Beşeri ve Ekonomik Faaliyetler Açısından Ulaşım

Nazan Karakaş Özür

doi:10.37609/akya.3441

Yazarlar

Nazan Karakaş Özür

https://orcid.org/0000-0002-6626-3845

DOI: https://doi.org/10.37609/akya.3441.c8102

Özet

Ulaşımı insan, mal ya da fikirlerin bir yerden başka bir yere taşınması şeklinde kısaca tanımlamak mümkündür. İnsanoğlu kurduğu bütün medeniyet unsurlarını her ölçekte ve her gelişmişlik düzeyinde ulaşım aktiviteleri vasıtasıyla gerçekleştirmiştir. Kavram, yolcu, yük ve bilgi hareketliliğini kapsayan bir olay/eylem ve ekonomik değer üretmesi bakımından bir olgu/konu olarak ikili anlam taşımaktadır. Ulaşım, modern dünyada kurumların veya devletlerin temel ekonomik faaliyetlerini yönlendiren, politik karalarını etkileyen ve toplumsal karşılığı yüksek olan küresel bir sektördür. Bu nedenle coğrafyada da bir konu alanı olarak son derece önemlidir. Ulaşımın beşerî ve ekonomik faaliyetlerin temel unsuru olması ve bu faaliyetler içinde oynadığı baskın rol gün geçtikçe öne çıkaktadır. Başka küresel olayların gelişiminde açıklayıcı görev üstlenmesi, afet anlarında ya da pandemilerde kısıtlar ve acil erişim yetenekleri belirtilebilir. Daha çok yük ve yolcu daha hızlı ulaştırma bir sistem ve ağ şeklinde ve çeşitli ulaşım modları kullanılarak gerçekleştirilmektedir. Aynı zamanda çalışma saatleri kadar işe gidiş gelişte geçirilen saatler insan gündelik yaşamının bir parçasıdır. Aynı koşullar altında yaşayan milyonlarca insanın toplu taşıma süreci esasen tıpkı çevre sorunları kadar önemli ve küresel bir konu haline gelmiştir.

Referanslar

Aytmatov, C. (2014). Gün olur asra bedel. (37.Baskı). (Refik Özdek, Çev.) Ankara: Ötüken Yayınları.

Bahçeci Başarmak, H. I. & Tos, H. (Ekim 2021). Bir kentli hakkı olarak ulaşım ve dolaşım hakkının farklı planlama modelleri ve dezavantajlı gruplar özelinde incelenmesi. Çağdaş Yerel Yönetimler, 30 (4), 145-178.

Bakırcı, M. (2013). Türkiye’nin uluslararası ulaşımında demiryolu sınır kapılarının yeri ve etkinliği. e-Marmara Coğrafya Dergisi (elektronik), 28, 370-407. (29/11/2024 tarihinde https://dergipark.org.tr/tr/pub/marucog/issue/475/3938 adresinden ulaşılmıştır).

Bakırcı, M. (2014). Coğrafi açıdan Anadolu’nun tarihi ulaşım ağı ve İpek Yolu. Avrasya Etüdleri Dergisi, 45 (1), 63-86.

Bakırcı, M. (2019). UTransportation and geography: The literature survey of transportation geography in Turkey. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 17(34), 381-420.

Bakırcı, M. (2022). Ulaşım Coğrafyası. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.

Beken, H.G. (2023). Ulaşım yoksulluğu ve toplumsal dışlanma. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(2), 223-238. https://doi.org/10.53586/susbid.1391596

Black, R. W. (2003).Transportation: A geographical analysis. NewYork London: The Guilford Press.

Britannica, T. Editors of Encyclopaedia (2023, May 17). Transamazonian highway. Encyclopedia Britannica. (22/11/2024 tarihinde https://www.britannica.com/topic/Transamazonian-highway adresinden ulaşılmıştır).

Chan, H., Ma, H. & Zhou, J. (2024). Resilience of socio-technical transportation systems: A demand-driven community detection in human mobility structures. Transportation Research Part A, 190, 104244, 1-20. https://doi.org/10.1016/j.tra.2024.104244

Dahlman C. T. & Renwich, W. (2015). Introduction to geography.(6.th.ed.) USA: Pearson Education Limited.

Doğanay, H. & Doğanay, S. (2014). Coğrafyaya giriş (11. Baskı). Ankara: PegemAkademi.

Ehrlich, B., Ardagh, J., Anthony, C., & Daul, K. (November 25, 2024). Paris. Encyclopedia Britannica. (23/11/2024 tarihinde https://www.britannica.com/place/Paris adresinden ulaşılmıştır).

Ersan, Ö., Çelik, İ. M. & Güler, H. (2024). Yol kullanıcı davranışlarının edimsel koşullanma kuramı çerçevesinde incelenmesi: trafik uygulamaları üzerine nitel bir çalışma. Trafik ve Ulaşım Araştırmaları Dergisi, 7(1), 57–74.

European Environment Agency. (Published 10 Oct 2024). Sustainability of Europe’s mobility systems. (29/11/2024 tarihinde https://www.eea.europa.eu/en/analysis/publications/sustainability-of-europes-mobility-systems adresinden ulaşılmıştır).

EU Science Hub. (November, 23, 2024).Transport sector economic analysis. (26/11/2024 tarihinde https://joint-research-centre.ec.europa.eu/scientific-activities-z/transport-sector-economic-analysis_en adresinden ulaşılmıştır).

Getis, A., Bjelland, M. & Getis, V. (2018). Introduction to geography. (15th.ed.) USA: McGrow Hill.

Göney, S. & Bayartan, M. (2015). Şehir coğrafyası I. (4. Baskı). İstanbul: Beta Yayınları.

Hardy, P.M., Smith, B.M., Jani, A., McNeill, G. & Gathorne-Hardy, A. (2024). Car harm: A global review of automobility’s harm to people and the environment. Journal of Transport Geography. 115, 103817. https://doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2024.103817

İlter, F. (1988). Osmanlı ulaşım ağında ırmak kenarı bir yerleşme: Osmancık. Belleten, 52 (203), 535-570. https://doi.org/10.37879/belleten.1988.535

Karakaş Özür, N. (2018). Türkiye’de havalimanlarının kuruluş yerlerinin sürdürülebilir arazi kullanımı bakımından değerlendirilmesi. Türk Coğrafya Dergisi (71), 15-25. https://doi.org/10.17211/tcd.413346

Karakaş Özür, N. (2019) Küreselleşme Bağlamında Dünya’da ve Türkiye’de Hava Ulaşımının Gelişimi, Coğrafi Bilimler Dergisi/ Turkish Journal of Geographical Sciences, 17(1), 25-54, doi: 10.33688/aucbd.544763.

Karakaş Özür, N. (2022). Keşifler. Yeni Dünya düzeninde coğrafya. Konya: Çizgi Yayınevi.

Kölbl, R., Kozek, M. & Jakubek, S. (2024). A frame work for modal split and implications on transport growth and travel. Transport Policy, 158, 196-210. https://doi.org/10.1016/j.tranpol.2024.09.016

Lankevich, G. (November 26, 2024). New York City. Encyclopedia Britannica. (28/11/202 tarihinde https://www.britannica.com/place/New-York-City adresinden ulaşılmıştır).

LanzDuret-Hernandez, J., Grajdura, S. & Rowangould, D. (2024). We have the right and we need better transportation: Mobility, community, and connection of Latin American migrant workers in Vermont. Journal of Transport Geography. 118, 103397. https://doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2024.103947

Marın, M. C., & Altıntaş, H. (2004). Konut yer seçimi-ulaşım etkileşim teorileri: Kritik bir literatür incelenmesi. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 19(1), 73-88.

Mattioli, G., Roberts, C. Steinberger, J., K. & Brown, A. (2020). The political economy of car dependence: A systems of provision approach. Energy Research & Social Science, 66, 101486, 1-18. https://doi.org/10.1016/j.erss.2020.101486

Meena, K.K. & Goswami, A.K. (2024). A review of air pollution exposure impacts on travel behaviour and way forward. Transport Policy, 154, 48-60. http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0967070X24001495

Meerhaeghe, M.V. & Wonnacott, P. (2024, November 8). Commodity trade. Encyclopedia Britannica. (23.11.2024 tarihinde https://www.britannica.com/money/commodity-trade adresinden ulaşılmıştır).

Narins, T. (2013). Ecuadorian state-capacity building through territorial strategic asset management. Journal of Latin American Geography, 12 (2), 35-61. DOI: 10.1353/lag.2013.0013

Özçağlar, A. (2023). Coğrafyaya giriş. Karabük: Karabük Üniversitesi Yayınları.

Pirlea, F. (2023).Sustainable transport for a livable future. World Bank. Published on Data Blog. (29/11/2024 tarihinde https://blogs.worldbank.org/en/opendata/sustainable-transport-livable-future adresinden ulaşılmıştır).

Rodrigue, J.P. (2024). The geography of transport systems. (Sixth Ed.) London and NewYork: Routledge Taylor&Francis.

Stone, K.H. (Oct., 1965). The development of a focus for the geography of settlement. Economic Geography, 41 (4), 346-355. (20/12/2022 tarihinde https://about.jstor.org/terms adresinden ulaşılmıştır).

Şahin, S. (2023). Geçmiş bugün ve gelecekte nüfus. Ankara: Pegem Yayınevi.

Tanoğlu, A. (1969). Nüfus ve yerleşme. 2. Baskı, İstanbul: Coğrafya Enstitüsü Yayını.

Taş, B. (2016). Türkiye'nin Kırsal Yerleşmeleri. İstanbul: Yeditepe Yayınevi.

TC Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi. (2024). TC Anayasası. (28/11/2024 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 adresinden ulaşılmıştır).

TC Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı. (2021). Erişilebilir ulaşım stratejisi ve eylem planları. (28/11/2024 tarihinde https://www.uab.gov.tr/uploads/undefined/erisilebilir-ulasim-stratejisi-ve-eylem-plani-2021-2025.pdf adresinden ulaşılmıştır).

TC. Cumhurbaşkanlığı Kalkınma ve Strateji Daire Başkanlığı. (2023). 12. Kalkınma Planı. (11/112024 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2023/11/20231101M1-1-1.pdf adresinden ulaşılmıştır).

The Economist. (2017). China has built the world’s largest bullet-train network. (29./11/2024 tarihinde https://www.economist.com/china/2017/01/13/china-has-built-the-worlds-largest-bullet-train-network adresinden ulaşılmıştır).

TÜİK. (2023). Hanehalkı tüketim harcaması 2023. (25/11/2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Tuketim-Harcamasi-2023-53801 adresinden ulaşılmıştır).

Tümertekin, E. (1987). Ulaşım coğrafyası. (İkinci Baskı). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Coğrafya Enstitüsü.

Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (Strateji Büt. Başk.) (Mart, 2023) 2023 Kahramanmaraş ve Hatay depremleri raporu.(29/11/2024 tarihinde https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/03/2023-Kahramanmaras-ve-Hatay-Depremleri-Raporu.pdf adresinden ulaşılmıştır).

Department of Transportation Breau of Transportation Statistic (Department of Transportation).( November 18, 2024, the last update). Contribution of transportation to the economy: Contribution of transportation services to the economy and the transportation satellite accounts. (28/11/2024 tarihinde https://data.bts.gov/stories/s/Transportation-Economic-Trends-Contribution-of-Tra/pgc3-e7j9/ adresinden ulaşılmıştır).

Uchida, K. Kato, H., Murakami, J. & Takeuchi, W. (2024). Does new airport investment promote urban economic development?: Global evidence from nighttime light data. Transportation Research Part A: Policy and Practice. 180, 0. https://doi.org/10.1016/j.tra.2023.103948

Uğur, A. & Aliağaoğlu, A. (2018). Şehir coğrafyası. (6. Basım). Ankara: Nobel Yayıncılık.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı. (2023). Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı 2024-2028 stratejik planı. (23/11/2024 tarihinde https://www.uab.gov.tr/uploads/pages/stratejik-yonetim/uab-2024-2028-yayinlanan-16-05-2024.pdf adresinden ulaşılmıştır)

United Nations (UN). (Last update, 2018). 68% of the world population projected to live in urban areas by 2050, says UN. (23/11/2024 tarihinde https://www.un.org/uk/desa/68-world-population-projected-live-urban-areas-2050-says-un adresinden ulaşılmıştır).

United Nations Economic and Social Council for Europe (UNECE). (2009). Report to the united nations economic commission for Europe executive committee on the ımplementation of the prioritıes of the UNECE reform for strengthening some activities of the committee. (29/11/2024 tarihinde https://unece.org/DAM/trans/doc/2009/itc/ECE-TRANS-2009-07e.pdf adresinden ulaşılmıştır).

United Nations Economic and Social Council for Europe (UNECE). (January, 1 2017). Tansport sustainable development goals. (22/11/2024 tarihinde https://unece.org/DAM/trans/main/SDGs/Workshop_1_October_2017/Transport_Sustainable_Development_Goals.pdf adresinden ulaşılmıştır).

United Nations Economic and Social Council for Europe (UNECE). (November 23, 2024 ). Tranportation. (22/11/2024 tarihinde https://unece.org/transport adresinden ulaşılmıştır).

United Nations Environment Programme (UNEP). (t.y). ACCESS: Accelerating Access to Low Carbon Urban Mobility Solutions through Digitalization (29/11/2024 tarihinde https://www.unep.org/topics/transport/digitalization-and-integration/access-accelerating-access-low-carbon-urban adresinden ulaşılmıştır).

Wang, C., Zhang, M., Chen, M. & Zhang, C. (2024). Impact of high-speed rail on wage premiums for migrant workers in China. Transport Policy, 157, 57-73. 25/10/2024 tarihinde https://doi.org/10.1016/j.tranpol.2024.08.007 adresinden ulaşılmıştır).

Wang, J., Terabe, S., Yaginuma, H., Uno, H. & Suzuki, Y. (2024). Do high-speed railways have an impact on population change? evidence from Japan. Transportation Research Part A, 187, 104187, 1-35. https://doi.org/10.1016/j.tra.2024.104187

World Bank. (2024a). Closing gender gaps in transport. (23.11.2024 tarihinde https://www.worldbank.org/en/topic/transport/brief/closing-gender-gaps-in-transport adresinden ulaşılmıştır).

World Bank. (2024b). Road safety: A global crises. (23/11/2024 tarihinde https://www.globalroadsafetyfacility.org/about-us adresinden ulaşılmıştır).

World Bank. (2024c). Transport pollution: Some practical solutions for developing countries. (25/11/2024 tarihinde https://blogs.worldbank.org/en/transport/transport-pollution-some-practical-solutions-developing-countries adresinden ulaşılmıştır).

World Economic Magazine. (May 9, 2023). China plans Shanghai-Hangzhou Hyperloop train by 2035. (28/11/2024 tarihinde https://worldecomag.com/china-plans-shanghai-hangzhou-hyperloop-train-by-2035/ adresinden ulaşılmıştır).

World Population Review. (November, 23, 2024). The largest cities by population 2024. (24/11/2024 tarihinde https://worldpopulationreview.com/cities adresinden ulaşılmıştır).

Yimga, J. (2024). Public health infrastructure and COVID-19 spread: An air transportation network analysis. Journal of the Air Transport Research Society, 3, 100040. https://doi.org/10.1016/j.jatrs.2024.100040

Yiu Ng, K., & Koh, K. (2024). Toward equitable public transportation with pets: Accessing veterinary care under mobility constraints in Hong Kong through taxi fare analysis. International Journal of Sustainable Transportation, 18, 3, 264-274. DOI: 10.1080/15568318.2023.2295858

Yu, Z., Wang, H. & Liu, X. (2024). Unraveling intra-urban freight parking patterns: A data-driven geospatial study of shared logistics sector in Hong Kong. Journal of Transport Geography, 117, 103900, 1-12.

Zhang, B., Kang, J. & Feng, T. (2024). Global disparities in CO2 emissions from mobility sectors of diverse economies: A macroscopic exploration across 188 countries/regions. Environmental and Sustainability Indicators. 23, 1-10. DOI: 10.1016/j.indic.2024.100455

Zhang, H., Zhan, B. & Ouyang, M. (2024). Enhancing accessibility through rail transit in congested urban areas: A cross-regional analysis. Journal of Transport Geography, 115, 103791, 1-13. https://doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2023.103791

Zhang, N., Zhang, J., Yang, Q., Skitmore, M., Yang, N., Shi, B., Zhang, X. & Qin, X. (2024).The impact of transport inclusion on active Aging: A perceived value analysis. Transportation Research Part D, 127, 104209, 1-18. https://doi.org/10.1016/j.trd.2023.104029