Enerjinin Taşınması ve Boru Hatları
Özet
Üretim faktörleri içerisinde yer alan enerji her geçen gün hayatımızın daha fazla merkezine yerleşmektedir. Özellikle küreselleşen dünyada güvenilir ve ucuz enerji tedariği en önemli rekabet unsurlarından birini oluşturmaktadır. Bu nedenle ülkeler hem rekabet güçlerini hem de ulusal güvenliklerini artırmak için enerji tedarik zincirlerini daha güvenilir ve sürdürülebilir hale getirme çabasındadırlar. Her ne kadar son dönemlerde yenilenebilir enerji kaynakları ile bu sağlanmaya çalışılsa da kömür, petrol ve doğal gaz gibi fosil yakıtların dünya enerji tüketimindeki payı hala %80’lerin üzerindedir. Fosil kaynakların bu kadar dominant olması ise enerji tedariği, güvenliği ve maliyetini tartışmaların odağına yerleştirmektedir. Çünkü fosil kaynaklar yeryüzüne dengesiz bir biçimde dağılmıştır. Hatta enerjinin en fazla tüketildiği pazar bölgeleri ile üretildiği kaynak bölgeler birbirlerine neredeyse zıt coğrafi örüntüler oluşturmaktadır. Bu örüntü enerjinin güvenilir bir biçimde taşınması durumunu ortaya çıkarmaktadır. Enerjinin üretim bölgelerinden tüketim bölgelerine güvenilir bir biçimde taşınması için ise farklı ulaşım türleri tercih edilmektedir. Karayolu, demiryolu, denizyolu ve boru hatları ile enerji hem ham hem de işlenmiş formlarda taşınabilmektedir. Elinizdeki bu çalışma, enerjinin güvenilir ve sürdürülebilir bir biçimde taşınmasını konu edinmektedir. Çalışma konuya sadece ulaşım coğrafyası perspektifinden yaklaşmamaktadır. Bu çalışmanın esas odağını enerjinin taşınması oluşturmaktadır. Bu odaktan hareketle çalışma hem türlerine göre fosil yakıtların taşınmasını hem de ulaştırma biçimlerine göre enerjinin taşınmasını değerlendirmektedir. Bu yönü çalışma ulaşım ve enerji coğrafyasının bir sentezini sunmaktadır.
Referanslar
Abay, E. G. (2023). Türkiye’de kurulacak doğal gaz merkezi Rusya için stratejik önem taşıyor https://www.aa.com.tr/tr/dunya/turkiye-de-kurulacak-dogal-gaz-merkezi-rusya-icin-stratejik-onem-tasiyor /2986518
Bal, H., & Alper, A. E. (2010). Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattı ve Türkiye Ekonomisine Etkileri. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(3), 345-359.
BP. (2022). Statistical Review of World Energy 2022. https://www.bp.com/content/dam/bp/business-sites/en/global/corporate/pdfs/energy-economics/statistical-review/bp-stats-review-2022-full-report.pdf
BP. (2024). Energy Outlook-2024 Edition. https://www.bp.com/content/dam/bp/business-sites/en/global/corporate/pdfs/energy-economics/energy-outlook/bp-energy-outlook-2024.pdf
Browning, J., Aitken, G., Plante, L., & Nace, T. (2021). Tracking Global Oil and Gas Pipelines. G. E. Monitor.
Chepkemoi, J. (2017). Top 20 Countries By Length Of Pipeline. https://www.worldatlas.com/articles/top-20-countries-by-length-of-pipeline.html#:~:text=Other%20countries%20by%20 length%20of,Hungary%20(20%2C877%20km)%3B%20Poland%20(
Çal, S. (2008). Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Hatti Projesi Kapsamindaki Anlaşmalarin Hukuki Yönden Değerlendirilmesi. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 63(04), 89-134.
EIA. (2021). US Energy Information Administration (EIA) – “Gas consumption" https://ourworldindata.org/explorers/natural-resources?tab=table&Resource=Natural+gas&Metric=Consumption&Count=Total&country=USA~RUS~NOR~GBR~DEU~SWE~CHN
EIA. (2024). Statistical Review of World Energy-“Coal consumption” https://ourworldindata.org/explorers/energy?tab=chart&Total+or+Breakdown=Select+a+source&Energy+or+Electricity=Primary+energy&Metric=Annual+consumption&Select+a+source=Coal&country=USA~GBR~CHN~OWID_WRL~IND~BRA~ZAF
Ekonomist. (2024). Ham Petrol Nedir? Retrieved 4 Kasım 2024 from https://www.ekonomist.com.tr/sozluk/ham-petrol-nedir-1-varil-ham-petrol-kac-litre-1-varilden-neler-uretilir
Energy Institute. (2024). Statistical Review of World Energy (2024). https://ourworldindata.org/grapher/primary-energy-source-bar?tab=table&time=earliest
EURO NEWS. (2024). Husilerin Kızıldeniz'de gemileri vurması küresel ekonomiyi nasıl etkiliyor? https://tr.euronews.com/business/2024/01/17/husilerin-kizildenizde-gemileri-vurmasi-kuresel-ekonomiyi-nasil-etkiliyor
Foss, M. M. (2007). Introduction to LNG. Center for Energy Economics, Energy Economics Research. The University of Texas at Austin, 1-40.
GlobalData. (2024). Retrieved 11 Kasım 2025 from https://www.globaldata.com/store/report/oil-and-gas-pipelines-market-analysis/
Gudmundsson, J. S., Graff, O. F., & Kvaerner, A. (2003). Hydrate non-pipeline technology for transport of natural gas. 22nd World Gas Conference Tokyo,
Husseini, T. (2018). Transporting oil and gas: the world’s longest pipelines. Retrieved 11 Kasım 2024 from https://www.offshore-technology.com/features/worlds-longest-pipelines/?cf-view
Jati, H. A., Monei, N., Barakos, G., Tost, M., & Hitch, M. (2021). Coal slurry pipelines: A coal transportation method in Kalimantan, Indonesia. International Journal of Mining, Reclamation and Environment, 35(9), 638-655.
Kalfa, N. U. (2021). Hayatımızın vazgeçilmezi olan enerjinin ekonomik maliyeti. Ahi Evran Akademi, 2(2), 141-152.
Kania, J. J. (1984). Economics of coal transport by slurry pipeline versus unit train: A case study. Energy economics, 6(2), 131-138.
Karagöl, E. T., & Kaya, S. (2016). LNG’nin dünya enerji ticaretindeki yeri. Seta Yayınları, 73(1).
Koch, M. (2016). One More Pipeline Myth Debunked. Retrieved 13 Kasım 2024, from https://www.linkedin.com/pulse/one-more-pipeline-myth-debunked-matt-koch-iom/
Lee, S. (2009). Energy Transportation. In Y. Gögüş (Ed.), Energy Storage System (Vol. II, pp. 214-240). EOLSS.
Liu, H. (2024). Pipeline. In Britanica.
Mays, L. W., Koutsoyiannis, D., & Angelakis, A. N. (2007). A brief history of urban water supply in antiquity. Water Science and Technology: Water Supply, 7(1), 1-12.
Merey, S., & Longinos, S. N. (2018). Doğal gaz taşınması sırasında doğal gaz hidratların rolü. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 7(2), 937-953.
Mohitpour, M. (2008). Energy supply and pipeline transportation: challenges and opportunities: an overview of energy supply security and pipeline transportation. Asme Press.
Mohitpour, M., Gloshan, H., & Murray, A. (2007). Pipeline Design & Construction—A Practical Approach (3 ed.). ASME Press.
Mohitpour, M., van Egmond, T., & Wright, W. (2000). High Pressure Gas Pipelines: Trends for the New Millennium. International Pipeline Conference,
OPEC. (2024). OPEC Annual Statistical Bulletin. https://www.opec.org/opec_web/en/data_graphs/330.htm
Özispa, N., Açık, A., & Kasapoğlu, E. B. (2024). 2030 Outlook for Global Cargo: ARIMA Predictions for Maritime Trade. Journal of Recycling Economy & Sustainability Policy, 3(2), 38-50.
Planete Energies. (2024). Transporting Oil by Sea. https://www.planete-energies.com/en/media/article/transporting-oil-sea
Pradono, P., Syabri, I., Shanty, Y., & Fathoni, M. (2019). Comparative analysis on integrated coal transport models in South Sumatra. Journal of Environmental Treatment Techniques, 7(4), 696-704.
PyhtonMaps. (2023). Pipelines. Retrieved 9 Kasım 2024 from https://www.pythonmaps.com/index.html
Rajabi, M. (2011). Modeling the Energy Freight-Transportation Network. In S. R. Reza Zanjirani Farahani, Laleh Kardar, (Ed.), Logistics Operations and Management (pp. 441-469). Elsevier. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/B978-0-12-385202-1.00021-9.
Reed, M. (2024). Global pipelines construction outlook 2024—Part 2. http://www.gasprocessingnews.com/articles/2024/06/global-pipelines-construction-outlook-2024-part-2/
Ritchie, H., Rosado, P., & Roser, M. (2024a). Energy https://ourworldindata.org/grapher/oil-consumption-by-country
Ritchie, H., Rosado, P., & Roser, M. (2024b). Energy Production and Consumption. Retrieved 29 Ekim 2024, from https://ourworldindata.org/energy-production-consumption#article-citation
Rodrigue, J.-P., Comtois, C., & Slack, B. (2006). Transportation and geography. The geography of transport systems, 1-37.
Statista. (2024). Tranportation & Logistics. Retrieved 8 Kasım 2024 from https://www.statista.com/statistics/1491015/length-of-oil-pipelines-by-country/
Temizer, M. (2024). Dünya çapında 194 milyar dolara 70.000 km'lik doğalgaz boru hattı inşa ediliyor. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/en/economy/globally-70-000-km-gas-pipeline-under-construction-for-194b/3103148
Tepealtı, F. (2009). Boru Hatları Ulaşımı ve Potansiyelinin Türkiye’nin Siyasi Coğrafyası’ndaki Etkileri ve Önemi İstanbul Üniversitesi]. İstanbul.
Tikkanen, A. (2024). Birim Treni. In Britannica.
Tümertekin, E., & Özgüç, N. (2018). Ekonomik Coğrafya: Küreselleşme ve Kalkınma. Çantay Kitabevi.
Worldometers. (2024). Oil Consumption. https://www.worldometers.info/oil/oil-consumption-by-country/
Yegorov, Y., & Wirl, F. (2010). Gas Markets: Spatial Pricing, Dynamics, Oligopolies, Transit Games and Politics with Focus on Europe (12826, Issue. https://www.researchgate.net/publication/284027212_Gas_Markets_Spatial_Pricing_Dynamics_Oligopolies_Transit_Games_and_Politics_with_Focus_on_Europe
Yılmaz, H. (2014). Doğalgaz Dağıtım Şirketlerinin Amr Konusundaki Beklentileri. ICSG İSTANBUL 2014 8/9 Mayıs, 2014, İstanbul.
Referanslar
Abay, E. G. (2023). Türkiye’de kurulacak doğal gaz merkezi Rusya için stratejik önem taşıyor https://www.aa.com.tr/tr/dunya/turkiye-de-kurulacak-dogal-gaz-merkezi-rusya-icin-stratejik-onem-tasiyor /2986518
Bal, H., & Alper, A. E. (2010). Bakü-Tiflis-Ceyhan Petrol Boru Hattı ve Türkiye Ekonomisine Etkileri. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(3), 345-359.
BP. (2022). Statistical Review of World Energy 2022. https://www.bp.com/content/dam/bp/business-sites/en/global/corporate/pdfs/energy-economics/statistical-review/bp-stats-review-2022-full-report.pdf
BP. (2024). Energy Outlook-2024 Edition. https://www.bp.com/content/dam/bp/business-sites/en/global/corporate/pdfs/energy-economics/energy-outlook/bp-energy-outlook-2024.pdf
Browning, J., Aitken, G., Plante, L., & Nace, T. (2021). Tracking Global Oil and Gas Pipelines. G. E. Monitor.
Chepkemoi, J. (2017). Top 20 Countries By Length Of Pipeline. https://www.worldatlas.com/articles/top-20-countries-by-length-of-pipeline.html#:~:text=Other%20countries%20by%20 length%20of,Hungary%20(20%2C877%20km)%3B%20Poland%20(
Çal, S. (2008). Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Hatti Projesi Kapsamindaki Anlaşmalarin Hukuki Yönden Değerlendirilmesi. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 63(04), 89-134.
EIA. (2021). US Energy Information Administration (EIA) – “Gas consumption" https://ourworldindata.org/explorers/natural-resources?tab=table&Resource=Natural+gas&Metric=Consumption&Count=Total&country=USA~RUS~NOR~GBR~DEU~SWE~CHN
EIA. (2024). Statistical Review of World Energy-“Coal consumption” https://ourworldindata.org/explorers/energy?tab=chart&Total+or+Breakdown=Select+a+source&Energy+or+Electricity=Primary+energy&Metric=Annual+consumption&Select+a+source=Coal&country=USA~GBR~CHN~OWID_WRL~IND~BRA~ZAF
Ekonomist. (2024). Ham Petrol Nedir? Retrieved 4 Kasım 2024 from https://www.ekonomist.com.tr/sozluk/ham-petrol-nedir-1-varil-ham-petrol-kac-litre-1-varilden-neler-uretilir
Energy Institute. (2024). Statistical Review of World Energy (2024). https://ourworldindata.org/grapher/primary-energy-source-bar?tab=table&time=earliest
EURO NEWS. (2024). Husilerin Kızıldeniz'de gemileri vurması küresel ekonomiyi nasıl etkiliyor? https://tr.euronews.com/business/2024/01/17/husilerin-kizildenizde-gemileri-vurmasi-kuresel-ekonomiyi-nasil-etkiliyor
Foss, M. M. (2007). Introduction to LNG. Center for Energy Economics, Energy Economics Research. The University of Texas at Austin, 1-40.
GlobalData. (2024). Retrieved 11 Kasım 2025 from https://www.globaldata.com/store/report/oil-and-gas-pipelines-market-analysis/
Gudmundsson, J. S., Graff, O. F., & Kvaerner, A. (2003). Hydrate non-pipeline technology for transport of natural gas. 22nd World Gas Conference Tokyo,
Husseini, T. (2018). Transporting oil and gas: the world’s longest pipelines. Retrieved 11 Kasım 2024 from https://www.offshore-technology.com/features/worlds-longest-pipelines/?cf-view
Jati, H. A., Monei, N., Barakos, G., Tost, M., & Hitch, M. (2021). Coal slurry pipelines: A coal transportation method in Kalimantan, Indonesia. International Journal of Mining, Reclamation and Environment, 35(9), 638-655.
Kalfa, N. U. (2021). Hayatımızın vazgeçilmezi olan enerjinin ekonomik maliyeti. Ahi Evran Akademi, 2(2), 141-152.
Kania, J. J. (1984). Economics of coal transport by slurry pipeline versus unit train: A case study. Energy economics, 6(2), 131-138.
Karagöl, E. T., & Kaya, S. (2016). LNG’nin dünya enerji ticaretindeki yeri. Seta Yayınları, 73(1).
Koch, M. (2016). One More Pipeline Myth Debunked. Retrieved 13 Kasım 2024, from https://www.linkedin.com/pulse/one-more-pipeline-myth-debunked-matt-koch-iom/
Lee, S. (2009). Energy Transportation. In Y. Gögüş (Ed.), Energy Storage System (Vol. II, pp. 214-240). EOLSS.
Liu, H. (2024). Pipeline. In Britanica.
Mays, L. W., Koutsoyiannis, D., & Angelakis, A. N. (2007). A brief history of urban water supply in antiquity. Water Science and Technology: Water Supply, 7(1), 1-12.
Merey, S., & Longinos, S. N. (2018). Doğal gaz taşınması sırasında doğal gaz hidratların rolü. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 7(2), 937-953.
Mohitpour, M. (2008). Energy supply and pipeline transportation: challenges and opportunities: an overview of energy supply security and pipeline transportation. Asme Press.
Mohitpour, M., Gloshan, H., & Murray, A. (2007). Pipeline Design & Construction—A Practical Approach (3 ed.). ASME Press.
Mohitpour, M., van Egmond, T., & Wright, W. (2000). High Pressure Gas Pipelines: Trends for the New Millennium. International Pipeline Conference,
OPEC. (2024). OPEC Annual Statistical Bulletin. https://www.opec.org/opec_web/en/data_graphs/330.htm
Özispa, N., Açık, A., & Kasapoğlu, E. B. (2024). 2030 Outlook for Global Cargo: ARIMA Predictions for Maritime Trade. Journal of Recycling Economy & Sustainability Policy, 3(2), 38-50.
Planete Energies. (2024). Transporting Oil by Sea. https://www.planete-energies.com/en/media/article/transporting-oil-sea
Pradono, P., Syabri, I., Shanty, Y., & Fathoni, M. (2019). Comparative analysis on integrated coal transport models in South Sumatra. Journal of Environmental Treatment Techniques, 7(4), 696-704.
PyhtonMaps. (2023). Pipelines. Retrieved 9 Kasım 2024 from https://www.pythonmaps.com/index.html
Rajabi, M. (2011). Modeling the Energy Freight-Transportation Network. In S. R. Reza Zanjirani Farahani, Laleh Kardar, (Ed.), Logistics Operations and Management (pp. 441-469). Elsevier. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/B978-0-12-385202-1.00021-9.
Reed, M. (2024). Global pipelines construction outlook 2024—Part 2. http://www.gasprocessingnews.com/articles/2024/06/global-pipelines-construction-outlook-2024-part-2/
Ritchie, H., Rosado, P., & Roser, M. (2024a). Energy https://ourworldindata.org/grapher/oil-consumption-by-country
Ritchie, H., Rosado, P., & Roser, M. (2024b). Energy Production and Consumption. Retrieved 29 Ekim 2024, from https://ourworldindata.org/energy-production-consumption#article-citation
Rodrigue, J.-P., Comtois, C., & Slack, B. (2006). Transportation and geography. The geography of transport systems, 1-37.
Statista. (2024). Tranportation & Logistics. Retrieved 8 Kasım 2024 from https://www.statista.com/statistics/1491015/length-of-oil-pipelines-by-country/
Temizer, M. (2024). Dünya çapında 194 milyar dolara 70.000 km'lik doğalgaz boru hattı inşa ediliyor. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/en/economy/globally-70-000-km-gas-pipeline-under-construction-for-194b/3103148
Tepealtı, F. (2009). Boru Hatları Ulaşımı ve Potansiyelinin Türkiye’nin Siyasi Coğrafyası’ndaki Etkileri ve Önemi İstanbul Üniversitesi]. İstanbul.
Tikkanen, A. (2024). Birim Treni. In Britannica.
Tümertekin, E., & Özgüç, N. (2018). Ekonomik Coğrafya: Küreselleşme ve Kalkınma. Çantay Kitabevi.
Worldometers. (2024). Oil Consumption. https://www.worldometers.info/oil/oil-consumption-by-country/
Yegorov, Y., & Wirl, F. (2010). Gas Markets: Spatial Pricing, Dynamics, Oligopolies, Transit Games and Politics with Focus on Europe (12826, Issue. https://www.researchgate.net/publication/284027212_Gas_Markets_Spatial_Pricing_Dynamics_Oligopolies_Transit_Games_and_Politics_with_Focus_on_Europe
Yılmaz, H. (2014). Doğalgaz Dağıtım Şirketlerinin Amr Konusundaki Beklentileri. ICSG İSTANBUL 2014 8/9 Mayıs, 2014, İstanbul.
