Sosyolojik Açıdan Toplumsal Değişim ve Din
Özet
Batı toplumlarının kendine özgü tarihsel tecrübeleri neticesinde on dokuzuncu yüzyılda karşı karşıya kaldığı devasa toplumsal değişim ve toplumsal krize/düzensizliğe mukabelede bulunma tarzı olarak Sosyoloji, “toplumsal değişim”i ve “toplumsal düzen”i sistematik ve nesnel bir tarzda anlamaya, açıklamaya ve yorumlamaya çalışan bilimsel bir disiplindir. Binlerce yıllık geleneksel, dinsel toplumsal düzenden modern, seküler toplumsal düzene geçişle tavsif edebileceğimiz bu dönemde soyolojinin zorunlu olarak üzerinde durduğu en temel soru(n)ların başında din gelmektedir. Bundan ötürü, kurucu sosyologların da toplumsal değişme ve düzen kuramları açık ya da örtük bir biçimde din ile ilgili olmuştur. Bu, başka bir deyişle, din sosyolojisinin de doğuşunu, mahiyetini ve merkezi ilgi odağını belirlemiştir: Toplum(sal değişme) ve din arasındaki karşılıklı ilişki.
Bu itibarla, bu Bölümde ana hatlarıyla toplumsal değişme ve din arasındaki karşılıklı ilişki ve etkileşim ele alınacaktır. Öncelikle, değişim ve onunla ilintili kavramlar tanımlanacak, tartışılacak; sonrasında sosyoloji literatüründe ortaya konulan toplumsal değişme kuramları anlatılacaktır. Akabinde toplumsal değişme ve din ilişkisine giriş yapılarak, bu konuda öne sürülen kuramlar tarihsel ve analitik açıdan irdelenecektir. Bu irdelemede “sekülerleşme” ve “dini hareketler” konuları ön plana çıkarılacaktır. Son kısımda ise toplumsal değişme ve din ilişkisi üzerine Türkiye’de yapılan akademik çalışmalara değinilecek ve kısa bir sonuç ve önerilerle Bölüm sonlandırılacaktır.
Referanslar
Abu-Raiya, H., & Pargament, K. I. (2015). Religious Coping Among Diverse Religions: Commonalities And Divergences. Psychology of Religion And Spirituality, 7(1), 24–33.
Akgül, M. (2012). Modernlik-Modernleşme, Postmodernlik, Sekülerleşme ve Din. N. Akyüz & İ. Çapçıoğlu (Ed.), Din Sosyolojisi El Kitabı (ss. 181-210). Ankara: Grafiker Yayınları.
Akyüz, Niyazi & Şahin, Mehmet C. (2020). Dini Tecrübenin Anlatımı. Emine Öztürk (Ed.), Din Sosyolojisi (ss. 117-129). Ankara: Akademisyen Kitabevi.
Alexander, J. C. (2003). The Meanings of Social Life: A Cultural Sociology. New York, NY: Oxford University Press.
Appadurai, A. (2003). Modernity at Large: Cultural Dimensions of Globalization. Minneapolis, MN: University of Minnesota Press.
Armstrong, K. (2000). The Battle For God: Fundamentalism in Judaism, Christianity, and Islam. London: Harper Collins.
Aydın, M. (2017). Değişim Sosyolojisi. İstanbul: Açılım Kitap.
Berger, P. L. (1967/2011). The Sacred Canopy: Elements of a Sociological Theory of Religion. Open Road Media. https://www.perlego.com/book/2383678.
Berger, P. L. (1973). Religious Institutions. In N. J. Smelser (Ed.), Sociology: An Introduction (ss. 303-347). New York, NY: John Wiley & Sons.
Berger, P. L. (2001). Reflections on The Sociology of Religion Today. Sociology of Religion, 62(4), 443-454.
Berger, P. L., & Berger, B. (1976). Sociology: A Biographical Approach. UK: Penguin Books.
Bernardi, F., Gonzalez, J. J., & Requena, M. (2006). The Sociology of Social Structure. In B. Bryant & D. Peck (Eds.), 21st Century Sociology: A Reference Handbook (ss. 162-170). Newbury Park, CA: Sage Publications.
Calhoun, C. (1995). Critical Social Theory: Culture, History, and The Challenge of Difference. Cambridge, MA: Blackwell.
Carson, C. (1982). In Struggle: SNCC and the Black Awakening of the 1960s. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Casanova, J. (1994). Public Religions in the Modern World. Chicago, IL: The University of Chicago Press.
Coser, L. A. (1957). Social Conflict and the Theory of Social Change. The British Journal of Sociology, 8(3), 197-207.
Coşkun, A. (2011). Sosyal Değişme, Kadın ve Din. İstanbul: Rağbet Yayınları.
Çiftçi, A. (2016). Sosyolojiye Giriş: Bir Özgürlük Tarzına Çağrı. Ankara: Ankara Okulu Yayınları.
Çiftçi, A. (2017). Din Sosyolojisine Giriş Ya Da Meleklere Ağıt. Ankara: Ankara Okulu Yayınları.
Durkheim, E. (1912/2009). Dini Hayatın İlk Şekilleri (The Elementary Forms of the Religious Life). (Çev. İzzet Er). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
Elder, G. H. (1978). Approaches to Social Change and The Family. American Journal of Sociology, 84, S1-S38.
Eyüpoğlu, O. (2003). Türkiye’de Sosyal Değişme ve Kur’an Yorumları İlişkisi: Cumhuriyet Dönemi Örneği. Doktora Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
Frank, A. G. (1967). Capitalism and Underdevelopment in Latin America: Historical Studies of Chile And Brazil. New York, NY: Monthly Review Press.
Geertz, C. (1973/2016). The Interpretation of Cultures: Selected Essays. London: Fontana Press.
Giddens, A. (1984). The Constitution of Society: Outline of The Theory of Structuration. Cambridge: Polity Press.
Ginsberg, M. (1958). Social Change. The British Journal of Sociology, 9(3), 205-229.
Granovetter, M. (1979). The Idea of “Advancement” In Theories of Social Evolution and Development. American Journal of Sociology, 85(3), 489-515.
Gusfield, J. R. (1963). Symbolic Crusade: Status Politics and the American Temperance Movement. Urbana, IL: University of Illinois Press.
Gutierrez, G. (1988). A Theology of Liberation: History, Politics, and Salvation. Maryknoll, NY: Orbis Books.
Günay, Ü. (2001). Din Sosyolojisi. İstanbul: İnsan Yayınları.
Habermas, J. (1996). Between Facts and Norms: Contribution to a Discourse Theory of Law and Democracy. Cambridge: MIT Press.
Habermas, J. (2006). Religion In The Public Sphere. European Journal of Philosophy, 14(1), 13-16.
Hernes, G. (1976). Structural Change in Social Processes. American Journal of Sociology, 82(3), 513-547.
Hunter, J. D. (1991). Culture Wars: The Struggle to Define America. New York: Basic Books.
Janowitz, M. (1975). Sociological Theory and Social Control. American Journal of Sociology, 81(1), 82–108.
Sofuoğlu Kılıç, N. (2020). Covid-19 Küresel Salgınına Eko-Dini Tepkiler: Çevre Hareketleri Üzerine Sosyolojik Bir İnceleme. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 3(1), 116-127.
Kongar, E. (2019). Toplumsal Değişme Kuramları ve Türkiye Gerçeği (19. Baskı). İstanbul: Remzi Kitabevi.
Lenski, G. (1976). History and Social Change. American Journal of Sociology, 82(3), 548-564.
Lincoln, E. C., & Mamiya, L. (1990). The Black Church in the African American Experience. Duke University Press.
Lipset, S. M. (2017). Revolution and Counterrevolution: Change And Persistence in Social Structures. New York, NY: Routledge.
Mead, M. (1974). Social Change and Cultural Surrogates. Education, 94(4), 350-361.
Messina-Dysert, G., & Ruether, R. (2014). Feminism and Religion in the 21st Century. Routledge. https://www.perlego.com/book/1665991
Nanda, M. (2003). Prophets Facing Backward: Postmodern Critiques of Science and Hindu Nationalism in India. Rutgers University Press.
Nisbet, R. A. (1969/1975). Social Change and History. New York, NY: Oxford University Press.
Ogburn, W. F. (1922/1966). Social Change with Respect to Culture and Original Nature. New York, NY: Dell.
Okumuş, E. (2003). Toplumsal Değişme ve Din. İstanbul: İnsan Yayınları.
Osa, M. (1997). Creating Solidarity: The Religious Foundation of The Polish Social Movement. East European Politics and Societies, 11(2), 339-365.
Ozankaya, Ö. (1973). Toplumsal Değişme Üzerine Düşünceler (Yaşamı Değiştirmek, Yasayı Değiştirmektir). Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 3(28), 35-55.
Parsons, T. (1961). Some Considerations on The Theory of Social Change. Rural Sociology, 26(3), 219.
Perşembe, E. (1991). Toplumsal Değişme ve Din İlişkisi Üzerine. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 5(5), 171-180.
Rostow, W. W. (1959). The Stages of Economic Growth. The Economic History Review, 12(1), 1-16.
Said, E. (1978/2003). Orientalism: Western Conceptions of The Orient. London & New York: Penguin.
Servaes, J. (2011). Social Change. Oxford Bibliographies Online.
So, A. Y. (1990). Social Change and Development: Modernization, Dependency, and World-System Theories. Newbury Park, CA: Sage Publications.
Solmaz, B. (2011). Toplumsal Değişme Olgusu Çerçevesinde Modernleşme Kuramlarına Yöneltilen Eleştiriler. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2), 192-212.
Spencer, H. (1882). Principles of Sociology. New York, NY: D. Appleton.
Stark, R., & Bainbridge, W. S. (1985). The Future of Religion: Secularization, Revival, and Cult Formation. Berkeley, CA: University of California Press.
Stark, R., & Finke, R. (2000). Acts of Faith: Explaining The Human Side of Religion. Berkeley, CA: University of California Press.
Sunar, L. (2014). Türkiye’de Sosyal Bilimlerde Toplumsal Değişim. Sosyoloji Dergisi, 3(29), 84.
Sztompka, P. (1994). The Sociology of Social Change. Oxford: Blackwell.
Şahin, Mehmet C. (2020). Kavram Atlası: Din Sosyolojisi I. Ankara: Gazi Kitabevi.
Tellioğlu, O & Taşdemir, H. (2016). 1989 Sonrası Polonya’da Katolik Kilisesi’nin Rolü. Akademik Hassasiyetler, 3(5), ss. 117-134.
Ülver, L. (2013). Peter L. Berger ve Rodney Stark’ın Din Kuramlarında Dinsel Çoğulculuk Anlayışı. Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi.
Vago, S. (2003). Social Change. Upper Saddle River, NJ: Pearson Prentice Hall.
Wallerstein, I. (1992). The West, Capitalism, and the Modern World-System. Review, 15(4), 561-619.
Weber, M. (1920/1989). The Protestant Ethic and The Spirit of Capitalism. (Trans. T. Parsons). London: Unwin Hyman.
Weinstein, J. (2010). Social Change. Lanham, MD: Rowman & Littlefield.
Wilson, B. (1966/2016). Religion in Secular Society: Fifty Years On. Oxford University Press.
Woods, E. B. (1907). Progress as a Sociological Concept. American Journal of Sociology, 12(6), 779-821.
Yılmaz, S. (2019). Türkiye’de Toplumsal ve Dini Değişimin İzleri: AK Parti İktidarında Nereden Nereye. Ankara: Grafiker Yayınları.
Referanslar
Abu-Raiya, H., & Pargament, K. I. (2015). Religious Coping Among Diverse Religions: Commonalities And Divergences. Psychology of Religion And Spirituality, 7(1), 24–33.
Akgül, M. (2012). Modernlik-Modernleşme, Postmodernlik, Sekülerleşme ve Din. N. Akyüz & İ. Çapçıoğlu (Ed.), Din Sosyolojisi El Kitabı (ss. 181-210). Ankara: Grafiker Yayınları.
Akyüz, Niyazi & Şahin, Mehmet C. (2020). Dini Tecrübenin Anlatımı. Emine Öztürk (Ed.), Din Sosyolojisi (ss. 117-129). Ankara: Akademisyen Kitabevi.
Alexander, J. C. (2003). The Meanings of Social Life: A Cultural Sociology. New York, NY: Oxford University Press.
Appadurai, A. (2003). Modernity at Large: Cultural Dimensions of Globalization. Minneapolis, MN: University of Minnesota Press.
Armstrong, K. (2000). The Battle For God: Fundamentalism in Judaism, Christianity, and Islam. London: Harper Collins.
Aydın, M. (2017). Değişim Sosyolojisi. İstanbul: Açılım Kitap.
Berger, P. L. (1967/2011). The Sacred Canopy: Elements of a Sociological Theory of Religion. Open Road Media. https://www.perlego.com/book/2383678.
Berger, P. L. (1973). Religious Institutions. In N. J. Smelser (Ed.), Sociology: An Introduction (ss. 303-347). New York, NY: John Wiley & Sons.
Berger, P. L. (2001). Reflections on The Sociology of Religion Today. Sociology of Religion, 62(4), 443-454.
Berger, P. L., & Berger, B. (1976). Sociology: A Biographical Approach. UK: Penguin Books.
Bernardi, F., Gonzalez, J. J., & Requena, M. (2006). The Sociology of Social Structure. In B. Bryant & D. Peck (Eds.), 21st Century Sociology: A Reference Handbook (ss. 162-170). Newbury Park, CA: Sage Publications.
Calhoun, C. (1995). Critical Social Theory: Culture, History, and The Challenge of Difference. Cambridge, MA: Blackwell.
Carson, C. (1982). In Struggle: SNCC and the Black Awakening of the 1960s. Cambridge, MA: Harvard University Press.
Casanova, J. (1994). Public Religions in the Modern World. Chicago, IL: The University of Chicago Press.
Coser, L. A. (1957). Social Conflict and the Theory of Social Change. The British Journal of Sociology, 8(3), 197-207.
Coşkun, A. (2011). Sosyal Değişme, Kadın ve Din. İstanbul: Rağbet Yayınları.
Çiftçi, A. (2016). Sosyolojiye Giriş: Bir Özgürlük Tarzına Çağrı. Ankara: Ankara Okulu Yayınları.
Çiftçi, A. (2017). Din Sosyolojisine Giriş Ya Da Meleklere Ağıt. Ankara: Ankara Okulu Yayınları.
Durkheim, E. (1912/2009). Dini Hayatın İlk Şekilleri (The Elementary Forms of the Religious Life). (Çev. İzzet Er). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
Elder, G. H. (1978). Approaches to Social Change and The Family. American Journal of Sociology, 84, S1-S38.
Eyüpoğlu, O. (2003). Türkiye’de Sosyal Değişme ve Kur’an Yorumları İlişkisi: Cumhuriyet Dönemi Örneği. Doktora Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi.
Frank, A. G. (1967). Capitalism and Underdevelopment in Latin America: Historical Studies of Chile And Brazil. New York, NY: Monthly Review Press.
Geertz, C. (1973/2016). The Interpretation of Cultures: Selected Essays. London: Fontana Press.
Giddens, A. (1984). The Constitution of Society: Outline of The Theory of Structuration. Cambridge: Polity Press.
Ginsberg, M. (1958). Social Change. The British Journal of Sociology, 9(3), 205-229.
Granovetter, M. (1979). The Idea of “Advancement” In Theories of Social Evolution and Development. American Journal of Sociology, 85(3), 489-515.
Gusfield, J. R. (1963). Symbolic Crusade: Status Politics and the American Temperance Movement. Urbana, IL: University of Illinois Press.
Gutierrez, G. (1988). A Theology of Liberation: History, Politics, and Salvation. Maryknoll, NY: Orbis Books.
Günay, Ü. (2001). Din Sosyolojisi. İstanbul: İnsan Yayınları.
Habermas, J. (1996). Between Facts and Norms: Contribution to a Discourse Theory of Law and Democracy. Cambridge: MIT Press.
Habermas, J. (2006). Religion In The Public Sphere. European Journal of Philosophy, 14(1), 13-16.
Hernes, G. (1976). Structural Change in Social Processes. American Journal of Sociology, 82(3), 513-547.
Hunter, J. D. (1991). Culture Wars: The Struggle to Define America. New York: Basic Books.
Janowitz, M. (1975). Sociological Theory and Social Control. American Journal of Sociology, 81(1), 82–108.
Sofuoğlu Kılıç, N. (2020). Covid-19 Küresel Salgınına Eko-Dini Tepkiler: Çevre Hareketleri Üzerine Sosyolojik Bir İnceleme. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 3(1), 116-127.
Kongar, E. (2019). Toplumsal Değişme Kuramları ve Türkiye Gerçeği (19. Baskı). İstanbul: Remzi Kitabevi.
Lenski, G. (1976). History and Social Change. American Journal of Sociology, 82(3), 548-564.
Lincoln, E. C., & Mamiya, L. (1990). The Black Church in the African American Experience. Duke University Press.
Lipset, S. M. (2017). Revolution and Counterrevolution: Change And Persistence in Social Structures. New York, NY: Routledge.
Mead, M. (1974). Social Change and Cultural Surrogates. Education, 94(4), 350-361.
Messina-Dysert, G., & Ruether, R. (2014). Feminism and Religion in the 21st Century. Routledge. https://www.perlego.com/book/1665991
Nanda, M. (2003). Prophets Facing Backward: Postmodern Critiques of Science and Hindu Nationalism in India. Rutgers University Press.
Nisbet, R. A. (1969/1975). Social Change and History. New York, NY: Oxford University Press.
Ogburn, W. F. (1922/1966). Social Change with Respect to Culture and Original Nature. New York, NY: Dell.
Okumuş, E. (2003). Toplumsal Değişme ve Din. İstanbul: İnsan Yayınları.
Osa, M. (1997). Creating Solidarity: The Religious Foundation of The Polish Social Movement. East European Politics and Societies, 11(2), 339-365.
Ozankaya, Ö. (1973). Toplumsal Değişme Üzerine Düşünceler (Yaşamı Değiştirmek, Yasayı Değiştirmektir). Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 3(28), 35-55.
Parsons, T. (1961). Some Considerations on The Theory of Social Change. Rural Sociology, 26(3), 219.
Perşembe, E. (1991). Toplumsal Değişme ve Din İlişkisi Üzerine. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 5(5), 171-180.
Rostow, W. W. (1959). The Stages of Economic Growth. The Economic History Review, 12(1), 1-16.
Said, E. (1978/2003). Orientalism: Western Conceptions of The Orient. London & New York: Penguin.
Servaes, J. (2011). Social Change. Oxford Bibliographies Online.
So, A. Y. (1990). Social Change and Development: Modernization, Dependency, and World-System Theories. Newbury Park, CA: Sage Publications.
Solmaz, B. (2011). Toplumsal Değişme Olgusu Çerçevesinde Modernleşme Kuramlarına Yöneltilen Eleştiriler. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2), 192-212.
Spencer, H. (1882). Principles of Sociology. New York, NY: D. Appleton.
Stark, R., & Bainbridge, W. S. (1985). The Future of Religion: Secularization, Revival, and Cult Formation. Berkeley, CA: University of California Press.
Stark, R., & Finke, R. (2000). Acts of Faith: Explaining The Human Side of Religion. Berkeley, CA: University of California Press.
Sunar, L. (2014). Türkiye’de Sosyal Bilimlerde Toplumsal Değişim. Sosyoloji Dergisi, 3(29), 84.
Sztompka, P. (1994). The Sociology of Social Change. Oxford: Blackwell.
Şahin, Mehmet C. (2020). Kavram Atlası: Din Sosyolojisi I. Ankara: Gazi Kitabevi.
Tellioğlu, O & Taşdemir, H. (2016). 1989 Sonrası Polonya’da Katolik Kilisesi’nin Rolü. Akademik Hassasiyetler, 3(5), ss. 117-134.
Ülver, L. (2013). Peter L. Berger ve Rodney Stark’ın Din Kuramlarında Dinsel Çoğulculuk Anlayışı. Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi.
Vago, S. (2003). Social Change. Upper Saddle River, NJ: Pearson Prentice Hall.
Wallerstein, I. (1992). The West, Capitalism, and the Modern World-System. Review, 15(4), 561-619.
Weber, M. (1920/1989). The Protestant Ethic and The Spirit of Capitalism. (Trans. T. Parsons). London: Unwin Hyman.
Weinstein, J. (2010). Social Change. Lanham, MD: Rowman & Littlefield.
Wilson, B. (1966/2016). Religion in Secular Society: Fifty Years On. Oxford University Press.
Woods, E. B. (1907). Progress as a Sociological Concept. American Journal of Sociology, 12(6), 779-821.
Yılmaz, S. (2019). Türkiye’de Toplumsal ve Dini Değişimin İzleri: AK Parti İktidarında Nereden Nereye. Ankara: Grafiker Yayınları.
