Gübrelemenin İklim Değişikliğine Etkisi
Özet
Referanslar
Akın, G. (2006). Küresel ısınma, nedenleri ve sonuçları. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 46(2), 29-43.
Alagöz, T., Kumova, Y., Atılgan, A., & Akyüz, A. (1996). Hayvancılık tesislerinde ortaya çıkan zararlı atıklar ve yarattığı çevre kirliliği üzerine bir araştırma. Doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı, Mersin Üniversitesi Mühendislik Fakültesi, Tarım-Çevre İlişkileri Sempozyumu (ss. 441-448). Mersin, Türkiye.
Arıkan, Y. (2006). Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi ve Kyoto Protokolü, metinler ve temel bilgiler, Bölgesel Çevre Merkezi REC, Ankara, Türkiye.
Arıkan, Y., & Özsoy, G. (2008). A’dan Z’ye İklim Değişikliği Başucu Rehberi. Bölgesel Çevre Merkezi REC Türkiye.
Arneth, A., Makkonen, R., Olin, S., Paasonen, P., Holst, T., Kajos, M. K., Kulmala, M., Maximov, T., Miller, P. A., & Schurgers, G. (2016). Future vegetation–climate interactions in eastern Siberia: An assessment of the competing effects of CO2 and secondary organic aerosols. Atmospheric Chemistry and Physics, 16(5243–5262). https://acp.copernicus.org/articles/16/5243/2016/
Atav, V. (2024). Tarımsal üretimde derin azotlu gübreleme. Özal Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 1(1), 23-31.
Atıksu Arıtma Derneği. (2013, Mart 31). Atıksu arıtma sistemleri ve teknolojileri [PDF dosyası]. Ege Üniversitesi. https://web.deu.edu.tr/atiksu/ana58/bolum06.pdf
Ay, F., & Yalçın Erik, N. (2020). Üniversite öğrencilerinin küresel ısınma ve iklim değişikliğine yönelik bilgi ve algı düzeyleri. *Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 44*(2), 1–18.
Aydınbaş, G. (2023). A study on smart agriculture (agriculture 4.0) from an economic perspective. BILTURK: The Journal of Economics and Related Studies, 5(2), 63-86.
Aydoğdu, M. H. (2020). Çiftçilerin tarımsal sulamalarda su kullanım davranışları üzerine bir araştırma: Şanlıurfa örneklemesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 19(74), 602-610. https://doi.org/10.17755/esosder.549600
Bouwman, L., Goldewijk, K. K., Van Der Hoek, K. W., Beusen, A. H. W., Van Vuuren, D. P., Willems, J., Rufino, M. C., & Stehfest, E. (2011). Exploring global changes in nitrogen and phosphorus cycles in agriculture induced by livestock production over the 1900–2050 period. Proceedings of the National Academy of Sciences, 110(52), 20882–20887. https://doi.org/10.1073/pnas.1110016108
Clayton, S., Devine-Wright, P., Stern, P. C., Whitmarsh, L., Carrico, A., Steg, L., ... & Bonnes, M. (2015). Psychological research and global climate change. Nature Climate Change, 5(7), 640–646. https://doi.org/10.1038/nclimate2622
Cüre B. 2022. Effect of Chemical and Organic Fertilizers on the Environment. Journal of Biosystems Engineering 3(2): 98-107. ISSN: 2757-8100
Çakmakçı, M. F., & Çakmakçı, R. (2023). Uzaktan algılama, yapay zeka ve geleceğin akıllı tarım teknolojisi trendleri. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 52, 234-246. https://doi.org/10.5281/zenodo.10439935.
Coşkun, U., Tunç, T., & Tüzün Rad, S. (2023). İklim değişikliğinin küçük ölçekli çiftçilik bağlamında değerlendirilmesi. Bulletin of Economic Theory and Analysis, 8(2), 283-301. https://doi.org/10.25229/beta.1326236
Dellal, İ. (2008). Küresel iklim değişikliği ve enerji kıskacında tarım ve gıda sektörü. İGEME’den Bakış, 35, 103-111.
DellaPergola, S. (2022). World Jewish population, 2021. In American Jewish Year Book 2021: The Annual Record of the North American Jewish Communities Since 1899 (pp. 313-412). Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-030-93097-6_19
Devlet Planlama Teşkilatı (DPT). (2000). İklim değişikliği: Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Özel İhtisas Komisyonu Raporu (Rapor No. 2532-ÖK: 548). Ankara: DPT.
Dixie, G. (2018, August). The Fourth Industrial Revolution must not leave farming behind. World Economic Forum. https://www.weforum.org/agenda/2018/08/the-fourth-industrial-revolution-mustnot-leave-farming-behind/
Dizikısa, T., Yıldız, N., & Parlak, K. U. (2022b). Ağrı-Eleşkirt Yöresi tarım topraklarına vermikompost ilavesinin mısır bitkisinde gelişme ve makro besin elementi içeriğine etkisi. Ordu Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi, 12(2), 93-108.
Dizikısa, T., Yıldız, N., Özgül, M., & Hacımüftüoğlu, F. (2022c). Ağrı/Eleşkirt Yöresi Tarım Topraklarının Verimlilik Durumunun Değerlendirmesi. Turkish Journal of Agriculture-Food Science and Technology, 10(11), 2283-2290.
Dizikisa, T., Parlak, K. U., & Yildiz, N. (2022b). The effects of vermicompost application on antioxidant enzymes of corn (Zea mays L.) grown as a test plant in sugar beet soil samples. Fresenius Environmental Bulletin, 31(5), 4750-4758.
Dizikısa, T., Yıldız, N., & Parlak, K. U. (2022). Ağrı Eleşkirt Yöresi Tarım Topraklarına Vermikompost İlavesinin Mısır Bitkisinin Mikro Besin Elementi ve Toksik Ağır Metal İçeriği Üzerine Etkisi. Akademik Ziraat Dergisi, 11(2), 329-340.
Dönmez, A. H., Baş, E., Yılmaz, N., & Sargıncı, M. (2024). Arazi kullanım değişikliğinin toprağın fiziksel ve kimyasal özelliklerine etkisi: Batı Karadeniz örneği. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi, 10(1), 35-44. https://doi.org/10.53516/ajfr.1433344
Environmental Protection Index (EPI). (2018). Climate, energy, and transportation. http://www.earthpolicy.org/data_center/C23.
Erman, O. (2009). Palandöken dağları (Erzurum) ve Sarıkamış (Kars) çevrelerinde ekoloji temelli doğa eğitimi-IV. TÜBİTAK, 44-60.
E-Su Tarım. (10.07.2024). Akıllı gübreleme sistemi. E-Su Tarım. https://esular.com/akilli-gubreleme-sistemi
FAO. (2012). Greening the economy with agriculture: FAO/OECD Expert Meeting on Greening the Economy with Agriculture (GEA), Paris, France, 5-7 September 2011. FAO.
Gayretli, Y., Abdulhadi, S. A. A., Türkoğlu, İ., & Sabır, A. (2023). Farklı dozlarda çiftlik gübresi uygulamalarının asma genotiplerinde fizyolojik ve vejetatif özelliklere etkileri. Bahçe, 52(Özel Sayı 1), 202-213.
Gifford, T. C. (2021). We all want to change the world: How behavioral insights can help reduce carbon emissions (Master's thesis). University of Denver.
Gören, H. K., Canavar, Ö., & Tan, U. (2024). Evaluating water stress adaptation in cotton: Multivariate analysis in F6–F7 generations for yield, fibre quality, and variety selection. Journal of Agronomy and Crop Science, 210(4), e12716. https://doi.org/10.1111/jac.12716
Gürel, A., & Senel, Z. (2010). Organik atıklardan biyogaz üretimi. Kırklareli Girişimcilik Sempozyumu, Kırklareli, Türkiye.
Görgülü, M., Koluman Darcan, N., & Göncü Karakök, S. (2009). Animal husbandry and global warming. Beşinci Ulusal Hayvan Besleme Kongresi, 30 Eylül-3 Ekim 2009, Çorlu, Türkiye.
Fageria, N., & Baligar, V. (2005). Enhancing nitrogen use efficiency in crop plants. Advances in Agronomy, 88, 97-185. https://doi.org/10.1016/S0065-2113(05)88004-6
Hobbie, S. E. (2008). Nitrogen effects on decomposition: A five‐year experiment in eight temperate sites. Ecology, 89(9), 2633-2644. https://doi.org/10.1890/07-1155.1
Houghton, J. (2005). Global warming. *Reports on Progress in Physics, 68*(6), 1343–1403. https://doi.org/10.1088/0034-4885/68/6/R02
Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). (2001). The climate system: An overview. In J. T. Houghton, Y. Ding, D. J. Griggs, M. Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). (2007). The climate system: An overview.
Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). (2007). The climate change 2001: The scientific basis. Contribution of Working Group I to the Third Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (J. T. Houghton, Y. Ding, D. J. Griggs, M. Noguer, P. J. van der Linden, X. Dai, K. Maskell, & C. A. Johnson, Eds.). Cambridge University Press.
Jiang, C., Yu, G., Fang, H., Cao, G., & Li, Y. (2010). Short-term effect of increasing nitrogen deposition on CO2, CH4 and N2O fluxes in an alpine meadow on the Qinghai-Tibetan Plateau, China. Atmospheric Environment, 44(24), 2920-2926. https://doi.org/10.1016/j.atmosenv.2010.04.047
Hacısalihoğlu, S. (2023). Hayvansal atıkların yönetimi, Bursa-Karacabey örneği. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 25(2), 403-415. https://doi.org/10.25092/baunfbed.1145589
Kanaly, R. A., Harayama, S., & Watanabe, K. (2002). Rhodanobacter sp. strain BPC1 in a benzo(a)pyrene-mineralizing bacterial consortium. Applied and Environmental Microbiology, 68(12), 5826-5833. https://doi.org/10.1128/AEM.68.12.5826-5833.2002
Kane, D., & Solutions, L. L. C. (2015). Carbon sequestration potential on agricultural lands: A review of current science and available practices. National Sustainable Agriculture Coalition Breakthrough Strategies and Solutions, LLC, 1-35.
Kaplan, M. (1999). Accumulation of copper in soils and leaves of tomato plants in greenhouses in Turkey. Journal of Plant Nutrition, 22(2), 237-244.
Kara, G., Yalınız, İ., & Sayar, M. (2019). Konya ili hayvansal gübre kaynaklı sera gazı emisyonları durumu. *Ulusal Çevre Bilimleri Araştırma Dergisi, 2*(2), 57–60.
Katip, A. (2020). Kimyasal gübre tüketiminin değerlendirilmesi: Bursa ili örneği. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 25(3), 1271-1286. https://doi.org/10.17482/uumfd.782633
Kaya, Y., Arısoy, R. Z., Taner, A., Aksoyak, Ş., Partigöç, F., & Gültekin, İ. (2010). Geleneksel ve doğrudan ekim yöntemlerinin nohut buğday ekim nöbetinde orta Anadolu kuru koşullarında karşılaştırılması. Tarım Makinaları Bilimi Dergisi, 6(4), 267-272.
Kayıkçıoğlu, H. H., & Okur, N. (2012). Sera gazı salınımlarında tarımın rolü. Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 9(2), 25-38.
Korkmaz, K., & İbrikçi, H. (2010). Kireçli topraklarda fosfor dinamiğinin belirlenmesi. Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi, 25(1), 44-52.
Kurnaz, L. (2019). Son Buzul Erimeden: İklim değişikliği hakkında merak ettiğiniz her şey. Doğan Egmont Yayıncılık.
Liu, Y., Lai, N., Gao, K., Chen, F., Yuan, L., & Mi, G. (2013). Ammonium inhibits primary root growth by reducing the length of meristem and elongation zone and decreasing elemental expansion rate in the root apex in Arabidopsis thaliana. PloS One, 8(4), e61031. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0061031
Logan, T. J., Randall, G. W., & Timmons, D. R. (1980). Nutrient content of tile drainage from cropland in the North Central Region. North Central Regional Research Publication, 268.
MacCracken, M. C. (2001). Global warming: A science overview. In Global warming and energy policy (pp. 151–159). Springer, Boston, MA. https://www.transportation.gov/sites/dot.gov/files/docs/maccracken2_Global-Warming.pdf
Mondini, C., Fornasier, F., Sinicco, T., Sivilotti, P., Gaiotti, F., & Mosetti, D. (2018). Organic amendment effectively recovers soil functionality in degraded vineyards. European Journal of Agronomy, 101, 210-221.
Motesharezadeh, B., Etesami, H., Bagheri-Novair, S., & Amirmokri, H. (2017). Fertilizer consumption trend in developing countries vs. developed countries. Environmental Monitoring and Assessment, 189, 1-9. https://doi.org/10.1007/s10661-017-6152-9
NOAA. (2018). Yüzeysel sularda ötrofikasyon. National Oceanic and Atmospheric Administration. https://oceanservice.noaa.gov/education/kits/estuaries/media/supp_etuar09b_eutro.html
NASA. (2019). A degree of concern: Why global temperatures matter. NASA Climate Change News. https://climate.nasa.gov/news/2865/a-degree-of-concern-why-global-temperatures-matter/ (Erişim tarihi: 07.08.2024).
Noguer, P. J. van der Linden, X. Dai, K. Maskell, & C. A. Johnson (Eds.), Climate change 2007: The physical science basis (pp. 1–44). Cambridge University Press.
Ontl, T. A., & Schulte, L. A. (2012). Soil carbon storage. Nature Education Knowledge, 3(10).
Özbek, H., Kaya, Z., Gök, M., & Kaptan, H. (1999). Toprak Bilimi. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Ders Kitapları Yayınları, 73:A-16, 574-575. Adana.
Öztürk, M., & Öztürk, A. (2019). BMİDÇS'den Paris Anlaşması'na: Birleşmiş Milletler'in iklim değişikliğiyle mücadele çabaları. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(4), 527-541.
Pathak, H., & Wassmann, R. (2007). Introducing greenhouse gas mitigation as a development objective in rice-based agriculture: I. Generation of technical coefficients. *Agricultural Systems, 94*(3), 807–825. https://doi.org/10.1016/j.agsy.2006.11.015
Polat, K., & Dellal, İ. (2016). Göksu Deltasında çeltik yetiştiriciliği yapan üreticilerin iklim değişikliği algısı ve iyi tarım uygulamaları yapmalarında etkili faktörlerin belirlenmesi. Tarım Ekonomisi Araştırmaları Dergisi, 2(2), 46–54.
Qin, C., Yi, K., & Wu, P. (2011). Ammonium affects cell viability to inhibit root growth in Arabidopsis. Journal of Zhejiang University SCIENCE B, 12, 477-484. https://doi.org/10.1631/jzus.B1000335.
Sarıözkan, S., & Küçükoflaz, M. (2020). İklim mi hayvancılığı yoksa hayvancılık mı iklimi etkiliyor? Erciyes Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 17(3), 255-259.
Sarıyıldız, T., Savacı, G., & Maral, Z. (2017). Kastamonu Bölgesinde Farklı Arazi Kullanımlarının (Olgun ve Genç Göknar Ormanları-Mera ve Tarım Alanları) Toprak Organik Karbonu ve Toplam Azot Stok Kapasitesi Üzerindeki Etkisi. Kastamonu Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 17(1), 132-142. https://doi.org/10.17475/kastorman.296912.
Scott, J. (2020). Devlet gibi görmek, bazı toplumsal kalkınma planlarının başarısızlık hikayeleri (O. Karakaş, Trans.). Koç Üniversitesi Yayınları. (Original work published 1998). ISBN 978-605-7685-47-6.
Sönmez, İ., & Sönmez, S. (2007). Tuzluluk ve gübreleme arasındaki ilişkiler. Tarımın Sesi Dergisi, (16), 13-16.
Sönmez, İ., Kaplan, M., & Sönmez, S. (2008). Kimyasal gübrelerin çevre kirliliği üzerine etkileri ve çözüm önerileri. Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Derim Dergisi, 25(2), 24-34. ISSN 1300-3496.
Smil, V. (2001). Enriching the earth: Fritz Haber, Carl Bosch, and the transformation of world food production. MIT Press.
Şahin, G. (2016). Türkiye'de gübre kullanım durumu ve gübreleme konusunda yaşanan problemler. Tarım Ekonomisi Dergisi, 22(1), 19-32.
Tıraş, H. H. (2024). Tarım üretiminde önde gelen ülkelerde tarımsal gübre ve ilaç kullanımının tarımsal GSYİH’ye etkisi; panel veri analizi araştırması. Business & Management Studies: An International Journal, 12(1), 132-147. https://doi.org/10.15295/bmij.v12i1.2352
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2019, Nisan). Sayı: 30627. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Sera-Gazi-Emisyon-Istatistikleri-1990-2017-30627 (05.12.2024).
TUİK. (2023). *Kişi başına tarım alanı*. Çevresel Göstergeler. https://cevreselgostergeler.csb.gov.tr/kisi-basina-tarim-alani
Türkeş, M., Dünya’da ve Türkiye’de İklim Değişikliği ve Kuraklık, Değişen İklim Dönüşen Tarım Çalıştayları İzmir ve Şanlıurfa, 2021.
U.S. Environmental Protection Agency (EPA). (2022). *Causes of climate change*. https://www.epa.gov/climatechangescience/causes-climatechange%20E.T. (Erişim Tarihi: 03.08.2024).
Uzunçakmak, M. (2014). *Ulaşım modlarından kaynaklanan sera gazı emisyonları ve iklim değişikliği üzerindeki etkilerinin karşılaştırılması* (Ulaştırma ve Haberleşme Uzmanlığı Tezi, 171s). Ankara.
Verep, B., & Akçanal Ödün, N. (2016). Çay tarımında kullanılan suni ve doğal gübrelerin Fırtına Vadisi Çamlıhemşin Rize Behice Deresinin fiziko kimyasal su kalitesine etkisi. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, 1(1), 1-13.
Vermeulen, S. J., Campbell, B. M., & Ingram, J. S. I. (2012). Climate change and food systems. Annual Review of Environment and Resources, 37(1), 195-222. https://doi.org/10.1146/annurev-environ-020411-130608
Vyas, T. K., & Dave, B. P. (2010). Effect of addition of nitrogen, phosphorus and potassium fertilizers on biodegradation of crude oil by marine bacteria. Indian Journal of Marine Sciences, 39, 143-150.
Walker, G., & King, D. (2010). Dünyamız ısınıyor! Küresel ısınma ile nasıl başa çıkabiliriz (Ö. Akpınar, Çev.). Boğaziçi Üniversitesi Yayınları. (Orijinal çalışma 2008 yılında yayımlandı).
Yalvaç, A. (2017). Sera gazı nedir, etkileri nelerdir? *Yeşilist*. https://www.yesilist.com/sera-gazi-nedir-etkileri-nelerdir/
Yıldız, N. (2012). Bitki beslemenin esasları ve bitkilerde beslenme bozukluğu belirtileri. Eser Ofset Matbaacılık. ISBN 978-605-62759-0-6. 1-477.
Yu, Y. S., Zhang, X., Liu, J. W., Lee, Y., & Li, X. S. (2021). Natural gas hydrate resources and hydrate technologies: A review and analysis of the associated energy and global warming challenges. *Energy & Environmental Science, 14*(11), 5611–5668. https://doi.org/10.1039/D1EE01578H
Referanslar
Akın, G. (2006). Küresel ısınma, nedenleri ve sonuçları. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 46(2), 29-43.
Alagöz, T., Kumova, Y., Atılgan, A., & Akyüz, A. (1996). Hayvancılık tesislerinde ortaya çıkan zararlı atıklar ve yarattığı çevre kirliliği üzerine bir araştırma. Doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı, Mersin Üniversitesi Mühendislik Fakültesi, Tarım-Çevre İlişkileri Sempozyumu (ss. 441-448). Mersin, Türkiye.
Arıkan, Y. (2006). Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi ve Kyoto Protokolü, metinler ve temel bilgiler, Bölgesel Çevre Merkezi REC, Ankara, Türkiye.
Arıkan, Y., & Özsoy, G. (2008). A’dan Z’ye İklim Değişikliği Başucu Rehberi. Bölgesel Çevre Merkezi REC Türkiye.
Arneth, A., Makkonen, R., Olin, S., Paasonen, P., Holst, T., Kajos, M. K., Kulmala, M., Maximov, T., Miller, P. A., & Schurgers, G. (2016). Future vegetation–climate interactions in eastern Siberia: An assessment of the competing effects of CO2 and secondary organic aerosols. Atmospheric Chemistry and Physics, 16(5243–5262). https://acp.copernicus.org/articles/16/5243/2016/
Atav, V. (2024). Tarımsal üretimde derin azotlu gübreleme. Özal Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 1(1), 23-31.
Atıksu Arıtma Derneği. (2013, Mart 31). Atıksu arıtma sistemleri ve teknolojileri [PDF dosyası]. Ege Üniversitesi. https://web.deu.edu.tr/atiksu/ana58/bolum06.pdf
Ay, F., & Yalçın Erik, N. (2020). Üniversite öğrencilerinin küresel ısınma ve iklim değişikliğine yönelik bilgi ve algı düzeyleri. *Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 44*(2), 1–18.
Aydınbaş, G. (2023). A study on smart agriculture (agriculture 4.0) from an economic perspective. BILTURK: The Journal of Economics and Related Studies, 5(2), 63-86.
Aydoğdu, M. H. (2020). Çiftçilerin tarımsal sulamalarda su kullanım davranışları üzerine bir araştırma: Şanlıurfa örneklemesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 19(74), 602-610. https://doi.org/10.17755/esosder.549600
Bouwman, L., Goldewijk, K. K., Van Der Hoek, K. W., Beusen, A. H. W., Van Vuuren, D. P., Willems, J., Rufino, M. C., & Stehfest, E. (2011). Exploring global changes in nitrogen and phosphorus cycles in agriculture induced by livestock production over the 1900–2050 period. Proceedings of the National Academy of Sciences, 110(52), 20882–20887. https://doi.org/10.1073/pnas.1110016108
Clayton, S., Devine-Wright, P., Stern, P. C., Whitmarsh, L., Carrico, A., Steg, L., ... & Bonnes, M. (2015). Psychological research and global climate change. Nature Climate Change, 5(7), 640–646. https://doi.org/10.1038/nclimate2622
Cüre B. 2022. Effect of Chemical and Organic Fertilizers on the Environment. Journal of Biosystems Engineering 3(2): 98-107. ISSN: 2757-8100
Çakmakçı, M. F., & Çakmakçı, R. (2023). Uzaktan algılama, yapay zeka ve geleceğin akıllı tarım teknolojisi trendleri. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 52, 234-246. https://doi.org/10.5281/zenodo.10439935.
Coşkun, U., Tunç, T., & Tüzün Rad, S. (2023). İklim değişikliğinin küçük ölçekli çiftçilik bağlamında değerlendirilmesi. Bulletin of Economic Theory and Analysis, 8(2), 283-301. https://doi.org/10.25229/beta.1326236
Dellal, İ. (2008). Küresel iklim değişikliği ve enerji kıskacında tarım ve gıda sektörü. İGEME’den Bakış, 35, 103-111.
DellaPergola, S. (2022). World Jewish population, 2021. In American Jewish Year Book 2021: The Annual Record of the North American Jewish Communities Since 1899 (pp. 313-412). Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-030-93097-6_19
Devlet Planlama Teşkilatı (DPT). (2000). İklim değişikliği: Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı Özel İhtisas Komisyonu Raporu (Rapor No. 2532-ÖK: 548). Ankara: DPT.
Dixie, G. (2018, August). The Fourth Industrial Revolution must not leave farming behind. World Economic Forum. https://www.weforum.org/agenda/2018/08/the-fourth-industrial-revolution-mustnot-leave-farming-behind/
Dizikısa, T., Yıldız, N., & Parlak, K. U. (2022b). Ağrı-Eleşkirt Yöresi tarım topraklarına vermikompost ilavesinin mısır bitkisinde gelişme ve makro besin elementi içeriğine etkisi. Ordu Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi, 12(2), 93-108.
Dizikısa, T., Yıldız, N., Özgül, M., & Hacımüftüoğlu, F. (2022c). Ağrı/Eleşkirt Yöresi Tarım Topraklarının Verimlilik Durumunun Değerlendirmesi. Turkish Journal of Agriculture-Food Science and Technology, 10(11), 2283-2290.
Dizikisa, T., Parlak, K. U., & Yildiz, N. (2022b). The effects of vermicompost application on antioxidant enzymes of corn (Zea mays L.) grown as a test plant in sugar beet soil samples. Fresenius Environmental Bulletin, 31(5), 4750-4758.
Dizikısa, T., Yıldız, N., & Parlak, K. U. (2022). Ağrı Eleşkirt Yöresi Tarım Topraklarına Vermikompost İlavesinin Mısır Bitkisinin Mikro Besin Elementi ve Toksik Ağır Metal İçeriği Üzerine Etkisi. Akademik Ziraat Dergisi, 11(2), 329-340.
Dönmez, A. H., Baş, E., Yılmaz, N., & Sargıncı, M. (2024). Arazi kullanım değişikliğinin toprağın fiziksel ve kimyasal özelliklerine etkisi: Batı Karadeniz örneği. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi, 10(1), 35-44. https://doi.org/10.53516/ajfr.1433344
Environmental Protection Index (EPI). (2018). Climate, energy, and transportation. http://www.earthpolicy.org/data_center/C23.
Erman, O. (2009). Palandöken dağları (Erzurum) ve Sarıkamış (Kars) çevrelerinde ekoloji temelli doğa eğitimi-IV. TÜBİTAK, 44-60.
E-Su Tarım. (10.07.2024). Akıllı gübreleme sistemi. E-Su Tarım. https://esular.com/akilli-gubreleme-sistemi
FAO. (2012). Greening the economy with agriculture: FAO/OECD Expert Meeting on Greening the Economy with Agriculture (GEA), Paris, France, 5-7 September 2011. FAO.
Gayretli, Y., Abdulhadi, S. A. A., Türkoğlu, İ., & Sabır, A. (2023). Farklı dozlarda çiftlik gübresi uygulamalarının asma genotiplerinde fizyolojik ve vejetatif özelliklere etkileri. Bahçe, 52(Özel Sayı 1), 202-213.
Gifford, T. C. (2021). We all want to change the world: How behavioral insights can help reduce carbon emissions (Master's thesis). University of Denver.
Gören, H. K., Canavar, Ö., & Tan, U. (2024). Evaluating water stress adaptation in cotton: Multivariate analysis in F6–F7 generations for yield, fibre quality, and variety selection. Journal of Agronomy and Crop Science, 210(4), e12716. https://doi.org/10.1111/jac.12716
Gürel, A., & Senel, Z. (2010). Organik atıklardan biyogaz üretimi. Kırklareli Girişimcilik Sempozyumu, Kırklareli, Türkiye.
Görgülü, M., Koluman Darcan, N., & Göncü Karakök, S. (2009). Animal husbandry and global warming. Beşinci Ulusal Hayvan Besleme Kongresi, 30 Eylül-3 Ekim 2009, Çorlu, Türkiye.
Fageria, N., & Baligar, V. (2005). Enhancing nitrogen use efficiency in crop plants. Advances in Agronomy, 88, 97-185. https://doi.org/10.1016/S0065-2113(05)88004-6
Hobbie, S. E. (2008). Nitrogen effects on decomposition: A five‐year experiment in eight temperate sites. Ecology, 89(9), 2633-2644. https://doi.org/10.1890/07-1155.1
Houghton, J. (2005). Global warming. *Reports on Progress in Physics, 68*(6), 1343–1403. https://doi.org/10.1088/0034-4885/68/6/R02
Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). (2001). The climate system: An overview. In J. T. Houghton, Y. Ding, D. J. Griggs, M. Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). (2007). The climate system: An overview.
Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). (2007). The climate change 2001: The scientific basis. Contribution of Working Group I to the Third Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (J. T. Houghton, Y. Ding, D. J. Griggs, M. Noguer, P. J. van der Linden, X. Dai, K. Maskell, & C. A. Johnson, Eds.). Cambridge University Press.
Jiang, C., Yu, G., Fang, H., Cao, G., & Li, Y. (2010). Short-term effect of increasing nitrogen deposition on CO2, CH4 and N2O fluxes in an alpine meadow on the Qinghai-Tibetan Plateau, China. Atmospheric Environment, 44(24), 2920-2926. https://doi.org/10.1016/j.atmosenv.2010.04.047
Hacısalihoğlu, S. (2023). Hayvansal atıkların yönetimi, Bursa-Karacabey örneği. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 25(2), 403-415. https://doi.org/10.25092/baunfbed.1145589
Kanaly, R. A., Harayama, S., & Watanabe, K. (2002). Rhodanobacter sp. strain BPC1 in a benzo(a)pyrene-mineralizing bacterial consortium. Applied and Environmental Microbiology, 68(12), 5826-5833. https://doi.org/10.1128/AEM.68.12.5826-5833.2002
Kane, D., & Solutions, L. L. C. (2015). Carbon sequestration potential on agricultural lands: A review of current science and available practices. National Sustainable Agriculture Coalition Breakthrough Strategies and Solutions, LLC, 1-35.
Kaplan, M. (1999). Accumulation of copper in soils and leaves of tomato plants in greenhouses in Turkey. Journal of Plant Nutrition, 22(2), 237-244.
Kara, G., Yalınız, İ., & Sayar, M. (2019). Konya ili hayvansal gübre kaynaklı sera gazı emisyonları durumu. *Ulusal Çevre Bilimleri Araştırma Dergisi, 2*(2), 57–60.
Katip, A. (2020). Kimyasal gübre tüketiminin değerlendirilmesi: Bursa ili örneği. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 25(3), 1271-1286. https://doi.org/10.17482/uumfd.782633
Kaya, Y., Arısoy, R. Z., Taner, A., Aksoyak, Ş., Partigöç, F., & Gültekin, İ. (2010). Geleneksel ve doğrudan ekim yöntemlerinin nohut buğday ekim nöbetinde orta Anadolu kuru koşullarında karşılaştırılması. Tarım Makinaları Bilimi Dergisi, 6(4), 267-272.
Kayıkçıoğlu, H. H., & Okur, N. (2012). Sera gazı salınımlarında tarımın rolü. Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 9(2), 25-38.
Korkmaz, K., & İbrikçi, H. (2010). Kireçli topraklarda fosfor dinamiğinin belirlenmesi. Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi, 25(1), 44-52.
Kurnaz, L. (2019). Son Buzul Erimeden: İklim değişikliği hakkında merak ettiğiniz her şey. Doğan Egmont Yayıncılık.
Liu, Y., Lai, N., Gao, K., Chen, F., Yuan, L., & Mi, G. (2013). Ammonium inhibits primary root growth by reducing the length of meristem and elongation zone and decreasing elemental expansion rate in the root apex in Arabidopsis thaliana. PloS One, 8(4), e61031. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0061031
Logan, T. J., Randall, G. W., & Timmons, D. R. (1980). Nutrient content of tile drainage from cropland in the North Central Region. North Central Regional Research Publication, 268.
MacCracken, M. C. (2001). Global warming: A science overview. In Global warming and energy policy (pp. 151–159). Springer, Boston, MA. https://www.transportation.gov/sites/dot.gov/files/docs/maccracken2_Global-Warming.pdf
Mondini, C., Fornasier, F., Sinicco, T., Sivilotti, P., Gaiotti, F., & Mosetti, D. (2018). Organic amendment effectively recovers soil functionality in degraded vineyards. European Journal of Agronomy, 101, 210-221.
Motesharezadeh, B., Etesami, H., Bagheri-Novair, S., & Amirmokri, H. (2017). Fertilizer consumption trend in developing countries vs. developed countries. Environmental Monitoring and Assessment, 189, 1-9. https://doi.org/10.1007/s10661-017-6152-9
NOAA. (2018). Yüzeysel sularda ötrofikasyon. National Oceanic and Atmospheric Administration. https://oceanservice.noaa.gov/education/kits/estuaries/media/supp_etuar09b_eutro.html
NASA. (2019). A degree of concern: Why global temperatures matter. NASA Climate Change News. https://climate.nasa.gov/news/2865/a-degree-of-concern-why-global-temperatures-matter/ (Erişim tarihi: 07.08.2024).
Noguer, P. J. van der Linden, X. Dai, K. Maskell, & C. A. Johnson (Eds.), Climate change 2007: The physical science basis (pp. 1–44). Cambridge University Press.
Ontl, T. A., & Schulte, L. A. (2012). Soil carbon storage. Nature Education Knowledge, 3(10).
Özbek, H., Kaya, Z., Gök, M., & Kaptan, H. (1999). Toprak Bilimi. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Ders Kitapları Yayınları, 73:A-16, 574-575. Adana.
Öztürk, M., & Öztürk, A. (2019). BMİDÇS'den Paris Anlaşması'na: Birleşmiş Milletler'in iklim değişikliğiyle mücadele çabaları. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(4), 527-541.
Pathak, H., & Wassmann, R. (2007). Introducing greenhouse gas mitigation as a development objective in rice-based agriculture: I. Generation of technical coefficients. *Agricultural Systems, 94*(3), 807–825. https://doi.org/10.1016/j.agsy.2006.11.015
Polat, K., & Dellal, İ. (2016). Göksu Deltasında çeltik yetiştiriciliği yapan üreticilerin iklim değişikliği algısı ve iyi tarım uygulamaları yapmalarında etkili faktörlerin belirlenmesi. Tarım Ekonomisi Araştırmaları Dergisi, 2(2), 46–54.
Qin, C., Yi, K., & Wu, P. (2011). Ammonium affects cell viability to inhibit root growth in Arabidopsis. Journal of Zhejiang University SCIENCE B, 12, 477-484. https://doi.org/10.1631/jzus.B1000335.
Sarıözkan, S., & Küçükoflaz, M. (2020). İklim mi hayvancılığı yoksa hayvancılık mı iklimi etkiliyor? Erciyes Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 17(3), 255-259.
Sarıyıldız, T., Savacı, G., & Maral, Z. (2017). Kastamonu Bölgesinde Farklı Arazi Kullanımlarının (Olgun ve Genç Göknar Ormanları-Mera ve Tarım Alanları) Toprak Organik Karbonu ve Toplam Azot Stok Kapasitesi Üzerindeki Etkisi. Kastamonu Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 17(1), 132-142. https://doi.org/10.17475/kastorman.296912.
Scott, J. (2020). Devlet gibi görmek, bazı toplumsal kalkınma planlarının başarısızlık hikayeleri (O. Karakaş, Trans.). Koç Üniversitesi Yayınları. (Original work published 1998). ISBN 978-605-7685-47-6.
Sönmez, İ., & Sönmez, S. (2007). Tuzluluk ve gübreleme arasındaki ilişkiler. Tarımın Sesi Dergisi, (16), 13-16.
Sönmez, İ., Kaplan, M., & Sönmez, S. (2008). Kimyasal gübrelerin çevre kirliliği üzerine etkileri ve çözüm önerileri. Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Derim Dergisi, 25(2), 24-34. ISSN 1300-3496.
Smil, V. (2001). Enriching the earth: Fritz Haber, Carl Bosch, and the transformation of world food production. MIT Press.
Şahin, G. (2016). Türkiye'de gübre kullanım durumu ve gübreleme konusunda yaşanan problemler. Tarım Ekonomisi Dergisi, 22(1), 19-32.
Tıraş, H. H. (2024). Tarım üretiminde önde gelen ülkelerde tarımsal gübre ve ilaç kullanımının tarımsal GSYİH’ye etkisi; panel veri analizi araştırması. Business & Management Studies: An International Journal, 12(1), 132-147. https://doi.org/10.15295/bmij.v12i1.2352
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2019, Nisan). Sayı: 30627. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Sera-Gazi-Emisyon-Istatistikleri-1990-2017-30627 (05.12.2024).
TUİK. (2023). *Kişi başına tarım alanı*. Çevresel Göstergeler. https://cevreselgostergeler.csb.gov.tr/kisi-basina-tarim-alani
Türkeş, M., Dünya’da ve Türkiye’de İklim Değişikliği ve Kuraklık, Değişen İklim Dönüşen Tarım Çalıştayları İzmir ve Şanlıurfa, 2021.
U.S. Environmental Protection Agency (EPA). (2022). *Causes of climate change*. https://www.epa.gov/climatechangescience/causes-climatechange%20E.T. (Erişim Tarihi: 03.08.2024).
Uzunçakmak, M. (2014). *Ulaşım modlarından kaynaklanan sera gazı emisyonları ve iklim değişikliği üzerindeki etkilerinin karşılaştırılması* (Ulaştırma ve Haberleşme Uzmanlığı Tezi, 171s). Ankara.
Verep, B., & Akçanal Ödün, N. (2016). Çay tarımında kullanılan suni ve doğal gübrelerin Fırtına Vadisi Çamlıhemşin Rize Behice Deresinin fiziko kimyasal su kalitesine etkisi. Journal of Anatolian Environmental and Animal Sciences, 1(1), 1-13.
Vermeulen, S. J., Campbell, B. M., & Ingram, J. S. I. (2012). Climate change and food systems. Annual Review of Environment and Resources, 37(1), 195-222. https://doi.org/10.1146/annurev-environ-020411-130608
Vyas, T. K., & Dave, B. P. (2010). Effect of addition of nitrogen, phosphorus and potassium fertilizers on biodegradation of crude oil by marine bacteria. Indian Journal of Marine Sciences, 39, 143-150.
Walker, G., & King, D. (2010). Dünyamız ısınıyor! Küresel ısınma ile nasıl başa çıkabiliriz (Ö. Akpınar, Çev.). Boğaziçi Üniversitesi Yayınları. (Orijinal çalışma 2008 yılında yayımlandı).
Yalvaç, A. (2017). Sera gazı nedir, etkileri nelerdir? *Yeşilist*. https://www.yesilist.com/sera-gazi-nedir-etkileri-nelerdir/
Yıldız, N. (2012). Bitki beslemenin esasları ve bitkilerde beslenme bozukluğu belirtileri. Eser Ofset Matbaacılık. ISBN 978-605-62759-0-6. 1-477.
Yu, Y. S., Zhang, X., Liu, J. W., Lee, Y., & Li, X. S. (2021). Natural gas hydrate resources and hydrate technologies: A review and analysis of the associated energy and global warming challenges. *Energy & Environmental Science, 14*(11), 5611–5668. https://doi.org/10.1039/D1EE01578H
