Sosyolojik Açıdan Din ve Siyaset

Abdurrahman Yalçi

doi:10.37609/akya.3435

Yazarlar

Abdurrahman Yalçi

https://orcid.org/0000-0002-6375-0701

DOI: https://doi.org/10.37609/akya.3435.c8417

Özet

Din, sağladığı anlamlandırma çerçevesiyle toplumsal kurumların şekillenmesinde kritik bir rol oynamaktadır. Dinamik bir etkileşim ile deneyimlenen tarihi süreç, din ve toplumsal kurumlar arasındaki ilişkinin günümüzde devam etmesini anlaşılır kılmaktadır. Kurucu bir unsur olarak dinin medeniyet inşa eden yönü, toplumsal bir varlık olarak insanı muhatap almasıyla mümkündür ve bu durum siyaset ile yakından ilişkilidir. Çünkü siyaset kavramı insan toplumsallığına özgüdür. Toplumsal yaşamı düzenleme ve burada görünür olma amacını taşıyan din, kaçınılmaz olarak siyasi alana temas etmektedir. Bu temasın düzeyi siyasi arenadaki farklılıklar için belirgin bir kriter olabilmektedir. Din ve siyasetin gündelik hayatta söz sahibi olma iddiası, aralarındaki yoğun ve karmaşık ilişkinin gerekçesi olarak görülebilir. Norm üretme noktasında dinin, normların toplumsal hayata yansımasında ve sürdürülmesinde ise siyasetin etkin olduğu bu denklemde net sınırlar söz konusu değildir.
Geçmişten bugüne dinin siyaset karşısında aktif ve belirleyen konumunun yanı sıra bu durumu muhafaza edemediği, süreç içerisinde siyasetin elinde kullanışlı bir araca, bir hegemonya unsuruna dönüşmesi de bir vakıadır. Bu çerçevede çalışmamızda, din ve siyaset kavramları sosyolojik perspektiften ele alınacak; farklı dönemlerde ve toplumlarda iki kurum arasındaki ilişki incelenecektir. Dinin politik meşruiyet sağlama potansiyeli, siyasal iktidarların dini kullanarak kontrol mekanizmaları oluşturma süreçleri; İslam ve siyaset arasındaki ilişki ile Türkiye’de dinin siyasetteki rolü değerlendirilecektir.

Referanslar

Akgül, Mehmet. “Türk Toplumunun Değişim Sürecinde Kamusal Alan ve Kadın”, Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 10/10(2000): 155-180.

Arslan, Mustafa. “Gündelik Hayatta Din”, Din Sosyolojisi. Ed., Niyazi Akyüz ve İhsan Çapcıoğlu. Ankara: Grafiker Yayınları, 2013.

Avcı, Nazmi. Türkiye’de Modernleşme Açısından Din-Kültür-Siyaset. İstanbul: Pınar Yayınları, 2000.

Barbier, Maurice. Modern Batı Düşüncesinde Din ve Siyaset. Çev., Özkan Gözel. İstanbul: Kaknüs Yayınları, 1999.

Berger, Peter L. “Dini Kurumlar”, Toplumbilimi Yazıları. Çev., Adil Çiftçi. İzmir: Anadolu Yayınları, 1999.

Berger, Peter L. Dinin Sosyal Gerçekliği. Çev., Ali Coşkun. İstanbul: İnsan Yayınları, 1993.

Düzgün, Şaban Ali. Çağdaş Dünya’da Din ve Dindarlar. Ankara: Lotus Yayınları, 2012.

Esgin, Ali. Sosyolojik Soruşturmalar. Ankara: Siyasal Kitabevi, 2016.

Freyer, Hans. Din Sosyolojisi. Çev., Turgut Kalpsüz. Ankara: Aüif Yayınları, 1964.

Giddens, Anthony ve Philip W. Sutton. Sosyolojide Temel Kavramlar. Çev., Ali Esgin. Ankara: Ankara Phoenix Yayınevi, 2018.

Giddens, Anthony. Siyaset, Sosyoloji ve Toplumsal Teori. Çev., Tuncay Birkan. İstanbul: Metis Yayınları, 2008.

Giddens, Anthony. Sosyoloji. İstanbul: Kırmızı Yayınları, 2013.

Göle, Nilüfer. “80 Sonrası Politik Kültür: Yükselen Değerler”, Melez Desenler-İslam ve Modernlik Üzerine. İstanbul: Metis Yayınları, 2011.

Göle, Nilüfer. Seküler ve Dinsel: Aşınan Sınırlar. Çev., Erkan Ünal. İstanbul: Metis Yayınları, 2017.

Gülalp, Haldun. Kimlikler Siyaseti-Türkiye'de Siyasal İslamın Temelleri. İstanbul: Metis Yayınları, 2003.

Güngör, Özcan. “Din ve Siyaset İlişkisi Bağlamında İslam Tarihine Makro Bakış”, Sosyolojik Açıdan Din ve Siyaset. Ed., Özcan Güngör. Ankara: Nobel Yayıncılık, 2020, 3-24.

Güngör, Özcan. “Ön Söz”, Sosyolojik Açıdan Din ve Siyaset. Ed., Özcan Güngör. Ankara: Nobel Yayıncılık, 2020, III-VIII.

Hamidullah, Muhammed. İslam Peygamberi-Hayatı ve Faaliyeti-II. Çev., Salih Tuğ. Ankara: İmaj Yayınları, 2003.

Heywood, Andrew. Siyaset. Ankara: Adres Yayınları, 2014.

İbn Haldun, Mukaddime I. Haz., Süleyman Uludağ. İstanbul: Dergah Yayınları 2007.

Kışlalı, Ahmet Taner. Siyasal Sistemler. İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınevi, İstanbul.

Lewis, Bernard. Demokrasinin Türkiye Serüveni. Çev., Hamdi Aydoğan ve Esra Ermert. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2007.

Lewis, Bernard. İslam'ın Siyasal Dili. Çev., Fatih Taşar. İstanbul: Rey Yayıncılık, 1992.

Lewis, Bernard. Modern Türkiye’nin Doğuşu. Çev., Metin Kıratlı. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1993.

Macit, Mustafa. “Türkiye'de Sosyal Değişme, Din ve Siyaset”, Dini Araştırmalar Dergisi, 10/30 (2007): 91-120.

Mardin, Şerif. Türkiye, İslam ve Sekülarizm. İstanbul: İletişim Yayınları, 2013.

Mardin, Şerif. Türkiye’de Din ve Siyaset. İstanbul: İletişim Yayınları, 1991.

McGuire, Meredith B. Religion: The Social Context. California: Wads Wordth Publishing Company, 1987.

Ocak, Ahmet. Selçukluların Dini Siyaseti. İstanbul: Tatav Yayınları, 2002.

Okumuş, Ejder. Meşruiyet Ekseninde Din ve Devlet. İstanbul: Pınar Yayınları, 2003.

Sayarı, Binnaz. “Türkiye’de Dinin Denetim İşlevi”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi. 33/01 (1978).

Şaylan, Gencay. İslamiyet ve Siyaset-Türkiye Örneği. Ankara: V Yayınları, 1987.

Taplamacıoğlu, Mehmet. Din Sosyolojisi. Ankara: Aüif Yayınları, 1963.

Toker, Nilgün ve Serdar Tekin. “Batıcı Siyasi Düşüncenin Karakteristikleri ve Evreleri”, Türkiye’de Modernleşme ve Batıcılık, İstanbul: İletişim Yayınları, 2007, ss.82-87.

Wach, Joachim. Din Sosyolojisi. Çev., Ünver Günay. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 1995.

Yalçi, Abdurrahman. Türkiye’de Başörtüsünü Çıkaran Kadınlar. İstanbul: Kaknüs Yayınları, 2023.