Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Söz Varlığı Öğretimi ve Uygulama Örnekleri
Özet
Dil öğretimi, dört temel dil becerisi (dinleme, konuşma, okuma, yazma) aracılığıyla gerçekleştirilmektedir. Öğrencilerin temel dil becerilerinin gelişimi ise söz varlığı ile yakından ilgilidir. Kelime, atasözü, deyim, kalıp söz gibi pek çok unsuru içinde barındıran söz varlığı, öğrencilerin Türkçe öğrenme sürecinde önemli bir etkiye sahiptir. Öğrencilerin dinlediğini/izlediğini doğru olarak anlayabilmesi ve kendini sözlü/yazılı olarak etkili şekilde ifade edebilmesi söz varlığı unsurlarına hâkim olmasına bağlıdır. Diller için Avrupa Ortak Önerileri Çerçevesinde de kelime ve kalıp ifadelerin öğretiminin önemi üzerinde durulmuş, söz varlığı için özel başlık açılarak dil seviyelerine göre kazanımlara yer verilmiştir. Kelime öğretiminde ana dili eğitimine benzer şekilde kelimeleri anlamlarıyla eşleştirme, eş/zıt anlamlı kelimeler, bağlamdan hareketle kelimenin anlamını tahmin etme, teknolojik araçlardan yararlanma gibi tekniklerden yararlanılır. Atasözü, deyim gibi kalıp ifadelerin öğretiminin ise kelime öğretiminden biraz daha zor olduğu söylenebilir. Atasözü ve deyimlerin içinde halkın ince düşünceleri ve dilin anlam zenginliği gizlidir. Öğrencilerin anlam zenginliğini kavrayabilmesi için kültürel aktarımın iyi şekilde yapılması büyük önem taşımaktadır. Bu sayede öğrencilerin dile olan hâkimiyeti daha da artacaktır. Bu bölümde; söz varlığının içerdiği unsurlar, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde söz varlığının önemi ve öğretimi yer almaktadır. Ayrıca söz varlığı öğretimine yönelik uygulama örnekleri de eklenmiştir.
Referanslar
Akpınar, M. (2010). Deyim ve atasözlerinin yabancılara Türkçe öğretiminde kullanımı üzerine bir araştırma (Tez No: 278095) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Aksan, D. (2009). Her yönüyle dil-ana çizgileriyle dilbilim. Türk Dil Kurumu Yayınları.
Aksan, D. (2018). Türkçenin sözvarlığı. Bilgi Yayınevi.
Aksoy, Ö. A. (2014). Atasözleri ve deyimler sözlüğü 1-2. İnkılap Yayınları.
Barın, E. (2003). Yabancılara Türkçenin öğretiminde temel söz varlığının önemi. TÜBAR, 13, 311-317.
Baş, B. (2006). 1985-2005 yılları arasında çocuk edebiyatı sahasında yazılmış tahkı̇yelı̇ metı̇nlerı̇n söz varlığı üzerine bir araştırma (Tez No: 191152) [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Batur, Z., & Özçelik, M. (2019). Türkçenin yabancı dil olarak öğretimde aktif kelime hazinesinin geliştirilmesi. Gelecek Vizyonlar Dergisi (Future Visions Journal), 3(2), 1-17. DOI: 10.29345/futvis.79
CEFR (2013). Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni: Öğrenme, öğretme ve değerlendirme. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
CEFR (2020). Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni: Öğrenme, öğretme ve değerlendirme- Tamamlayıcı cilt. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
Çeçen. M. A. (2007). Yabancılara Türk atasözlerinin öğretiminde sıralamaya ı̇lişkin bir deneme. Türkiye’de Yabancı Dil Eğitimi Ulusal Kongresi, 22-23 Kasım 2007.
Çelik, H., & Fırat, H. (2020). Çocuk Hikâye ve Romanlarında Çocuk Gerçekliği: Sevim Ak Örneği. International Journal Of Turkish Literature, Culture, Education, 9(1). S94-109.
Çotuksöken, Y. (1992). Bir dilin sözvarlığı. Varlık 987, 11.
Elçı̇n, Ş. (1993). Halk edebiyatına giriş. Akçağ Yayınları.
Ergin, M. (2009). Türk dil bilgisi. Bayrak Basım/Yayım/Tanıtım.
Göçen, G., & Okur, A. (2016). Yabancılar için Türkçe ders kitaplarındaki sözcüklerin kullanım sıklığı ve yaygınlığı. Milli Eğitim Dergisi, 45(210), 447-476.
Gökdayı, H. (2008). Türkçede Kalıp Sözler. Bilig, 44, 89-110.
Gürler, H., & Yıldız, M. (2024). Doğan Kardeş dergisinin söz varlığı üzerine bir araştırma. Millî Eğitim Dergisi, 53(242), 969-996. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1226031
Güzel, A., & Barın, E. (2013). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi. Akçağ Yayınları.
Hatı̇poğlu, V. (1981). Türk dilinde ı̇kileme. TDK Yayınları.
Hengirmen, M. (2007). Deyimler sözlüğü. Engin Yayınları.
Hengirmen, M. (2009). Dilbilgisi ve dilbilim terimleri sözlüğü. Engin Yayınları.
Karadağ, Ö. (2005). İlköğretim I. kademe öğrencilerinin kelime hazinesi üzerine bir araştırma (Tez No: 160509) [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Karadağ, Ö. (2013). Kelime öğretimi. Kriter Yayıncılık.
Karataş, A. G., & Çerçi, A. (2023). Yabancı dil olarak Türkçe öğreten öğretim elemanlarının etkinlik algılarına yönelik bir ı̇nceleme. Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 49-74.
Korkmaz, Z. (2019). Dil bilgisi terimleri sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları.
Maden, S., & Dincel, Ö. (2015). İnformal öğrenme yaklaşımının yabancı dil olarak Türkçe sözcük öğretimine etkisi. Millî Eğitim Dergisi, 45(206), 30-53.
Memiş, M. R. (2018). Kelime hazinesi ve yabancı dilde kelime öğretimi üzerine. Turkish Studies, 13(19), 1273-1289.
Özdemir E (2000). Erdemin Başı Dil. Bilgi Yayınevi.
Özdemirel, A. Y., & Dilidüzgün, Ş. (2018). Yabancı dil olarak Türkçe ve İngilizce ders kitaplarındaki sözcüklerin kullanım sıklığı bağlamında değerlendirilmesi. OPUS-Uluslararası Toplum Araştırmaları, 9(16), 1464-1505. DOI: 10.26466/opus.467804
Pilav, S. (2008). Üniversite birinci sınıf öğrencilerinin söz varlığı üzerine bir araştırma (Tez No: 218471) [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Serin, N. (2017). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi için hazırlanmış ders kitapları ile bu kitapları kullanan öğrencilerin söz varlığının karşılaştırılması (Tez No: 485700) [Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Şenyiğit, Y., & İnce, B. (2015). YTÖ “Yeni Hitit” kitabındaki sözcük öğretimine bağlam temelli bir bakış. International Journal of Human Sciences, 12(2), 965-979.
Tekı̇n, A. (1995). Edebiyatımızda ı̇simler ve terimler. Ötüken Yayınları.
Toklu, M. O. (2018). Dilbilime giriş. Akçağ Yayınları.
Tüfekçioğlu, B. (2023). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde sözcük öğretimi -temel kavramlar ve uygulamalar. (Ed. Yılmaz, Y. ve Çangal, Ö.). Yurt dışında Türkoloji ve Türkçe öğretimi 2: yabancılara Türkçe öğretimi. Fenomen Yayıncılık & RumeliYA Yayıncılık.
Türkben, T. (2012). Ömer Seyfettin hikâyelerinde söz varlığı (Tez No: 323351) [Yüksek lisans tezi, Bozok Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Türkçe Sözlük (2009). TDK Yayınları.
YEE (2024). Yunus Emre Enstitüsü. https://www.yee.org.tr Erişim Tarihi: 22.04. 2024
Yıldız, C., Okur, A., Arı, G., & Yılmaz, Y. (2006). Kuramdan uygulamaya Türkçe öğretimi. Pegem A Yayınları.
Zülfikâr, H. (1991). Terim sorunları ve terim yapma yolları. TDK Yayınları
Referanslar
Akpınar, M. (2010). Deyim ve atasözlerinin yabancılara Türkçe öğretiminde kullanımı üzerine bir araştırma (Tez No: 278095) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Aksan, D. (2009). Her yönüyle dil-ana çizgileriyle dilbilim. Türk Dil Kurumu Yayınları.
Aksan, D. (2018). Türkçenin sözvarlığı. Bilgi Yayınevi.
Aksoy, Ö. A. (2014). Atasözleri ve deyimler sözlüğü 1-2. İnkılap Yayınları.
Barın, E. (2003). Yabancılara Türkçenin öğretiminde temel söz varlığının önemi. TÜBAR, 13, 311-317.
Baş, B. (2006). 1985-2005 yılları arasında çocuk edebiyatı sahasında yazılmış tahkı̇yelı̇ metı̇nlerı̇n söz varlığı üzerine bir araştırma (Tez No: 191152) [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Batur, Z., & Özçelik, M. (2019). Türkçenin yabancı dil olarak öğretimde aktif kelime hazinesinin geliştirilmesi. Gelecek Vizyonlar Dergisi (Future Visions Journal), 3(2), 1-17. DOI: 10.29345/futvis.79
CEFR (2013). Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni: Öğrenme, öğretme ve değerlendirme. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
CEFR (2020). Diller İçin Avrupa Ortak Başvuru Metni: Öğrenme, öğretme ve değerlendirme- Tamamlayıcı cilt. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
Çeçen. M. A. (2007). Yabancılara Türk atasözlerinin öğretiminde sıralamaya ı̇lişkin bir deneme. Türkiye’de Yabancı Dil Eğitimi Ulusal Kongresi, 22-23 Kasım 2007.
Çelik, H., & Fırat, H. (2020). Çocuk Hikâye ve Romanlarında Çocuk Gerçekliği: Sevim Ak Örneği. International Journal Of Turkish Literature, Culture, Education, 9(1). S94-109.
Çotuksöken, Y. (1992). Bir dilin sözvarlığı. Varlık 987, 11.
Elçı̇n, Ş. (1993). Halk edebiyatına giriş. Akçağ Yayınları.
Ergin, M. (2009). Türk dil bilgisi. Bayrak Basım/Yayım/Tanıtım.
Göçen, G., & Okur, A. (2016). Yabancılar için Türkçe ders kitaplarındaki sözcüklerin kullanım sıklığı ve yaygınlığı. Milli Eğitim Dergisi, 45(210), 447-476.
Gökdayı, H. (2008). Türkçede Kalıp Sözler. Bilig, 44, 89-110.
Gürler, H., & Yıldız, M. (2024). Doğan Kardeş dergisinin söz varlığı üzerine bir araştırma. Millî Eğitim Dergisi, 53(242), 969-996. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1226031
Güzel, A., & Barın, E. (2013). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi. Akçağ Yayınları.
Hatı̇poğlu, V. (1981). Türk dilinde ı̇kileme. TDK Yayınları.
Hengirmen, M. (2007). Deyimler sözlüğü. Engin Yayınları.
Hengirmen, M. (2009). Dilbilgisi ve dilbilim terimleri sözlüğü. Engin Yayınları.
Karadağ, Ö. (2005). İlköğretim I. kademe öğrencilerinin kelime hazinesi üzerine bir araştırma (Tez No: 160509) [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Karadağ, Ö. (2013). Kelime öğretimi. Kriter Yayıncılık.
Karataş, A. G., & Çerçi, A. (2023). Yabancı dil olarak Türkçe öğreten öğretim elemanlarının etkinlik algılarına yönelik bir ı̇nceleme. Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 49-74.
Korkmaz, Z. (2019). Dil bilgisi terimleri sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları.
Maden, S., & Dincel, Ö. (2015). İnformal öğrenme yaklaşımının yabancı dil olarak Türkçe sözcük öğretimine etkisi. Millî Eğitim Dergisi, 45(206), 30-53.
Memiş, M. R. (2018). Kelime hazinesi ve yabancı dilde kelime öğretimi üzerine. Turkish Studies, 13(19), 1273-1289.
Özdemir E (2000). Erdemin Başı Dil. Bilgi Yayınevi.
Özdemirel, A. Y., & Dilidüzgün, Ş. (2018). Yabancı dil olarak Türkçe ve İngilizce ders kitaplarındaki sözcüklerin kullanım sıklığı bağlamında değerlendirilmesi. OPUS-Uluslararası Toplum Araştırmaları, 9(16), 1464-1505. DOI: 10.26466/opus.467804
Pilav, S. (2008). Üniversite birinci sınıf öğrencilerinin söz varlığı üzerine bir araştırma (Tez No: 218471) [Doktora tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Serin, N. (2017). Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi için hazırlanmış ders kitapları ile bu kitapları kullanan öğrencilerin söz varlığının karşılaştırılması (Tez No: 485700) [Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Şenyiğit, Y., & İnce, B. (2015). YTÖ “Yeni Hitit” kitabındaki sözcük öğretimine bağlam temelli bir bakış. International Journal of Human Sciences, 12(2), 965-979.
Tekı̇n, A. (1995). Edebiyatımızda ı̇simler ve terimler. Ötüken Yayınları.
Toklu, M. O. (2018). Dilbilime giriş. Akçağ Yayınları.
Tüfekçioğlu, B. (2023). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde sözcük öğretimi -temel kavramlar ve uygulamalar. (Ed. Yılmaz, Y. ve Çangal, Ö.). Yurt dışında Türkoloji ve Türkçe öğretimi 2: yabancılara Türkçe öğretimi. Fenomen Yayıncılık & RumeliYA Yayıncılık.
Türkben, T. (2012). Ömer Seyfettin hikâyelerinde söz varlığı (Tez No: 323351) [Yüksek lisans tezi, Bozok Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Türkçe Sözlük (2009). TDK Yayınları.
YEE (2024). Yunus Emre Enstitüsü. https://www.yee.org.tr Erişim Tarihi: 22.04. 2024
Yıldız, C., Okur, A., Arı, G., & Yılmaz, Y. (2006). Kuramdan uygulamaya Türkçe öğretimi. Pegem A Yayınları.
Zülfikâr, H. (1991). Terim sorunları ve terim yapma yolları. TDK Yayınları
