Klimatolojik Analiz İçin Temel İstatistik Yöntemler
Özet
Başta yer ve atmosfer gözlemleri olmak üzere farklı kaynaklardan elde edilen meteorolojik gözlemler ve iklimi izlemeye ve değerlendirmeye yönelik sayısal veriler günümüzde iklim çalışmalarına önemli ölçüde ışık tutmaktadır. Elde edilen bu verilerin analiz edilerek anlamlı bilgilere dönüştürülmesi ve karar verme süreçlerinde bu verilerden yararlanılması, verilere uygulanacak bazı istatistik yöntemlerin kullanımını gerektirmektedir. İstatistiksel analiz meteorolojik gözlem ve ölçümlerle ilgili belirsizlikleri ortaya koymak ve iklim değişkenliğini yöneten süreçleri anlamamız açısından önemlidir. İstatistiksel analiz aynı zamanda iklim gözlemlerinden elde edilen çok sayıdaki bilginin sentezlenmesi ve yorumlanmasını sağlar. Bu bölümde ele alınan sayısal analiz yöntemleri iklim verilerinin temel düzeyde analiz edilmesi ve sonuçların yorumlanmasına imkân sağlamayı hedeflemektedir. Başta tanımlayıcı istatistiksel yöntemler olmak üzere, veri dağılımı, zaman serileri analizlerinde kullanabilecek temel trend testleri, iklim verilerinin alansal interpolasyonu ve tahmin verilerinin gözlem verileri ile doğrulanması için kullanılan verifikasyon metrikleri gibi yöntemler örneklerle bu bölümde ele alınmıştır.
Referanslar
Akdeniz, F. (2012). Olasılık ve İstatistik, 17. Baskı, Nobel Kitabevi, Adana.
Akyürek M. (2003). Türkiye Ortalama Yıllık Akımların Trend Analizi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
Albayrak, A.S. (2006). Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistik Teknikleri, Asil Yayın Dağıtım, Ankara.
Alexandersson H. (1986). A homogeneity test applied to precipitation data. Journal of Climatology, (6) pp: 661-675. https://doi.org/10.1002/joc.3370060607
Alpar, R. (2003). Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistiksel Yöntemlere Giriş 1, 2. Baskı. Nobel Yayın Dağıtım, Ankara.
Aslanargun, A., Yazıcı, B.,Kantar, Y.M., Şenoğlu, B. Ve Usta, İ. (2012). İstatistik-1. Anadolu Üniversitesi, Açıköğretim Fakültesi Yayını no.1576, Eskişehir.
Aydın, O. Çiçek, İ. (2013). Ege Bölgesi’nde yağışın mekânsal dağılımı, Coğrafi Bilimler Dergisi, 11(2), 101–120.
Başar, A. ve Oktay, E. (2004). Uygulamalı İstatistik II. Aktif Yayınevi. 3.Baskı. 308 sayfa.
Briggs, W.M. (2007). Statistical Methods in the Atmospheric Sciences. Journal of the American Statistical Association, 102, 380 - 380.
Büyüköztürk, Ş. (2013). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum. (18. Baskı). Pegem Akademi, 224 sayfa, Ankara.
Büyüköztürk, Ş., Çokluk, Ö., Köklü, N. (2016). Sosyal Bilimler İçin İstatistik. Pegem akademi yayıncılık, Ankara. ISBN: 9789756802335, 280 sayfa.
Chrysoulakis N., Proedrou M., Cartalis C. (2002). “Variation and Trends in Annual and Seasonal Means of Precipitable Water in Greece as Decuded from Radiosonde Measurements”, Toxicological and Enviromental Chemistry, Cilt 84, No. 1 (4), pages:1-6.
Dadson, S.J. (2017). Statistical Analysis of Geographical Data: An Introduction Wiley-Blackwell, ISBN: 978-0-470-97703-3, 264 Pages.
Demir, E. (2017) İstatistik Ders Notları. Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Fakültesi, Ankara.
Erinç, S. (1984). Klimatoloji ve Metodları, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Coğrafya Enstitüsü Yayını, İstanbul.
Ersöz, F. Ve Ersöz, T. (2019). SPSS ile İstatistiksel Veri Analizi İstatistik – Uygulama – Parametrik ve Parametrik Olmayan Testler. Seçkin Yayınevi. 4. Baskı, 335 Sayfa.
Eymen, U.E.(2007). SPSS 15.0 Veri Analiz Yöntemleri. İstatistik Merkezi Yayın No.1.
Gümüş, V., Yeşiltaş, Y., & Şimşek, O. (2021). Yapay Zekâ Yöntemleri ile Adıyaman ve Diyarbakır İstasyonlarının Aylık Tava Buharlaşmalarının Tahmin Edilmesi. Türk Doğa Ve Fen Dergisi, 10(2), 112-122. https://doi.org/10.46810/tdfd.893630.
Güngördü, E. (2002). Coğrafya'da İstatistik Metodları. Nobel Akademik Yayıncılık. 134 sayfa.
Hamed, K.H. and Rao, A.R. (1998). A Modified Mann-Kendall Trend Test for Autocorrelated Data. Journal of Hydrology, 204, 182-196. https://doi.org/10.1016/S0022-1694(97)00125-X
Hamed, K.H. (2008). Trend detection in hydrologic data: The Mann-Kendall trend test under the scaling hypothesis, Journal of Hydrology, 349(3-4), 350-363.
Helsel, D.R. and Hirsch, R.M. (1992). Statistical Methods in Water Resources. Elsevier, Studies in Environmental Science 49”, 552 pages, Amsterdam.
Junhagen S. (2000). From Complexity to Simplicity: on the Application of Three Tecniques for Multivariate Data Analysis, MPP Working Paper No. 5.
Köksal, A. (2003). İstatistik Analiz Metodları, 6. Baskı. Çağlayan Kitabevi, İstanbul.
Kömüşcü, A.Ü. and Aksoy, M. (2022). Trends and Periodicities of Monthly and Seasonal Precipitation of Turkey for the 1975-2021 period. Atmospheric Sciences Symposium, 18-21 October 2022, İstanbul (yayınlanmamış bildiri).
Kömüşcü, A.Ü. (2023). Klimatoloji için İstatiksel Analiz. Net Kitaplık Yayıncılık, Ankara, ISBN: 9786258436617, 136 sayfa.
Luo, W. T. (2008). A comparison of spatial interpolation methods to estimate continuous wind speed surfaces using irregularly distributed data from England and Wales. International Journal of Climatology, 28, 947-959.
Öner, İ.V., Yeşilyurt, M.K., Yılmaz, E.Ç. (2017) Wavelet analiz tekniği ve uygulama alanları. Ordu Üniv. Bil. Tek. Dergisi, 7, (1), 42-56.
Özdamar, K. (2013). Paket programlar ile istatiksel veri analizi (cilt 1). Ankara, Nisan Kitapevi.
Öztemel, E. (2012). Yapay Sinir Ağları. Papatya Yayıncılık Eğitim. İstanbul. ISBN: 978-975-6797-39-6, 232 sayfa.
Pettitt A.N. (1979) .A non-parametric approach to the change-point detection, Applied Statistics, 28, 126-135.
Robeson, S.M. (2005). Statistical Climatology. In: Oliver, J.E. (eds) Encyclopedia of World Climatology. Encyclopedia of Earth Sciences Series. Springer, Dordrecht . https://doi.org/10.1007/1-4020-3266-8_198.
Rogerson, P.A. (2021). Spatial Statistical Methods for Geography, Arizona State University. SAGE Publications Ltd., 256 pages.
Sen, P.K. (1968). Estimates of the regression coefficient based on Kendall's tau. Journal of the American Statistical Association 63:1379-1389. https://doi.org/10.2307/2285891.
Song, H., B. Lim, and S. Joo. (2019). Evaluation of Rainfall Forecasts with Heavy Rain Types in the High-Resolution Unified Model over South Korea. Wea. Forecasting, 34, 1277–1293
Stanski, H.R., L.J. Wilson, and W.R. Burrows. (1989). Survey of common verification methods in meteorology. World Weather Watch Tech. Rept. No.8, WMO/TD No.358, WMO, Geneva, 114 pp. Click here to access a PDF version.
Storch, H., & Zwiers, F. (1999). Statistical Analysis in Climate Research, Cambridge University Press. ISBN:0521450713.
Sungur, K.A. (1979) Coğrafyada İstatistik Metodları I. İstanbul Üniversitesi Yayınları, 95 sayfa.
Tekin, V.N. (2019) İstatistiğe Giriş Kavramlar – Konu Anlatımları – Çözümlü Problemler 4. Baskı, Seçkin Yayınevi, 368 sayfa.
Terzi, Y. (2018). Temel İstatistik-I Ders Notları. Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, İstatistik Bölümü, Samsun.
Ulupınar,Y., Kerkanvıran, S., Akbaş, A.İ., Uğurlu, A., ve Turgu, E. (2015). Türkiye Alansal Yağış Değerlendirmesi. VIII Ulusal Hidroloji Kongresi, 8-10 Ekim 2015, Harran Üniversitesi, Şanlıurfa
Ünver, Ö., Gamgam, H., Altunkaynak, B. (2019). SPSS Uygulamalı Temel İstatistik Yöntemler: Olasılık – Hipotez Testleri – Regresyon Analizi. Seçkin Yayıncılık. ISBN: 9789750235597, 488 sayfa.
Wijngaard J.B., Klein Tank A.M.G., Können G.P. (2003). Homogeneity of 20th century European daily temperature and Precipitation series, International Journal of Climatology, 23(6), 679-692.
Yanalak, M. (2002). Yön Ve Ters Uzaklık Ağırlıklı Ortalama İle Enterpolasyon, Harita Dergisi, 127, Ocak, Ankara.
Yenipınar, E., Kayhan, M., Çubukçu, E., Demir, V., Sevimli, M. (2021). Türkiye’nin Uzun Dönem Yağış Miktarının IDW ve Kriging Yöntemleri ile Tahmin Edilmesi. Turkish Journal of Remote Sensing 3(2) 47-52. https://doi.10.51489/tuzal.949782
Yiou, P., Baert, E. and Loutre, M.F. (1996). Spectral analysis of climate data. Survey of Geophysics 17, 619–663. https://doi.org/10.1007/BF01931784.
Yurtal, R.(2022). Mühendislikte İstatistik Metotlar Ders Notları. Çukurova Üniversitesi, İnşaat Mühendisliği Bölümü, Adana.
Referanslar
Akdeniz, F. (2012). Olasılık ve İstatistik, 17. Baskı, Nobel Kitabevi, Adana.
Akyürek M. (2003). Türkiye Ortalama Yıllık Akımların Trend Analizi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
Albayrak, A.S. (2006). Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistik Teknikleri, Asil Yayın Dağıtım, Ankara.
Alexandersson H. (1986). A homogeneity test applied to precipitation data. Journal of Climatology, (6) pp: 661-675. https://doi.org/10.1002/joc.3370060607
Alpar, R. (2003). Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistiksel Yöntemlere Giriş 1, 2. Baskı. Nobel Yayın Dağıtım, Ankara.
Aslanargun, A., Yazıcı, B.,Kantar, Y.M., Şenoğlu, B. Ve Usta, İ. (2012). İstatistik-1. Anadolu Üniversitesi, Açıköğretim Fakültesi Yayını no.1576, Eskişehir.
Aydın, O. Çiçek, İ. (2013). Ege Bölgesi’nde yağışın mekânsal dağılımı, Coğrafi Bilimler Dergisi, 11(2), 101–120.
Başar, A. ve Oktay, E. (2004). Uygulamalı İstatistik II. Aktif Yayınevi. 3.Baskı. 308 sayfa.
Briggs, W.M. (2007). Statistical Methods in the Atmospheric Sciences. Journal of the American Statistical Association, 102, 380 - 380.
Büyüköztürk, Ş. (2013). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum. (18. Baskı). Pegem Akademi, 224 sayfa, Ankara.
Büyüköztürk, Ş., Çokluk, Ö., Köklü, N. (2016). Sosyal Bilimler İçin İstatistik. Pegem akademi yayıncılık, Ankara. ISBN: 9789756802335, 280 sayfa.
Chrysoulakis N., Proedrou M., Cartalis C. (2002). “Variation and Trends in Annual and Seasonal Means of Precipitable Water in Greece as Decuded from Radiosonde Measurements”, Toxicological and Enviromental Chemistry, Cilt 84, No. 1 (4), pages:1-6.
Dadson, S.J. (2017). Statistical Analysis of Geographical Data: An Introduction Wiley-Blackwell, ISBN: 978-0-470-97703-3, 264 Pages.
Demir, E. (2017) İstatistik Ders Notları. Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Fakültesi, Ankara.
Erinç, S. (1984). Klimatoloji ve Metodları, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Coğrafya Enstitüsü Yayını, İstanbul.
Ersöz, F. Ve Ersöz, T. (2019). SPSS ile İstatistiksel Veri Analizi İstatistik – Uygulama – Parametrik ve Parametrik Olmayan Testler. Seçkin Yayınevi. 4. Baskı, 335 Sayfa.
Eymen, U.E.(2007). SPSS 15.0 Veri Analiz Yöntemleri. İstatistik Merkezi Yayın No.1.
Gümüş, V., Yeşiltaş, Y., & Şimşek, O. (2021). Yapay Zekâ Yöntemleri ile Adıyaman ve Diyarbakır İstasyonlarının Aylık Tava Buharlaşmalarının Tahmin Edilmesi. Türk Doğa Ve Fen Dergisi, 10(2), 112-122. https://doi.org/10.46810/tdfd.893630.
Güngördü, E. (2002). Coğrafya'da İstatistik Metodları. Nobel Akademik Yayıncılık. 134 sayfa.
Hamed, K.H. and Rao, A.R. (1998). A Modified Mann-Kendall Trend Test for Autocorrelated Data. Journal of Hydrology, 204, 182-196. https://doi.org/10.1016/S0022-1694(97)00125-X
Hamed, K.H. (2008). Trend detection in hydrologic data: The Mann-Kendall trend test under the scaling hypothesis, Journal of Hydrology, 349(3-4), 350-363.
Helsel, D.R. and Hirsch, R.M. (1992). Statistical Methods in Water Resources. Elsevier, Studies in Environmental Science 49”, 552 pages, Amsterdam.
Junhagen S. (2000). From Complexity to Simplicity: on the Application of Three Tecniques for Multivariate Data Analysis, MPP Working Paper No. 5.
Köksal, A. (2003). İstatistik Analiz Metodları, 6. Baskı. Çağlayan Kitabevi, İstanbul.
Kömüşcü, A.Ü. and Aksoy, M. (2022). Trends and Periodicities of Monthly and Seasonal Precipitation of Turkey for the 1975-2021 period. Atmospheric Sciences Symposium, 18-21 October 2022, İstanbul (yayınlanmamış bildiri).
Kömüşcü, A.Ü. (2023). Klimatoloji için İstatiksel Analiz. Net Kitaplık Yayıncılık, Ankara, ISBN: 9786258436617, 136 sayfa.
Luo, W. T. (2008). A comparison of spatial interpolation methods to estimate continuous wind speed surfaces using irregularly distributed data from England and Wales. International Journal of Climatology, 28, 947-959.
Öner, İ.V., Yeşilyurt, M.K., Yılmaz, E.Ç. (2017) Wavelet analiz tekniği ve uygulama alanları. Ordu Üniv. Bil. Tek. Dergisi, 7, (1), 42-56.
Özdamar, K. (2013). Paket programlar ile istatiksel veri analizi (cilt 1). Ankara, Nisan Kitapevi.
Öztemel, E. (2012). Yapay Sinir Ağları. Papatya Yayıncılık Eğitim. İstanbul. ISBN: 978-975-6797-39-6, 232 sayfa.
Pettitt A.N. (1979) .A non-parametric approach to the change-point detection, Applied Statistics, 28, 126-135.
Robeson, S.M. (2005). Statistical Climatology. In: Oliver, J.E. (eds) Encyclopedia of World Climatology. Encyclopedia of Earth Sciences Series. Springer, Dordrecht . https://doi.org/10.1007/1-4020-3266-8_198.
Rogerson, P.A. (2021). Spatial Statistical Methods for Geography, Arizona State University. SAGE Publications Ltd., 256 pages.
Sen, P.K. (1968). Estimates of the regression coefficient based on Kendall's tau. Journal of the American Statistical Association 63:1379-1389. https://doi.org/10.2307/2285891.
Song, H., B. Lim, and S. Joo. (2019). Evaluation of Rainfall Forecasts with Heavy Rain Types in the High-Resolution Unified Model over South Korea. Wea. Forecasting, 34, 1277–1293
Stanski, H.R., L.J. Wilson, and W.R. Burrows. (1989). Survey of common verification methods in meteorology. World Weather Watch Tech. Rept. No.8, WMO/TD No.358, WMO, Geneva, 114 pp. Click here to access a PDF version.
Storch, H., & Zwiers, F. (1999). Statistical Analysis in Climate Research, Cambridge University Press. ISBN:0521450713.
Sungur, K.A. (1979) Coğrafyada İstatistik Metodları I. İstanbul Üniversitesi Yayınları, 95 sayfa.
Tekin, V.N. (2019) İstatistiğe Giriş Kavramlar – Konu Anlatımları – Çözümlü Problemler 4. Baskı, Seçkin Yayınevi, 368 sayfa.
Terzi, Y. (2018). Temel İstatistik-I Ders Notları. Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, İstatistik Bölümü, Samsun.
Ulupınar,Y., Kerkanvıran, S., Akbaş, A.İ., Uğurlu, A., ve Turgu, E. (2015). Türkiye Alansal Yağış Değerlendirmesi. VIII Ulusal Hidroloji Kongresi, 8-10 Ekim 2015, Harran Üniversitesi, Şanlıurfa
Ünver, Ö., Gamgam, H., Altunkaynak, B. (2019). SPSS Uygulamalı Temel İstatistik Yöntemler: Olasılık – Hipotez Testleri – Regresyon Analizi. Seçkin Yayıncılık. ISBN: 9789750235597, 488 sayfa.
Wijngaard J.B., Klein Tank A.M.G., Können G.P. (2003). Homogeneity of 20th century European daily temperature and Precipitation series, International Journal of Climatology, 23(6), 679-692.
Yanalak, M. (2002). Yön Ve Ters Uzaklık Ağırlıklı Ortalama İle Enterpolasyon, Harita Dergisi, 127, Ocak, Ankara.
Yenipınar, E., Kayhan, M., Çubukçu, E., Demir, V., Sevimli, M. (2021). Türkiye’nin Uzun Dönem Yağış Miktarının IDW ve Kriging Yöntemleri ile Tahmin Edilmesi. Turkish Journal of Remote Sensing 3(2) 47-52. https://doi.10.51489/tuzal.949782
Yiou, P., Baert, E. and Loutre, M.F. (1996). Spectral analysis of climate data. Survey of Geophysics 17, 619–663. https://doi.org/10.1007/BF01931784.
Yurtal, R.(2022). Mühendislikte İstatistik Metotlar Ders Notları. Çukurova Üniversitesi, İnşaat Mühendisliği Bölümü, Adana.
