“Dinini Değiştireni Öldürün” Rivayeti Üzerine Bir Değerlendirme
Özet
İslâm sadece Allah ile kul arasındaki ilişkileri düzenlemekle kalmamış, insanlar arasındaki ilişkileri de düzenlemiştir. Kur’ân’da cinayet, hırsızlık, zina ve iftira suçunu işleyenlere dünyevî ceza öngörülmüş, fakat mürtede uygulanacak dünyevî bir cezadan söz edilmemiştir. Klasik dönem müctehidlerin çoğu “Dinini değiştireni öldürün” hadisine dayanarak sırf din değiştiren birinin öldürüleceğine hükmetmişlerdir. Bu çalışmanın amacı “Dinini değiştireni öldürün” hadisine dayanarak yapılan yanlış ictihadların yeniden gözden geçirilmesine katkı sağlamak, Resûlüllah’ın inanç, düşünce ve ifade özgürlüğü konusundaki sahîh sünnetini ortaya koymaktır. Kur’ân ve sünnetteki veriler ışığında irtidat meselesi tahkik edildiğinde kendi hâlinde yaşamaya devam eden bir mürtede ölüm cezasının verilemeyeceği görülür. Sahîh sünnete göre “ölüm cezasını gerektiren irtidat” bireysel anlamda din değiştirenlere verilen bir ceza değil, siyasî, ideolojik veya ekonomik saikle düşman safına geçen ve Müslümanlara karşı savaşan mürtedlere verilen bir cezadır. Zira İslâm’da inanç özgürlüğü vardır; insanlar istedikleri zaman dine girebilir, istedikleri zaman da dinden çıkabilir. Ortada herhangi bir suç yokken salt din değiştiren birine ölüm cezası verilemez. Çünkü Yüce Allah; “Dinde zorlama yoktur” ve “Dileyen iman etsin dileyen inkâr etsin” buyurmakta, inanıp inanmamayı insanların özgür iradesine bırakmaktadır. Bu bakımdan İslâm’ı Müslüman olmak isteyene kapıları açan, ama çıkmak istediklerinde ölüm cezasıyla tehdit eden bir din olarak tanıtmak yanlıştır.
Referanslar
Abdürrezzâk, Ebû Bekr Abdürrezzâk b. Hemmâm b. Nafi‘ el-Himyerî. el-Musannef. thk. Habîburrahmân el-A‘zamî. Beyrut: Mektebetü’l-İslâmiyye, 1403.
Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillah Ahmed b. Muhammed eş-Şeybânî. el-Müsned. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
Akyüz, Hüseyin. “Klasik Hadis Kaynaklarına Göre Abdullah b. Sa’d b. Ebî Serh”. Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6/12 (2018), 252-273.
Ardoğan, Recep. “İslam Açısından Dindarlığın Değeri ve İrtidatın Cezalandırılması”. Eski Yeni: Üç Aylık Düşünce Dergisi 4 (2007), 98-104.
Asar, Muhammet Ali. “Yorum-Bağlam Ekseninde Hadislerde İrtidat”. İslamî İlimler Perspektifinden Dinden Dönme: İrtidat. 63-130. Çankırı: İlâhiyât, 2021.
Ateş, Abdurrahman. “İnanç Özgürlüğünün Sınırı/Kapsamı ve İnanç Özgürlüğü Açısından “Mürtedin Cezalandırılması”na Dair Bir Değerlendirme”. Kur’ân’ın Farklı İnanç Mensuplarına Yaklaşımı Sempozyumu Bildiriler Kitabı 12-13 Mayıs 2006. 181-199. Konya: Konya İlahiyat Derneği Yayınları, 2007.
Aydın, Şükrü. “Kur’an Açısından Dinden Dönme (İrtidat) ve Cezası”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 10/54 (2017), 959-968.
Aytekin, Mehmet Ali. “İrtidat Cezasına İlişkin Klasik ve Modern Görüşlerin Değerlendirilmesi”. İslamî İlimler Perspektifinden Dinden Dönme: İrtidat. 157-220. Çankırı: İlâhiyât, 2021.
Bakkal, Ali. “Zina Cezası İle İlgili Nasların Tedricilik Açısından Değerlendirilmesi”. İslam Ceza Hukuku. 383-399. İstanbul: Lale Yayıncılık, 2017.
Balcı, İsrafil. “Mürtedlerin Yakılarak Öldürüldüğüne Dair Rivayetlerin Tahlili”. Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi 6/4 (2006), 23-47.
Bardakoğlu, Ali. “Eşkıya”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 11/463-466. İstanbul: TDV Yayınları, 1995.
Bardakoğlu, Ali. “İrtidat”. İslam’da İnanç İbadet ve Günlük Yaşayış Ansiklopedisi. ed. İbrahim Kafi Dönmez. 2/949-951. İstanbul: Gerçek Hayat Yayınları, 2006.
Beroje, Sahip. Farklı Bakış Açılarıyla İrtidat Suçu ve Cezası. Ankara: Fecr Yayınları, 2017.
Beroje, Sahip. “İslâm Hukukunda İrtidat Cezasına Yeni Bir Yaklaşım”. İslâmî Araştırmalar Dergisi 17/4 (2004), 308-323.
Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmâil. Sahîhu’l-Buhârî. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
Câbirî, Muhammed Âbid. İslâm’da Siyasal Akıl. çev. Vecdi Akyüz. İstanbul: Kitabevi, 1997.
Çetintaş, Recep. “Din Özgürlüğü Bağlamında İslâm Hukukunda İrtidâd Cezasının Nedeni ve Mahiyeti”. Turkish Studies 12/27 (2017), 127-146.
Çölgezer, Miraç. İslam Hukukunda İrtidat Suçunun Düşünce Özgürlüğü Bağlamında Değerlendirilmesi. İstanbul: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
Çubukçu, Asri. “Eş‘as b. Kays”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 11/455-456. İstanbul: TDV Yayınları, 1995.
Dalgın, Nihat. “İrtidad ve Cezâsı”. Kur’ân Mesajı İlmi Araştırmalar Dergisi 10-12/1 (1998), 172-189.
Demirci, Esra. Hadislerde İrtidat Kavramı. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. 2019.
Ebû Dâvûd, Süleymân b. Eş‘as. Sünenu Ebî Dâvud. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
Ebû Yâ’lâ, Ahmed b. Ali. Müsnedü Ebî Yâ’lâ. thk. Hüseyin Selim Esed. Dımeşk: Dâru’l-Me’mûn li’t-Türâs, 1404/1984.
Fayda, Mustafa. “Ridde (Ridde Olayları)”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 35/91-93. İstanbul: TDV Yayınları, 2008.
Görmez, Mehmet. Sünnet ve Hadisi Anlama Kılavuzu. Ankara: Otto Yayınları, 2020.
Hamîdullah, Muhammed. İslâm’da Devlet İdaresi. trc. Kemal Kuşçu. İstanbul: y.y., 1963.
İbn Battâl, Ebû’l-Hasan Ali Halef b. Abdülmelik. Şerhu Sahîhi’l-Buhârî. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 2004.
İbn Ebî Şeybe, Abdullah b. Muhammed. Kitâbu’l-musannef fi’l-ehâdîsi ve’l-âsâr. thk. Kemal Yûsuf el-Hût. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 1409.
İbn Esîr, Ebü’l-Hasan İzzeddin Ali b. Muhammed b. Abdülkerim. el-Kâmil fi’t-tarih. çev. Ahmet Ağırakça vd., İstanbul: Hikmet Yayınları, 2008.
İbn Hazm, Ebû Muhammed Ali. el-Muhallâ. thk. Ahmed Muhammed Şâkir. Kahire: Mektebetü Dâri’t-turâs, ts.
İbn Kesîr, İmâdüddîn Ebû’l-Fidâ İsmail. el-Bidaye ve’n-nihaye. çev. Mehmet Keskin. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1994.
İbn Mâce, Muhammed b. Yezid el-Kazvînî. Sünenu İbn Mâce. thk. Muhammed Fuâd Abdulbâkî. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
İbn Sa’d, Ebû Abdullah Muhammed. et-Tabakâtü’l-Kübrâ. nşr. Muhammed Abdulkadir Atâ. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1410/1990.
İbn Teymiyye, Ebü’l-Abbas Takıyyüddin Ahmed b. Abdülhalim. es-Sârimü’l-meslûl ‘alâ şâtimi’r-Resûl. thk. Muhammed Muhyiddin Abdülhamid. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1978.
İnce, İrfan. “Ridde”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 35/88-91. İstanbul: TDV Yayınları, 2008.
Kandehlevî, Yusuf. Temel Nitelikleriyle İslam. çev. İbrahim Sarmış. Konya: Selam Yayınları, 1986.
Karakuş, Abdulkadir. “Kur’an Işığında Din ve İnanç Hürriyeti”. Marifetname 10/1 (2023), 39-73.
Keleş, Ahmet. Sünnet’in Kur’an’a Arz Usulü. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 1997.
Kırbaşoğlu, Mehmet Hayri. Alternatif Hadis Metodolojisi. Ankara: Otto Yayınları, 2015.
Kırbaşoğlu, Mehmet Hayri. “İslam’a Yamanan Sanal Şiddet: Recm ve İrtidat Meselesi”. İslâmiyât 5/1 (2002), 125-132.
Kitâb-ı Mukaddes. Eski ve Yeni Ahit (Tevrat ve İncil). İstanbul: Kitâb-ı Mukaddes Şirketi, 1988.
Korkmazgöz, Rıza-Sancar, Faruk. “Kavramsal, Tarihsel ve Pratik Açıdan Dinden Dönme ve İnanç Özgürlüğü”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 27/2 (2023), 404-421.
Köse, Murtaza. İslam Kamu Hukuku Konusu Olarak İrtidat ve Mürtedin Hükmü. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 1991.
Köse, Saffet. “Cihad Şiddete Referans Olabilir mi?”. İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi 10 (2007), 37-69.
Kurt, Ali Osman. Yahudilik’te, Hristiyanlık’ta ve İslam’da İrtidat. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2000.
Macit, İsmet. Düşünce, İnanç ve İfade Özgürlüğü Kapsamında Mürtedin Yaşama Hakkı (Siyasi Suç Ekseninde İrtidat). Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2014.
Mâlik b. Enes. el-Muvatta’. thk. Muhammed Fuâd Abdulbâkî. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
Mübarekpûri, Ebü’l-Ula Muhammed Abdurrahman İbn Abdürrahim. Tuhfetü’l-Ahvezi bi-Şerhi Câmii’t-Tirmizî. Kahire: Matbaatü’l-Medeni, 1964.
Müslim, Ebû’l-Hüseyin Müslim b. el-Haccâc el-Kuşeyrî en-Nîsâbûrî. Sahîhu Müslim. thk. Muhammed Fuâd Abdulbâkî. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
Nesâî, Ebû Abdirrahmân Ahmed b. Şu‘ayb. Sünenu’n-Nesâî. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
Okur, Kaşif Hamdi. “İslam Hukukunda İrtidat Fiili İçin Öngörülen Asli Yaptırım Üzerine Bazı Düşünceler”. Gazi Üniversitesi Çorum İlahiyat Fakültesi Dergisi 1/1 (2002), 344-364.
Orhan, Fatih. İslâm Ceza Hukukunda İrtidat ve Temel İnsan Hakları Bağlamında Değerlendirilmesi. Adana: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2014.
Önkal, Ahmet. Rasulullah’ın İslâm’a Davet Metodu. Konya: Esra Yayınları, 1997.
Pezdevî, Ebü’l-Yüsr Muhammed. Kenzu’l-vusûl. Beyrut: y.y., 1417/ 1997.
Rıza, Reşid. “Din Hürriyeti Ve Mürtedin Öldürülmesi Meselesi”. trc. Hikmet Zeyveli. Kelime Dergisi 15 (1987); 30-38.
Sehârenfûrî, Halil Ahmed. Bezlü’l-Mechûd fi halli süneni Ebî Dâvud. Beyrut: Dâru’l-Beşâiri’l İslâmiyye, 2006.
Şafak, Ali. Mezheblerarası Mukayeseli İslam Ceza Hukuku. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Basımevi, 1977.
Şahinalp, Hacer. “Din Hürriyeti Bağlamında Din Değiştirme Hürriyeti: İrtidât”. İnönü Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4/2 (2013), 101-125.
Temel, Ali Rıza. “İslam'da İnanç Hürriyeti ve Mürtedin Öldürülmesi Meselesi”. İlim ve Sanat 38 (1995), 83-89.
Tirmizî, Muhammed b. Îsâ. el-Câmi‘u’s-Sahîh. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
Toksarı, Ali. “Din ve Vicdan Özgürlüğü Bağlamında Kitap ve Sünnete Göre Mürtede Yapılması Gereken Muamele”. Bilimnâme Dergisi 19/2 (2010), 47-74.
Turan, Maşallah. “İslam’da İrtidat Sorunu ve Yol Açabileceği Psiko-Sosyal Problemler (Takiyye-Nifak Örneği)”. Kadim Akademi Sosyal Bilimler Dergisi 2/1 (2018), 1-11.
Vellevî, Muhammed b. Ali b. Âdem el-İtyûbî. Şerhu Süneni’n-Nesâî. Mekke: Dâru Ali Berum, 1428/2007.
Yiğit, Yaşar. “İnanç ve Düşünce Özgürlüğü Perspektifinden İrtidad Suç ve Cezasına Bakış”. İslâmiyât (İslâm ve Demokrasi) 2/2 (1999), 121-135.
Referanslar
Abdürrezzâk, Ebû Bekr Abdürrezzâk b. Hemmâm b. Nafi‘ el-Himyerî. el-Musannef. thk. Habîburrahmân el-A‘zamî. Beyrut: Mektebetü’l-İslâmiyye, 1403.
Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillah Ahmed b. Muhammed eş-Şeybânî. el-Müsned. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
Akyüz, Hüseyin. “Klasik Hadis Kaynaklarına Göre Abdullah b. Sa’d b. Ebî Serh”. Abant İzzet Baysal Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6/12 (2018), 252-273.
Ardoğan, Recep. “İslam Açısından Dindarlığın Değeri ve İrtidatın Cezalandırılması”. Eski Yeni: Üç Aylık Düşünce Dergisi 4 (2007), 98-104.
Asar, Muhammet Ali. “Yorum-Bağlam Ekseninde Hadislerde İrtidat”. İslamî İlimler Perspektifinden Dinden Dönme: İrtidat. 63-130. Çankırı: İlâhiyât, 2021.
Ateş, Abdurrahman. “İnanç Özgürlüğünün Sınırı/Kapsamı ve İnanç Özgürlüğü Açısından “Mürtedin Cezalandırılması”na Dair Bir Değerlendirme”. Kur’ân’ın Farklı İnanç Mensuplarına Yaklaşımı Sempozyumu Bildiriler Kitabı 12-13 Mayıs 2006. 181-199. Konya: Konya İlahiyat Derneği Yayınları, 2007.
Aydın, Şükrü. “Kur’an Açısından Dinden Dönme (İrtidat) ve Cezası”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 10/54 (2017), 959-968.
Aytekin, Mehmet Ali. “İrtidat Cezasına İlişkin Klasik ve Modern Görüşlerin Değerlendirilmesi”. İslamî İlimler Perspektifinden Dinden Dönme: İrtidat. 157-220. Çankırı: İlâhiyât, 2021.
Bakkal, Ali. “Zina Cezası İle İlgili Nasların Tedricilik Açısından Değerlendirilmesi”. İslam Ceza Hukuku. 383-399. İstanbul: Lale Yayıncılık, 2017.
Balcı, İsrafil. “Mürtedlerin Yakılarak Öldürüldüğüne Dair Rivayetlerin Tahlili”. Din Bilimleri Akademik Araştırma Dergisi 6/4 (2006), 23-47.
Bardakoğlu, Ali. “Eşkıya”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 11/463-466. İstanbul: TDV Yayınları, 1995.
Bardakoğlu, Ali. “İrtidat”. İslam’da İnanç İbadet ve Günlük Yaşayış Ansiklopedisi. ed. İbrahim Kafi Dönmez. 2/949-951. İstanbul: Gerçek Hayat Yayınları, 2006.
Beroje, Sahip. Farklı Bakış Açılarıyla İrtidat Suçu ve Cezası. Ankara: Fecr Yayınları, 2017.
Beroje, Sahip. “İslâm Hukukunda İrtidat Cezasına Yeni Bir Yaklaşım”. İslâmî Araştırmalar Dergisi 17/4 (2004), 308-323.
Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmâil. Sahîhu’l-Buhârî. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
Câbirî, Muhammed Âbid. İslâm’da Siyasal Akıl. çev. Vecdi Akyüz. İstanbul: Kitabevi, 1997.
Çetintaş, Recep. “Din Özgürlüğü Bağlamında İslâm Hukukunda İrtidâd Cezasının Nedeni ve Mahiyeti”. Turkish Studies 12/27 (2017), 127-146.
Çölgezer, Miraç. İslam Hukukunda İrtidat Suçunun Düşünce Özgürlüğü Bağlamında Değerlendirilmesi. İstanbul: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2022.
Çubukçu, Asri. “Eş‘as b. Kays”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 11/455-456. İstanbul: TDV Yayınları, 1995.
Dalgın, Nihat. “İrtidad ve Cezâsı”. Kur’ân Mesajı İlmi Araştırmalar Dergisi 10-12/1 (1998), 172-189.
Demirci, Esra. Hadislerde İrtidat Kavramı. Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. 2019.
Ebû Dâvûd, Süleymân b. Eş‘as. Sünenu Ebî Dâvud. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
Ebû Yâ’lâ, Ahmed b. Ali. Müsnedü Ebî Yâ’lâ. thk. Hüseyin Selim Esed. Dımeşk: Dâru’l-Me’mûn li’t-Türâs, 1404/1984.
Fayda, Mustafa. “Ridde (Ridde Olayları)”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 35/91-93. İstanbul: TDV Yayınları, 2008.
Görmez, Mehmet. Sünnet ve Hadisi Anlama Kılavuzu. Ankara: Otto Yayınları, 2020.
Hamîdullah, Muhammed. İslâm’da Devlet İdaresi. trc. Kemal Kuşçu. İstanbul: y.y., 1963.
İbn Battâl, Ebû’l-Hasan Ali Halef b. Abdülmelik. Şerhu Sahîhi’l-Buhârî. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 2004.
İbn Ebî Şeybe, Abdullah b. Muhammed. Kitâbu’l-musannef fi’l-ehâdîsi ve’l-âsâr. thk. Kemal Yûsuf el-Hût. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 1409.
İbn Esîr, Ebü’l-Hasan İzzeddin Ali b. Muhammed b. Abdülkerim. el-Kâmil fi’t-tarih. çev. Ahmet Ağırakça vd., İstanbul: Hikmet Yayınları, 2008.
İbn Hazm, Ebû Muhammed Ali. el-Muhallâ. thk. Ahmed Muhammed Şâkir. Kahire: Mektebetü Dâri’t-turâs, ts.
İbn Kesîr, İmâdüddîn Ebû’l-Fidâ İsmail. el-Bidaye ve’n-nihaye. çev. Mehmet Keskin. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1994.
İbn Mâce, Muhammed b. Yezid el-Kazvînî. Sünenu İbn Mâce. thk. Muhammed Fuâd Abdulbâkî. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
İbn Sa’d, Ebû Abdullah Muhammed. et-Tabakâtü’l-Kübrâ. nşr. Muhammed Abdulkadir Atâ. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1410/1990.
İbn Teymiyye, Ebü’l-Abbas Takıyyüddin Ahmed b. Abdülhalim. es-Sârimü’l-meslûl ‘alâ şâtimi’r-Resûl. thk. Muhammed Muhyiddin Abdülhamid. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1978.
İnce, İrfan. “Ridde”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 35/88-91. İstanbul: TDV Yayınları, 2008.
Kandehlevî, Yusuf. Temel Nitelikleriyle İslam. çev. İbrahim Sarmış. Konya: Selam Yayınları, 1986.
Karakuş, Abdulkadir. “Kur’an Işığında Din ve İnanç Hürriyeti”. Marifetname 10/1 (2023), 39-73.
Keleş, Ahmet. Sünnet’in Kur’an’a Arz Usulü. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 1997.
Kırbaşoğlu, Mehmet Hayri. Alternatif Hadis Metodolojisi. Ankara: Otto Yayınları, 2015.
Kırbaşoğlu, Mehmet Hayri. “İslam’a Yamanan Sanal Şiddet: Recm ve İrtidat Meselesi”. İslâmiyât 5/1 (2002), 125-132.
Kitâb-ı Mukaddes. Eski ve Yeni Ahit (Tevrat ve İncil). İstanbul: Kitâb-ı Mukaddes Şirketi, 1988.
Korkmazgöz, Rıza-Sancar, Faruk. “Kavramsal, Tarihsel ve Pratik Açıdan Dinden Dönme ve İnanç Özgürlüğü”. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi 27/2 (2023), 404-421.
Köse, Murtaza. İslam Kamu Hukuku Konusu Olarak İrtidat ve Mürtedin Hükmü. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 1991.
Köse, Saffet. “Cihad Şiddete Referans Olabilir mi?”. İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi 10 (2007), 37-69.
Kurt, Ali Osman. Yahudilik’te, Hristiyanlık’ta ve İslam’da İrtidat. Sivas: Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2000.
Macit, İsmet. Düşünce, İnanç ve İfade Özgürlüğü Kapsamında Mürtedin Yaşama Hakkı (Siyasi Suç Ekseninde İrtidat). Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2014.
Mâlik b. Enes. el-Muvatta’. thk. Muhammed Fuâd Abdulbâkî. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
Mübarekpûri, Ebü’l-Ula Muhammed Abdurrahman İbn Abdürrahim. Tuhfetü’l-Ahvezi bi-Şerhi Câmii’t-Tirmizî. Kahire: Matbaatü’l-Medeni, 1964.
Müslim, Ebû’l-Hüseyin Müslim b. el-Haccâc el-Kuşeyrî en-Nîsâbûrî. Sahîhu Müslim. thk. Muhammed Fuâd Abdulbâkî. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
Nesâî, Ebû Abdirrahmân Ahmed b. Şu‘ayb. Sünenu’n-Nesâî. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
Okur, Kaşif Hamdi. “İslam Hukukunda İrtidat Fiili İçin Öngörülen Asli Yaptırım Üzerine Bazı Düşünceler”. Gazi Üniversitesi Çorum İlahiyat Fakültesi Dergisi 1/1 (2002), 344-364.
Orhan, Fatih. İslâm Ceza Hukukunda İrtidat ve Temel İnsan Hakları Bağlamında Değerlendirilmesi. Adana: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2014.
Önkal, Ahmet. Rasulullah’ın İslâm’a Davet Metodu. Konya: Esra Yayınları, 1997.
Pezdevî, Ebü’l-Yüsr Muhammed. Kenzu’l-vusûl. Beyrut: y.y., 1417/ 1997.
Rıza, Reşid. “Din Hürriyeti Ve Mürtedin Öldürülmesi Meselesi”. trc. Hikmet Zeyveli. Kelime Dergisi 15 (1987); 30-38.
Sehârenfûrî, Halil Ahmed. Bezlü’l-Mechûd fi halli süneni Ebî Dâvud. Beyrut: Dâru’l-Beşâiri’l İslâmiyye, 2006.
Şafak, Ali. Mezheblerarası Mukayeseli İslam Ceza Hukuku. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Basımevi, 1977.
Şahinalp, Hacer. “Din Hürriyeti Bağlamında Din Değiştirme Hürriyeti: İrtidât”. İnönü Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4/2 (2013), 101-125.
Temel, Ali Rıza. “İslam'da İnanç Hürriyeti ve Mürtedin Öldürülmesi Meselesi”. İlim ve Sanat 38 (1995), 83-89.
Tirmizî, Muhammed b. Îsâ. el-Câmi‘u’s-Sahîh. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
Toksarı, Ali. “Din ve Vicdan Özgürlüğü Bağlamında Kitap ve Sünnete Göre Mürtede Yapılması Gereken Muamele”. Bilimnâme Dergisi 19/2 (2010), 47-74.
Turan, Maşallah. “İslam’da İrtidat Sorunu ve Yol Açabileceği Psiko-Sosyal Problemler (Takiyye-Nifak Örneği)”. Kadim Akademi Sosyal Bilimler Dergisi 2/1 (2018), 1-11.
Vellevî, Muhammed b. Ali b. Âdem el-İtyûbî. Şerhu Süneni’n-Nesâî. Mekke: Dâru Ali Berum, 1428/2007.
Yiğit, Yaşar. “İnanç ve Düşünce Özgürlüğü Perspektifinden İrtidad Suç ve Cezasına Bakış”. İslâmiyât (İslâm ve Demokrasi) 2/2 (1999), 121-135.
