanbul: İnkılap Yayınları.
Ayverdi, E. H. (1972). Osmanlı Mimarisinde Çelebi ve II. Sultan Murat Devri, 1403-1451: Cilt 2, İstanbul Mimari Çağının Menşei. İstanbul: İstanbul Fetih Cemiyeti.
Ayverdi, E. H. (1973). Osmanlı Mimarisinde Fatih Devri, 1451–1481: Cilt 3, İstanbul Mimari Çağının Menşei. İstanbul: İstanbul Fetih Cemiyeti.
Baçuru, V. (20017). Üsküdar Hamamları. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Çanakkale Onsekizmart Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çanakkale.
Balkan, K., Sümer, O. (1965). 1965 Yılı Ani Kazıları Hakkında Kısa Rapor. Türk Arkeoloji Dergisi, 1 (22), 103-107.
Bayatlı, O. (1956). Bergama Tarihinde Türk İslam Eserleri. İstanbul: Anıl Matbaası.
Creswell, K. A. C. (1940). Early Muslim Architecture. England: Oxford Press.
Çakmak, C. (2002). Tire Hamamları. Ankara: Kültür Bakanlığı.
Çaycı A. & Yavuzyılmaz, A. (2022). Gevale Kalesi Sarnıç Mimarisi, Ahmet Çaycı/Ahmet Yavuzyılmaz (Ed.), 25. Uluslararası Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları içinde (s. 5-39). Konya: NEÜ Yayınları.
Erat, B. (1997). Anadolu’da XIV. Yüzyıl Türk Hamam Mimarisi. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Ertuğrul, A. (2009). Hamam Yapıları ve Literatürü. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 7 (13), 241-266.
Ertuğrul, A. (2015). İstanbul Hamamları ve Mimarisi: Cilt 8, Büyük İstanbul Tarihi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi.
Eyice, S. (1960). İznik’te Büyük Hamam ve Osmanlı Devri Hamamları Hakkında Bir Deneme. Tarih Dergisi, 11 (15), 99-122.
Eyice, S. (1997). Hamam. TDV İslam Ansiklopedisi içinde. (Cilt. 23, s. 86-87). İstanbul: Türk Diyanet Vakfı.
Eyice, S. (2001). İsmail Bey Hamamı. TDV İslam Ansiklopedisi içinde. (Cilt. 15, s. 402-430). İstanbul: Türk Diyanet Vakfı.
Kunduracı, O. (2007). Muğla-Yatağan Çevresindeki Türk Devri Mimarisi ve El Sanatları. Muğla: Muğla Valiliği.
Onurkan, S. (1985). Anadolu’da Eski Yunan ve Roma Arkeolojisi: Cilt 3, Anadolu Uygarlıkları. İstanbul: Görsel Yayınlar.
Önge, Y. (1978). Eski Türk Hamamlarında Aydınlatma. Vakıflar Dergisi, 12, Ankara, 125–135.
Önge, Y. (1988). Anadolu Türk Hamamları Hakkında Genel Bilgiler ve Mimar Koca Sinan’ın inşa Ettiği Hamamlar. Sadi Bayram (Ed.), Mimarbaşı Koca Sinan Yasadığı Çağ ve Eserleri içinde (s. 403-428). İstanbul: Vakıflar Genel Müdürlüğü.
Önge, Y. (1995). Anadolu’da XII-XIII. Yüzyıl Türk Hamamları. Ankara: Vakıflar Genel Müdürlüğü.
Şen, A. (2019). Manisa’da Beylikler Devrine Ait İki Hamam. Osman Kunduracı/Ahmet Yavuzyılmaz (Ed.), Yaşar Erdemir’e Armağan Sanat Tarihi Yazıları içinde (s. 63-91). Konya: Literatürk Yayınları.
Şen, A. (2015). Manisa Hamamları. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
Taşçıoğlu, T. (1998) Türk Hamamı. İstanbul: Ünilever.
Topçu, S. M. (2017). Sivas İli ve İlçelerindeki Türk Devri Hamamları. Sivas Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları.
Uçar, H. (2020). Bir Kültün Özellikleri: Türklerde Su Kültü. Kültür Araştırmaları Dergisi, 1 (7). https://doi.org/10.46250/kulturder.779430
Ülgen, A.S. (1950) Hamam. İslam Ansiklopedisi içinde (Cilt. 5, s. 174-178). İstanbul: Milli Eğitim Basım Evi.
Ünsal, B. (1960). Mimari Tarihi. İstanbul: İstanbul Teknik Okulu Yayınları.
Ünver, A. S. (1973). Türk Hamamı. Belleten, 37 (145), 87-94.
Ürer, H. (2002). İzmir Hamamları. Ankara: Kültür Bakanlığı.
Yörük, S. (2013). XIII. Yüzyılın İlk Yarısında Üsküdar Hamamları ve Hamam Esnafı. Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 1 (12), 105-130.
Yörük, S. (2013). XVIII. Yüzyıl Eyüp Kazası Hamamları ve Hamam Çalışanlarının Demografik Yapısı. Belleten, 80 (289), 823-856.
Referanslar
Altun, A. (1971). Mardin’de Türk Devri Mimarisi. İstanbul: Gün Matbaası.
Arslan, M. (2021). Anadolu’da İlk Selçuklu Mimarisi Ani. Konya: Palet Yayınları.
Aru, K. A. (1949). Türk Hamamları Etüdü. İstanbul: İTÜ Mimarlık Fakültesi.
Aslanapa, O. (1997). Türk Sanatı. İstanbul: Remzi.
Aslanapa, O. (2004). Osmanlı Devri Mimarisi. İstanbul: İnkılap Yayınları.
Ayverdi, E. H. (1972). Osmanlı Mimarisinde Çelebi ve II. Sultan Murat Devri, 1403-1451: Cilt 2, İstanbul Mimari Çağının Menşei. İstanbul: İstanbul Fetih Cemiyeti.
Ayverdi, E. H. (1973). Osmanlı Mimarisinde Fatih Devri, 1451–1481: Cilt 3, İstanbul Mimari Çağının Menşei. İstanbul: İstanbul Fetih Cemiyeti.
Baçuru, V. (20017). Üsküdar Hamamları. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Çanakkale Onsekizmart Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çanakkale.
Balkan, K., Sümer, O. (1965). 1965 Yılı Ani Kazıları Hakkında Kısa Rapor. Türk Arkeoloji Dergisi, 1 (22), 103-107.
Bayatlı, O. (1956). Bergama Tarihinde Türk İslam Eserleri. İstanbul: Anıl Matbaası.
Creswell, K. A. C. (1940). Early Muslim Architecture. England: Oxford Press.
Çakmak, C. (2002). Tire Hamamları. Ankara: Kültür Bakanlığı.
Çaycı A. & Yavuzyılmaz, A. (2022). Gevale Kalesi Sarnıç Mimarisi, Ahmet Çaycı/Ahmet Yavuzyılmaz (Ed.), 25. Uluslararası Ortaçağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları içinde (s. 5-39). Konya: NEÜ Yayınları.
Erat, B. (1997). Anadolu’da XIV. Yüzyıl Türk Hamam Mimarisi. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Ertuğrul, A. (2009). Hamam Yapıları ve Literatürü. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 7 (13), 241-266.
Ertuğrul, A. (2015). İstanbul Hamamları ve Mimarisi: Cilt 8, Büyük İstanbul Tarihi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi.
Eyice, S. (1960). İznik’te Büyük Hamam ve Osmanlı Devri Hamamları Hakkında Bir Deneme. Tarih Dergisi, 11 (15), 99-122.
Eyice, S. (1997). Hamam. TDV İslam Ansiklopedisi içinde. (Cilt. 23, s. 86-87). İstanbul: Türk Diyanet Vakfı.
Eyice, S. (2001). İsmail Bey Hamamı. TDV İslam Ansiklopedisi içinde. (Cilt. 15, s. 402-430). İstanbul: Türk Diyanet Vakfı.
Kunduracı, O. (2007). Muğla-Yatağan Çevresindeki Türk Devri Mimarisi ve El Sanatları. Muğla: Muğla Valiliği.
Onurkan, S. (1985). Anadolu’da Eski Yunan ve Roma Arkeolojisi: Cilt 3, Anadolu Uygarlıkları. İstanbul: Görsel Yayınlar.
Önge, Y. (1978). Eski Türk Hamamlarında Aydınlatma. Vakıflar Dergisi, 12, Ankara, 125–135.
Önge, Y. (1988). Anadolu Türk Hamamları Hakkında Genel Bilgiler ve Mimar Koca Sinan’ın inşa Ettiği Hamamlar. Sadi Bayram (Ed.), Mimarbaşı Koca Sinan Yasadığı Çağ ve Eserleri içinde (s. 403-428). İstanbul: Vakıflar Genel Müdürlüğü.
Önge, Y. (1995). Anadolu’da XII-XIII. Yüzyıl Türk Hamamları. Ankara: Vakıflar Genel Müdürlüğü.
Şen, A. (2019). Manisa’da Beylikler Devrine Ait İki Hamam. Osman Kunduracı/Ahmet Yavuzyılmaz (Ed.), Yaşar Erdemir’e Armağan Sanat Tarihi Yazıları içinde (s. 63-91). Konya: Literatürk Yayınları.
Şen, A. (2015). Manisa Hamamları. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
Taşçıoğlu, T. (1998) Türk Hamamı. İstanbul: Ünilever.
Topçu, S. M. (2017). Sivas İli ve İlçelerindeki Türk Devri Hamamları. Sivas Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayınları.
Uçar, H. (2020). Bir Kültün Özellikleri: Türklerde Su Kültü. Kültür Araştırmaları Dergisi, 1 (7). https://doi.org/10.46250/kulturder.779430
Ülgen, A.S. (1950) Hamam. İslam Ansiklopedisi içinde (Cilt. 5, s. 174-178). İstanbul: Milli Eğitim Basım Evi.
Ünsal, B. (1960). Mimari Tarihi. İstanbul: İstanbul Teknik Okulu Yayınları.
Ünver, A. S. (1973). Türk Hamamı. Belleten, 37 (145), 87-94.
Ürer, H. (2002). İzmir Hamamları. Ankara: Kültür Bakanlığı.
Yörük, S. (2013). XIII. Yüzyılın İlk Yarısında Üsküdar Hamamları ve Hamam Esnafı. Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 1 (12), 105-130.
Yörük, S. (2013). XVIII. Yüzyıl Eyüp Kazası Hamamları ve Hamam Çalışanlarının Demografik Yapısı. Belleten, 80 (289), 823-856.
