Arter – Ven Anatomi ve Fizyolojisi Sık Görülen Hastalıkları
Özet
Yaşlı nüfusun artmasıyla birlikte vasküler sistem hastalıklarının görülme sıklığı artmaktadır. Vasküler sistemin karmaşık yapısı, genellikle birden fazla komorbiditeyle birlikte yönetilmesi gereken sağlık sorunlarına yol açar. Bu nedenle, arter ve venlerin anatomisi ve fizyolojisinin iyi bilinmesi büyük önem taşır. Vasküler hastaların risk faktörlerinin ve belirtilerinin erken tanınması, hastalıkların erken dönemde teşhis edilmesine ve önleyici tedbirlerin uygulanmasına olanak sağlar.
As the aging population increases, the prevalence of vascular system diseases is also rising. The complex nature of the vascular system often leads to health issues that require the management of multiple comorbidities. Therefore, a thorough understanding of the anatomy and physiology of arteries and veins is crucial. Recognizing the risk factors and symptoms of vascular diseases at an early stage allows for timely diagnosis and the implementation of preventive measures.
Referanslar
Widmaier, Eric P., Raff Hersel, Strang Kevin T. Vander insan fizyolojisi vücut fonksiyon mekanizmaları. In: Özgünen T (çev.) Damar yapısı. 13. Baskı. New York: 2014. p. 387-404.
Arter ve Ven. (10.09.2023 tarihinde https://www.google.com.tr/search?q=ven&tbm=isch&tbs=rimg:CXR5BT9DGrrUYa6gJRmwxeETsgITCgIIABAAOgQIABAAQAFVWET1PsACANgCAOACAA&hl=tr&sa=X&ved=0CB0QuIIBahcKEwiQx5ro6pWBAxUAAAAAHQAAAAAQBw&biw=1395&bih=877#imgrc=fX6H4vKevJ61nM adresinden ulaşılmıştır).
National Heart, Lung and Blood Institute (NHLBI). 2022. Peripheral artery disease. (10.09.2023 tarihinde https://www.nhlbi.nih.gov/health/peripheral-artery-disease adresinden ulaşılmıştır)
Abramson BL, Al-Omran M, Anand SS, et al. Guidelines for peripheral arterial disease. Can J Cardiol. 2022;38(5):560-587. doi: 10.1016/j.cjca.2022.02.029.
Roth GA, Mensah GA, Johnson CO, et al. Global burden of cardiovascular diseases and risk factors, 1990–2019: Update from the GBD 2019 study. Journal of the American College of Cardiology. 2020; 76(25): 2982- 3021. doi: 10.1016/j.jacc.2020.11.010
Vural T, Tan MN, Kartal M, et al. Detecting peripheral arterial disease in primary care: A population based study. Korean J Fam Med. 2020;41:61-7.
Karabay Ö, Karaçelik M, Yılık L, et al. İskemik periferik arter hastalığı: Bir tarama çalışması. Türk Göğüs Kalp Damar Cerrahisi Dergisi. 2012;20:450-7.
Sözmen K, Ünal B. Prevalence of low ankle brachial index and relationship with cardiovascular risk factors in a Western urban population in Turkey. Angiology 2014;65:43-50.
Conte S M, Vale PR. Peripheral arterial disease. Heart, Lung and Circulation. 2018; 27(4): 427-432.
Lu L, Mackay DF, Pell JP. Meta-analysis of the association between cigarette smoking and peripheral arterial disease. Heart 2014;100(5):414.
Weatherald J, Huertas A, Boucly A, et al. Association Between BMI and Obesity With Survival in Pulmonary Arterial Hypertension. Chest. 2018;154(4):872-881. doi:10.1016/j.chest.2018.05.006.
Savcı A. Damar Cerrahisi Geçiren Hastalarda Bakım. In: Yavuz van Giersbergen, M (edt.) Cerrahi Hemşireliği. Ankara Nobel Tıp Kitapevi. Ankara: 2023.p. 361-380.
Periferik Arter ve Ven Hastalıkları: Ulusal Tedavi Kılavuzu 2021. Ed. Bozkurt AK, Türk Kalp ve Damar Cerrahisi Derneği, Ulusal Vasküler ve Endovasküler Cerrahi Dereği, Fleboloji Derneği. Bayçınar Yayınevi. İstanbul. 2021. https://www.flebolojidernegi.org.tr/doc/ulusal_tedavi_klavuzu_2021.pdf
Nirala N, Periyasamy R, Kumar A. Noninvasive diagnostic methods for better screening of peripheral arterial disease. Ann Vasc Surg. 2018;52:263-72.
Moussa Pacha H, Mallipeddi VP, Afzal N, et al. Association of Ankle-Brachial Indices With Limb Revascularization or Amputation in Patients With Peripheral Artery Disease. JAMA Netw Open. 2018; 1(8):e185547. doi: 10.1001/jamanetworkopen.
American College of Rheumatology. (2023). Raynaud's Phenomenon. (10.09.2023 tarihinde https://rheumatology.org/patients/raynauds-phenomenon adresinden ulaşılmıştır).
Belch J, Carlizza A, Carpentier PH, et al. ESVM guidelines- the diagnosis and management of Raynaud's phenomenon. Vasa. 2017;46(6):413-423. doi: 10.1024/0301-1526/a000661.
Center Disease Center (CDC). Smoking and buerger’s disease. (10.09.2023 tarihinde https://www.cdc.gov/tobacco/campaign/tips/diseases/buergers-disease.htmladresinden ulaşılmıştır).
MCdonald M. Nursing Care of Patients With Occlusive Cardiovascular Disorders. Understanding medical surgical nursing / [edited by] Linda S. Williams, Paula D. Hopper. Chapter 24. Fifth edition. 2014. p.412-491.
Smith DA, Lilie CJ. Acute Arterial Occlusion. 2023. (10.09.2023 tarihinde https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK441851/ adresinden ulaşılmıştır).
Ku A, Nagler W. Arteriosclerosis obliterans, Postgraduate Medicine, 1995; 98(5): 203-212, doi: 10.1080/00325481.1995.11946080
Singh M, Singh S, Kola A.Incidence of peripheral arterial disease in eastern part of Uttar Pradesh, India in a tertiary hospital and its management. Int Surg J. 2018;5:3602-7.
Fuster M, Gotto AM. Risk Reduction. Ciculation. 2000; 102; 94-102.
Eris C, As AK. Aort Anevrizmaları. Bursa Tabip Odası Sürekli Tıp Eğitimi Kitabı – Kardiyoloji. Bursa Tabip Odası. 2021: p.1-21.
Salameh MJ, Black JH, Ratchford EV. Thoracic aortic aneurysm. Vascular Medicine. 2018;23(6):573-578. doi:10.1177/1358863X18807760
Demir Korkmaz F. Vasküler Hastalıklar ve Periferik Dolaşım Bozuklukları. In: Karadakovan A., Eti Aslan F. (eds). İçinde: Dahili ve Cerrahi Hastalarda Bakım. Adana Nobel Kitap Evi, Adana. 2020: p. 533-567.
Anevrizma. (10.09.2023 tarihinde https://stock.adobe.com/tr/search?k=aneurysm adresinden ulaşılmıştır).
Arslan G, Karakuş A, Kuvandık G, et al. Acil servis ve abdominal aort anevrizması. The Medical Journal of Mustafa Kemal University. 2019; 10(36): 20-24.
Wanhainen A, Verzini F, Van Herzeele I, et al. European Society for Vascular Surgery (ESVS) 2019 Clinical Practice Guidelines on the Management of Abdominal Aorto-iliac Artery Aneurysms. Eur J Vasc Endovasc Surg. 2019 ;57(1):8-93. doi: 10.1016/j.ejvs.2018.09.020.
Shaw PM, Loree J, Gibbons RC, et al. Abdominal Aortic Aneurysm (Nursing). StatPearls Publishing; 2023. PMID: 33760440. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK568681/
Kim KA, Choi SY, Kim R. Endovascular Treatment for Lower Extremity Deep Vein Thrombosis: An Overview. Korean J Radiol. 2021;22(6):931-943. doi: 10.3348/kjr.2020.0675.
Levy, D., Goyal A, Grigorova Y, et al. Aortic dissection. StatPearls Publishing; 2023. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK441963/
Aortic dissection (2023). (10.09.2023 tarihinde https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/16743-aortic-dissection adresinden ulaşılmıştır).
Ortel TL, Neumann I, Ageno W, et al. American Society of Hematology 2020 guidelines for management of venous thromboembolism: treatment of deep vein thrombosis and pulmonary embolism. Blood Adv. 2020; 4(19):4693-4738. doi: 10.1182/bloodadvances.2020001830.
Türk Toraks Derneği (2021). Venöz Tromboembolizm profilaksisi, Pulmoner Tromboembolizm Tanı ve Tedavi Uzlaşı Raporu.
Blitzer RR, Eisenstein S. Venous Thromboembolism and Pulmonary Embolism: Strategies for Prevention and Management. Surg Clin North Am. 2021;101(5):925-938. doi: 10.1016/j.suc.2021.06.015.
Khan F, Tritschler T, Kahn SR, et al. Venous thromboembolism. Lancet. 2021;398(10294):64-77. doi: 10.1016/S0140-6736(20)32658-1.
Varicose Veins. (2012). Vascular Disease Foundation. (10.09.2023 tarihinde http://vasculardisease.org/flyers/varicose-veins-flyer.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Raetz J, Wilson M, Collins K. Varicose veins: diagnosis and treatment. American family physician. 2019; 99(11): 682-688.