Din Sosyolojisii Açısından Sekülerleşme ve Din
Özet
Sekülerleşme, en kısa tanımıyla bireysel ve toplumsal bağlamda dinin etkisinin azalmasıdır. Dini inançların, ibadet ya da kurumların sosyal ve kamusal alandan şahsi alana çekilmesi sürecini anlatmaktadır. Sekülerleşme kavramı başka birçok kavramla ilintilendirilmektedir. Bunların başında; modernleşme, sanayileşme ve şehirleşme gibi terimler gelmektedir. İlgili süreçlerle ilişkilendirilen sekülerleşme, özellikle Batı toplumlarında sosyal bilimlerin başat araştırma konularından biri olmuştur. Bu noktada özellikle Max Weber’in "dünyanın büyüsünün bozulması" kavramı, ilgili kavram haritasının ilişkilerini anlatmada kullanılmaktadır. Sekülerleşme, dini kurumların etkisinin azalmasından başka durumlara da işaret etmektedir. Örneğin, bireylerin hayatlarında dini inanç ve anlamların çarpan etkisini azalması ilgili durum bağlamında değerlendirilebilir. Ancak bu süreç, her toplumda aynı biçimde cereyan etmemektedir. Çünkü sekülerleşme; kültürel, tarihsel ve politik bağlamlara göre değişiklik göstermektedir. Eleştirel olarak bakıldığında, sekülerleşme sadece dinin azalmasını değil, buna ilave olarak dinin farklı şekillerde yeniden anlamlandırılmasını ve bireyselleştirilmesi konu başlıklarını da içermektedir. Genel anlamda sekülerleşme laiklik kavramı ile karıştırılmaktadır. Ancak ilgili iki kavramın temel ayrım noktası işaret ettikleri bağlamlardadır. Bu bakımdan sekülerleşme zamana vurgu yaparken laiklik ise mekâna değinmektedir. Dolayısıyla bu noktadan iki kavramın anlam alanlarını belirlemek mümkündür.
Referanslar
Al-Attas, Syed Muhammed Naquib Islam and Secularism. Kuala Lumpur: International Institute of Islamic Thought and Civilization, Second Impression, 1993.
Altındal, Aytunç. Laiklik Enigma’ya Dönüşen Paradigma, İstanbul: Anahtar Kitaplar Yayınevi, İkinci Basım, 1994.
Alova, Erdal. Latince Türkçe Sözlük. İstanbul: Sosyal Yayınları, 5. Baskı, 2013.
Arda, Erhan, Kılıçgedik, Necla, Bakan, Selahattin, Bakan, İsmail, Kemer, Barbaros. Sosyal Bilimler El Sözlüğü, ed. Erhan Arda, İstanbul: Alfa Basım Yayım, 2003.
Başgil, Ali Fuad. Din ve Lâiklik, İstanbul: Yağmur Yayınevi, 8. Baskı, 2007.
Berger, Peter L. Dinin Sosyal Gerçekliği, çev. Ali Coşkun, İstanbul: İnsan Yayınları, 1993.
Berger, Peter L. Melekler Hakkında Söylenti, çev. Ali Coşkun-Nebile Özmen, İstanbul: Rağbet Yayınları, 2012.
Bernal, J. D. Tarihte Bilim, çev. Tonguç Ok, 1. Cilt, İstanbul: Evrensel Basım Yayın, 2. Basım, 2019.
Bodur, Hüsnü Ezber. “Küreselleşme, Din ve Ulus-Devlet”, Küreselleşme Ulus-Devlet ve Din, ed. Şahin Gürsoy-İhsan Çapçıoğlu, Ankara: Platin Yayınları, 2007.
el-Câbirî, Muhammed Âbid. Felsefî Mirasımız ve Biz, çev. A. Said Aykut, İstanbul: Kitabevi, 2003.
el-Câbirî, Muhammed Âbid. Arap-İslâm Aklının Oluşumu, çev. İbrahim Akbaba, İstanbul: Kitabevi, 3. Baskı, 2001.
Casanova, José. Modern Dünyada Kamusal Dinler, çev. Mehmet Murat Şahin, Sakarya: Sakarya Üniversitesi Kültür Yayınları, 2014.
Cevizci, Ahmet. Felsefe Sözlüğü, İstanbul: Paradigma Yayıncılık, Gözden Geçirilmiş İlaveli 8. Baskı, 2013.
Cox, Harvey. The Secular City. New Jersey: Princeton University Press, 2013.
Davie, Grace. Modern Avrupa’da Din, çev. Akif Demirci, İstanbul: Küre Yayınları, 2005.
Durkheim, Emile. Dinî Hayatın İlk Şekilleri, çev. İzzet Er, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2009.
Eliade, Mircea. Kutsal ve Dindışı, çev. Mehmet Ali Kılıçbay, Ankara: Gece Yayınları, 1991.
Eliade, Mircea. Kutsal ve Kutsal-Dışı Dinin Doğası, çev. Ali Berktay, İstanbul: Alfa Basım Yayım Dağıtım, 2017.
Ertit, Volkan. “Sekülerleşmenin Hızlandırıcısı Olarak Kapitalizm”, Liberal Düşünce Dergisi, 19/73-74, (Bahar- Yaz, 2014), 63-82.
Ertit, Volkan. “Sekülerleşmenin Hızlandırıcısı Olarak Kentleşme”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 41 (Haziran 2015), 247-254.
Ertit, Volkan. Endişeli Muhafazakârlar Çağı Dinden Uzaklaşan Türkiye, Ankara: Orient Yayınları, 2015.
Ertit, Volkan. Sekülerleşme Teorisi, Ankara: Liberte Yayınları, 2. Baskı, 2020.
Güler, İlhami. “Dünyanın Başına Gelen “Derin Sapkınlık” Dünyevileşme”, İslâmiyât, IV/3, (2001), 35-58.
Hanefi, Hasan- El Câbirî, Muhammed Âbid. Doğu Batı Tartışmaları, çev. Muhammed Coşkun, İstanbul: Mana Yayınları, 2011.
Hocaoğlu, Durmuş. Laisizm’den Millî Sekülerizme Laiklik Sorununun Felsefî Çözümlemesi, Ankara: Selçuk Yayınları, 1995.
Kirman, Mehmet Ali. Din Sosyolojisi Terimleri Sözlüğü, İstanbul: Rağbet Yayınları, 2011.
Kirman, M. Ali- Özbolat, Abdullah. “İslam, Kutsal ve Seküler”, Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), 17/2 (Aralık 2017), 19-41.
Locke, John. Tolerans Üzerine Bir Mektup, çev. Fikret Yılmaz, Ankara: Atıf Yayınları, 2017.
Macit, Mustafa. Kavram Atlası Din Sosyolojisi II, Ankara: Gazi Kitabevi, 2020.
Marshall, Gordon. Sosyoloji Sözlüğü, çev. Osman Akınhay, Derya Kömürcü. Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları, 2009.
Özden, Mustafa. “Sekülerliğin Tarihi Serüveni”. Yönetim Ekonomi Edebiyat İslami ve Politik Bilimler Dergisi, 1/2, (2016), 59-80. https://doi.org/10.24013/jomelips.266024.
Öztürk, Yaşar Nuri. Kur’an Verileri Açısından Laiklik, İstanbul: Yeni Boyut, 2. Baskı, 2003.
Ritzer, George. Klasik Sosyoloji Kuramları, çev. Himmet Hülür, Ankara: DeKi Yayınları, 2014.
Roy, Olivier. İslam’a Karşı Laiklik, çev. Ender Bedisel, İstanbul: Agora Kitaplığı, 2010.
Slattery, Martin. Sosyolojide Temel Fikirler, yay. haz. Ümit Tatlıcan-Gülhan Demiriz, çev. Ümit Tatlıcan, Bursa: Sentez Yayıncılık, 6. Basım, 2014.
Şahin, Mehmet Cem. Kavram Atlası Din Sosyolojisi I, Ankara: Gazi Kitabevi, 2020.
Taylor, Charles. Seküler Çağ, çev. Dost Körpe, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2014.
Tekin, Mustafa. Din Sosyolojisinin 300’ü, Ankara: Otto Yayınları, 2021.
Tschannen, Olivier. Sosyolojik Düşünce Sözlüğü, haz. Massimo Borlandi, Raymond Boudon, Mohamed Cherkaoui, Bernard Valade, çev. Bülent Arıbaş, İstanbul: İletişim Yayınları, 2011.
Weber, Max. Sosyoloji Yazıları, çev. Taha Parla, İstanbul: Deniz Yayınları, 12. Baskı, 2008.
Weber, Max. Ekonomi&Toplum Cilt-1, çev. Latif Boyacı, İstanbul: Yarın Yayınları, 2013.
Weber, Max. Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu (Tam Metin), çev. Emir Aktan, Ankara: Alter Yayıncılık, 2. Baskı, 2012.
Referanslar
Al-Attas, Syed Muhammed Naquib Islam and Secularism. Kuala Lumpur: International Institute of Islamic Thought and Civilization, Second Impression, 1993.
Altındal, Aytunç. Laiklik Enigma’ya Dönüşen Paradigma, İstanbul: Anahtar Kitaplar Yayınevi, İkinci Basım, 1994.
Alova, Erdal. Latince Türkçe Sözlük. İstanbul: Sosyal Yayınları, 5. Baskı, 2013.
Arda, Erhan, Kılıçgedik, Necla, Bakan, Selahattin, Bakan, İsmail, Kemer, Barbaros. Sosyal Bilimler El Sözlüğü, ed. Erhan Arda, İstanbul: Alfa Basım Yayım, 2003.
Başgil, Ali Fuad. Din ve Lâiklik, İstanbul: Yağmur Yayınevi, 8. Baskı, 2007.
Berger, Peter L. Dinin Sosyal Gerçekliği, çev. Ali Coşkun, İstanbul: İnsan Yayınları, 1993.
Berger, Peter L. Melekler Hakkında Söylenti, çev. Ali Coşkun-Nebile Özmen, İstanbul: Rağbet Yayınları, 2012.
Bernal, J. D. Tarihte Bilim, çev. Tonguç Ok, 1. Cilt, İstanbul: Evrensel Basım Yayın, 2. Basım, 2019.
Bodur, Hüsnü Ezber. “Küreselleşme, Din ve Ulus-Devlet”, Küreselleşme Ulus-Devlet ve Din, ed. Şahin Gürsoy-İhsan Çapçıoğlu, Ankara: Platin Yayınları, 2007.
el-Câbirî, Muhammed Âbid. Felsefî Mirasımız ve Biz, çev. A. Said Aykut, İstanbul: Kitabevi, 2003.
el-Câbirî, Muhammed Âbid. Arap-İslâm Aklının Oluşumu, çev. İbrahim Akbaba, İstanbul: Kitabevi, 3. Baskı, 2001.
Casanova, José. Modern Dünyada Kamusal Dinler, çev. Mehmet Murat Şahin, Sakarya: Sakarya Üniversitesi Kültür Yayınları, 2014.
Cevizci, Ahmet. Felsefe Sözlüğü, İstanbul: Paradigma Yayıncılık, Gözden Geçirilmiş İlaveli 8. Baskı, 2013.
Cox, Harvey. The Secular City. New Jersey: Princeton University Press, 2013.
Davie, Grace. Modern Avrupa’da Din, çev. Akif Demirci, İstanbul: Küre Yayınları, 2005.
Durkheim, Emile. Dinî Hayatın İlk Şekilleri, çev. İzzet Er, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2009.
Eliade, Mircea. Kutsal ve Dindışı, çev. Mehmet Ali Kılıçbay, Ankara: Gece Yayınları, 1991.
Eliade, Mircea. Kutsal ve Kutsal-Dışı Dinin Doğası, çev. Ali Berktay, İstanbul: Alfa Basım Yayım Dağıtım, 2017.
Ertit, Volkan. “Sekülerleşmenin Hızlandırıcısı Olarak Kapitalizm”, Liberal Düşünce Dergisi, 19/73-74, (Bahar- Yaz, 2014), 63-82.
Ertit, Volkan. “Sekülerleşmenin Hızlandırıcısı Olarak Kentleşme”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 41 (Haziran 2015), 247-254.
Ertit, Volkan. Endişeli Muhafazakârlar Çağı Dinden Uzaklaşan Türkiye, Ankara: Orient Yayınları, 2015.
Ertit, Volkan. Sekülerleşme Teorisi, Ankara: Liberte Yayınları, 2. Baskı, 2020.
Güler, İlhami. “Dünyanın Başına Gelen “Derin Sapkınlık” Dünyevileşme”, İslâmiyât, IV/3, (2001), 35-58.
Hanefi, Hasan- El Câbirî, Muhammed Âbid. Doğu Batı Tartışmaları, çev. Muhammed Coşkun, İstanbul: Mana Yayınları, 2011.
Hocaoğlu, Durmuş. Laisizm’den Millî Sekülerizme Laiklik Sorununun Felsefî Çözümlemesi, Ankara: Selçuk Yayınları, 1995.
Kirman, Mehmet Ali. Din Sosyolojisi Terimleri Sözlüğü, İstanbul: Rağbet Yayınları, 2011.
Kirman, M. Ali- Özbolat, Abdullah. “İslam, Kutsal ve Seküler”, Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD), 17/2 (Aralık 2017), 19-41.
Locke, John. Tolerans Üzerine Bir Mektup, çev. Fikret Yılmaz, Ankara: Atıf Yayınları, 2017.
Macit, Mustafa. Kavram Atlası Din Sosyolojisi II, Ankara: Gazi Kitabevi, 2020.
Marshall, Gordon. Sosyoloji Sözlüğü, çev. Osman Akınhay, Derya Kömürcü. Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları, 2009.
Özden, Mustafa. “Sekülerliğin Tarihi Serüveni”. Yönetim Ekonomi Edebiyat İslami ve Politik Bilimler Dergisi, 1/2, (2016), 59-80. https://doi.org/10.24013/jomelips.266024.
Öztürk, Yaşar Nuri. Kur’an Verileri Açısından Laiklik, İstanbul: Yeni Boyut, 2. Baskı, 2003.
Ritzer, George. Klasik Sosyoloji Kuramları, çev. Himmet Hülür, Ankara: DeKi Yayınları, 2014.
Roy, Olivier. İslam’a Karşı Laiklik, çev. Ender Bedisel, İstanbul: Agora Kitaplığı, 2010.
Slattery, Martin. Sosyolojide Temel Fikirler, yay. haz. Ümit Tatlıcan-Gülhan Demiriz, çev. Ümit Tatlıcan, Bursa: Sentez Yayıncılık, 6. Basım, 2014.
Şahin, Mehmet Cem. Kavram Atlası Din Sosyolojisi I, Ankara: Gazi Kitabevi, 2020.
Taylor, Charles. Seküler Çağ, çev. Dost Körpe, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2014.
Tekin, Mustafa. Din Sosyolojisinin 300’ü, Ankara: Otto Yayınları, 2021.
Tschannen, Olivier. Sosyolojik Düşünce Sözlüğü, haz. Massimo Borlandi, Raymond Boudon, Mohamed Cherkaoui, Bernard Valade, çev. Bülent Arıbaş, İstanbul: İletişim Yayınları, 2011.
Weber, Max. Sosyoloji Yazıları, çev. Taha Parla, İstanbul: Deniz Yayınları, 12. Baskı, 2008.
Weber, Max. Ekonomi&Toplum Cilt-1, çev. Latif Boyacı, İstanbul: Yarın Yayınları, 2013.
Weber, Max. Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu (Tam Metin), çev. Emir Aktan, Ankara: Alter Yayıncılık, 2. Baskı, 2012.
