Atmosferde Nem ve Yağış
Özet
Atmosferdeki nem ve yağış, meteorolojik süreçlerin temel bileşenlerinden biridir ve hava durumu ile iklimin şekillenmesinde önemli rol oynar. Nem, atmosferdeki su buharı miktarını ifade eder ve bu subuharı, yeryüzündeki su kütlelerinden buharlaşma yoluyla atmosfere geçer. Atmosferdeki subuharı miktarı, sıcaklığa bağlı olarak değişir; daha sıcak havada daha fazla subuharı bulunabilir. Subuharının yoğunluğu arttıkça, hava doygunluğa ulaşır ve bu noktada yoğuşma süreci başlar. Yoğuşma, subuharının sıvı su damlacıklarına dönüşmesiyle gerçekleşir ve bu, bulut oluşumunun temelini oluşturur. Bulutlar, atmosferin nem dengesini sağlar ve yağışın oluşması için gerekli ortamı hazırlar.
Nem, mutlak ve bağıl nem olmak üzere iki farklı biçimde ölçülür. Mutlak nem, belirli bir hacimdeki havanın içindeki su buharı miktarını doğrudan ifade ederken, bağıl nem havadaki mevcut su buharı miktarının o hava kütlesinin tutabileceği maksimum su buharına oranını gösterir. Bağıl nem yüzde cinsinden ifade edilir ve %100’e yaklaştıkça yağış olma ihtimali artar.
Yağış, atmosferdeki su buharının yoğunlaşarak bulutları oluşturması ve ardından yerçekiminin etkisiyle yeryüzüne düşmesi sürecidir. Yağışın farklı biçimleri mevcut olup, yağış türleri atmosferdeki sıcaklık, nem ve basınç koşullarına göre şekillenir. Örneğin, sıcaklık sıfır derecenin altına düştüğünde su buharı doğrudan buz kristallerine dönüşerek kar oluşturur. Daha yüksek sıcaklıklarda ise su damlacıkları olarak yağmur şeklinde yeryüzüne ulaşır.
Atmosferdeki nem ve yağış arasındaki ilişki, küresel enerji dengesinde ve su döngüsünde kritik bir rol oynar. Su döngüsü, buharlaşma, yoğuşma ve yağış aşamalarını kapsayan dinamik bir süreçtir. Buharlaşma ile atmosfere giren su buharı, bulutlarda birikir ve sonunda yağış olarak yeryüzüne geri döner. Bu süreç, iklim sistemleri ve hava olaylarını doğrudan etkiler. Özellikle sıcaklık artışlarının neden olduğu buharlaşma hızındaki artış, bazı bölgelerde aşırı yağışa veya kuraklığa yol açabilir. Sonuç olarak, nem ve yağış, atmosferik sistemlerin en önemli bileşenlerinden biri olup, küresel su ve enerji döngüsünün kritik unsurlarıdır.
Referanslar
Akgün, N. (2004). Meteoroloji ve Klimatoloji. İTÜ Yayınları, İstanbul.
Aksoy, H. (2013). Uygulamalı Klimatoloji. Nobel Yayın Dağıtım, Ankara.
Atalay, İ. (2008). Uygulamalı Klimatoloji. Meta Basım, İstanbul.
Atalay, İ. (2012). Klimatoloji ve Ekosistem Analizi. Meta Basım, İstanbul.
Barry, R. G., & Chorley, R. J. (2009). Atmosphere, Weather and Climate. Routledge, London.
Brutsaert, W. (1982). Evaporation into the Atmosphere: Theory, History, and Applications. Part of the book series: Environmental Fluid Mechanics (EFME 1), Springer.
Coşkun, M. (2003). Coğrafya Öğretiminde Nem Konusundaki Kavram Yanlışlıkları ve Giderilmesine Yönelik Öneriler. GÜ, Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23 (3), 147-158.
Çiçek, İ. (2006). Klimatoloji: Temel Kavramlar ve Uygulamalar. Atlas Yayınları, İstanbul.
Doğan, M. (2010). Klimatoloji ve Meteoroloji. Gazi Kitabevi, Ankara.
Emanuel, K. A. (1994). Atmospheric Convection. Oxford University Press.
Erinç, S. (1984). Klimatoloji ve Metotları. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, İstanbul.
Erol, O. (2007). Genel Klimatoloji. Ege Üniversitesi Yayınları, İzmir.
Gleick, P. H. (Ed.). (1993). Water in Crisis: A Guide to the World's Fresh Water Resources. Oxford University Press.
Glickman, T. S. (2000). Glossary of Meteorology. American Meteorological Society.
Hartmann, D. L. (1994). Global Physical Climatology. Academic Press.
Houghton, J. T. (2009). The Physics of Atmospheres. Cambridge University Press.
IPCC (2021). Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Cambridge University Press.
Karaca, M. (2002). İklim ve İnsan. Ege Üniversitesi Yayınları, İzmir.
Kömüşcü, A. Ü. & Aksoy. M. (2023). Long-Term Spatio-Temporal Trends and Periodicities in Monthly and Seasonal Precipitation in Turkey. Theoretical and Applied Climatology , 151 (3-4), 1623-1649.
Kundzewicz, Z. W., et al. (2007). Freshwater Resources and Their management. Climate Change 2007: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Fourth Assessment Report of the IPCC.
Lovett, G. M., & Kinsman, J. D. (1990). Atmospheric Pollutant Deposition and the Uncertainty in its Effects on the Environment. Ecological Applications, 1(2), 165-169.
Marco, J. L. et al. (2017). Monitoring Water Resources and Water use from Earth Observation in the Belt and Road Countries. Bulletin of Chinese Academy of Sciences, 32, 62-73.
Monteith, J. L., & Unsworth, M. (1990). Principles of Environmental Physics. Edward Arnold, London.
Özdemir, A. (2011). Türkiye Klimatolojisi. Selçuk Üniversitesi Yayınları, Konya.
Öztürk, M. & Kadioğlu, M. (2008). Türkiye'nin İklimi. Alfa Yayınları, İstanbul.
Peixoto, J. P., & Oort, A. H. (1992). Physics of Climate. American Institute of Physics, USA.
Rogers, R. R., & Yau, M. K. (1989). A Short Course in Cloud Physics. Pergamon Press.
Rogers, R. R., & Yau, M. K. (1989). A Short Course in Cloud Physics. Pergamon Press.
Salby, M. L. (1996). Fundamentals of Atmospheric Physics. Academic Press, USA.
Shiklomanov, I. A. (2000). Appraisal and Assessment of World Water Resources. Water International, 25 (1), 11-32.
Smith, J. E. (2003). Atmospheric Science: An Introductory Survey. Academic Press, USA.
Stull, R. (2000). Meteorology for Scientists and Engineers. Brooks/Cole Publishing.
Trenberth, K. E. (1999). Climate System Modeling. Cambridge University Press.
Türkeş, M. (2021). Genel Klimatoloji Atmosfer, Hava ve İklimin Temelleri. Kriter Yayınevi, Ankara
Van der Gun, J. (2012). Groundwater and Global Change: Trends, Opportunities and Challenges. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO).
Wallace, J. M., & Hobbs, P. V. (2006). Atmospheric Science: An Introductory Survey. Academic Press, USA.
World Health Organization (WHO). (2019). Drinking Water. WHO Fact Sheet.
https://climateactiontracker.org
https://www.eea.europa.eu/themes/climate
Referanslar
Akgün, N. (2004). Meteoroloji ve Klimatoloji. İTÜ Yayınları, İstanbul.
Aksoy, H. (2013). Uygulamalı Klimatoloji. Nobel Yayın Dağıtım, Ankara.
Atalay, İ. (2008). Uygulamalı Klimatoloji. Meta Basım, İstanbul.
Atalay, İ. (2012). Klimatoloji ve Ekosistem Analizi. Meta Basım, İstanbul.
Barry, R. G., & Chorley, R. J. (2009). Atmosphere, Weather and Climate. Routledge, London.
Brutsaert, W. (1982). Evaporation into the Atmosphere: Theory, History, and Applications. Part of the book series: Environmental Fluid Mechanics (EFME 1), Springer.
Coşkun, M. (2003). Coğrafya Öğretiminde Nem Konusundaki Kavram Yanlışlıkları ve Giderilmesine Yönelik Öneriler. GÜ, Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23 (3), 147-158.
Çiçek, İ. (2006). Klimatoloji: Temel Kavramlar ve Uygulamalar. Atlas Yayınları, İstanbul.
Doğan, M. (2010). Klimatoloji ve Meteoroloji. Gazi Kitabevi, Ankara.
Emanuel, K. A. (1994). Atmospheric Convection. Oxford University Press.
Erinç, S. (1984). Klimatoloji ve Metotları. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, İstanbul.
Erol, O. (2007). Genel Klimatoloji. Ege Üniversitesi Yayınları, İzmir.
Gleick, P. H. (Ed.). (1993). Water in Crisis: A Guide to the World's Fresh Water Resources. Oxford University Press.
Glickman, T. S. (2000). Glossary of Meteorology. American Meteorological Society.
Hartmann, D. L. (1994). Global Physical Climatology. Academic Press.
Houghton, J. T. (2009). The Physics of Atmospheres. Cambridge University Press.
IPCC (2021). Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Cambridge University Press.
Karaca, M. (2002). İklim ve İnsan. Ege Üniversitesi Yayınları, İzmir.
Kömüşcü, A. Ü. & Aksoy. M. (2023). Long-Term Spatio-Temporal Trends and Periodicities in Monthly and Seasonal Precipitation in Turkey. Theoretical and Applied Climatology , 151 (3-4), 1623-1649.
Kundzewicz, Z. W., et al. (2007). Freshwater Resources and Their management. Climate Change 2007: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Fourth Assessment Report of the IPCC.
Lovett, G. M., & Kinsman, J. D. (1990). Atmospheric Pollutant Deposition and the Uncertainty in its Effects on the Environment. Ecological Applications, 1(2), 165-169.
Marco, J. L. et al. (2017). Monitoring Water Resources and Water use from Earth Observation in the Belt and Road Countries. Bulletin of Chinese Academy of Sciences, 32, 62-73.
Monteith, J. L., & Unsworth, M. (1990). Principles of Environmental Physics. Edward Arnold, London.
Özdemir, A. (2011). Türkiye Klimatolojisi. Selçuk Üniversitesi Yayınları, Konya.
Öztürk, M. & Kadioğlu, M. (2008). Türkiye'nin İklimi. Alfa Yayınları, İstanbul.
Peixoto, J. P., & Oort, A. H. (1992). Physics of Climate. American Institute of Physics, USA.
Rogers, R. R., & Yau, M. K. (1989). A Short Course in Cloud Physics. Pergamon Press.
Rogers, R. R., & Yau, M. K. (1989). A Short Course in Cloud Physics. Pergamon Press.
Salby, M. L. (1996). Fundamentals of Atmospheric Physics. Academic Press, USA.
Shiklomanov, I. A. (2000). Appraisal and Assessment of World Water Resources. Water International, 25 (1), 11-32.
Smith, J. E. (2003). Atmospheric Science: An Introductory Survey. Academic Press, USA.
Stull, R. (2000). Meteorology for Scientists and Engineers. Brooks/Cole Publishing.
Trenberth, K. E. (1999). Climate System Modeling. Cambridge University Press.
Türkeş, M. (2021). Genel Klimatoloji Atmosfer, Hava ve İklimin Temelleri. Kriter Yayınevi, Ankara
Van der Gun, J. (2012). Groundwater and Global Change: Trends, Opportunities and Challenges. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO).
Wallace, J. M., & Hobbs, P. V. (2006). Atmospheric Science: An Introductory Survey. Academic Press, USA.
World Health Organization (WHO). (2019). Drinking Water. WHO Fact Sheet.
https://climateactiontracker.org
https://www.eea.europa.eu/themes/climate
