Güneş Radyasyonu ve Sıcaklık
Özet
Güneş, Dünya’nın enerji dengesini ve iklim sistemlerini şekillendiren en temel enerji kaynağıdır. Güneş’ten gelen elektromanyetik dalgalar, Dünya atmosferi ve yüzeyi ile etkileşime girer. Kısa dalga boylarından oluşan Güneş ışınları; yeryüzü ve atmosfer bileşenleri tarafından emilir, yansıtılır ve dağıtılır. Yeryüzü tarafından emilen kısa dalga boylu ışınlar ise uzun dalga boyları halinde geri yansıtılır. Bu ışınlar, atmosferdeki sera gazları tarafından emilir ve yeryüzüne doğru yayılır. Sera etkisi olarak bildiğimiz bu sistem, uzun vadede Dünya’nın ortalama sıcaklığını sabit değerlerde tutarak enerji dengesini oluşturur ve yaşamı sağlar. Sıcaklığın yeryüzündeki dağılışı; Dünya’nın şekli, güneş ışınlarının geliş açısı, günlük ve yıllık hareketleri, eksen eğikliği, yörünge hareketleri, atmosfer özellikleri ve yeryüzü koşulları nedeniyle coğrafi açıdan farklılıklar gösterir. Bu bölümde Güneş radyasyonu, elektromanyetik spektrum, sıcaklık, ısı ve gizli ısı kavramları; küresel enerji bütçesi, atmosfer özellikleri, enerji taşınım şekilleri, sıcaklık etmenleri, yeryüzünde sıcaklığın coğrafi dağılışı, oluşan matematik iklim ve sıcaklık kuşakları incelenmiş; klimatolojik olarak sıcaklık ve buna bağlı kavramlar tanımlanmıştır.
Referanslar
Alexander, & Herold. (2016). ClimPACT2—ARCCSS-extremes/climpact2 [R]. ARCCSS climate extremes. https://github.com/ARCCSS-extremes/climpact2 (Original work published 2015)
Alexander, L. V., Zhang, X., Peterson, T. C., Caesar, J., Gleason, B., Klein Tank, A. M. G., Haylock, M., Collins, D., Trewin, B., Rahimzadeh, F., Tagipour, A., Rupa Kumar, K., Revadekar, J., Griffiths, G., Vincent, L., Stephenson, D. B., Burn, J., Aguilar, E., Brunet, M., … Vazquez-Aguirre, J. L. (2006). Global observed changes in daily climate extremes of temperature and precipitation. Journal of Geophysical Research Atmospheres,111. doi.org/10.1029/2005JD006290
Anderson, B., & Strahler, A. H. (2008). Visualizing Weather and Climate. John Wiley & Sons.
Bailey, W. G. (2005). Microclimatology. Içinde J. E. Oliver (Ed.), Encyclopedia of World Climatology (ss. 486-500). Springer Netherlands. https://doi.org/10.1007/1-4020-3266-8_137
Critchfield, H. J. (1983). General Climatology. Prentice-Hall.
Çengel, Y. (2004). Heat Transfer: A Practical Approach. McGraw-Hill Education.
Dewitt, D. P., Bergman, T. L., & Lavine, A. S. (2006). Fundamentals of Heat And Mass Transfer (F. P. Incropera, Ed.; 6th edition). John Wiley & Sons.
Erol, O. (2014). Genel Klimatoloji. Çantay Kitabevi.
Hobbs, J. E. (1980). The Atmospheric System. İçinde J. E. Hobbs (Ed.), Applied Climatology (ss. 15-28). Butterworth-Heinemann. https://doi.org/10.1016/B978-0-408-10737-2.50009-3
McArthur, L. J. B. (2005). Solar Radiation. Içinde J. E. Oliver (Ed.), Encyclopedia of World Climatology (ss. 667-673). Springer Netherlands. https://doi.org/10.1007/1-4020-3266-8_191
Mills, G. (2005). Radiation Climatology. Içinde J. E. Oliver (Ed.), Encyclopedia of World Climatology (ss. 603-611). Springer Netherlands. https://doi.org/10.1007/1-4020-3266-8_167
NOAA. (2023). The Earth-Atmosphere Energy Balance | National Oceanic and Atmospheric Administration. https://www.noaa.gov/jetstream/atmosphere/energy
Rohli, R., & Vega, A. J. (2011). Climatology. Jones & Bartlett Learning.
Shirley, J. H. (2005). Solar Constant. Içinde J. E. Oliver (Ed.), Encyclopedia of World Climatology (ss. 666-667). Springer Netherlands. https://doi.org/10.1007/1-4020-3266-8_189
Strahler, A. H. (2013). Introducing Physical Geography (6. bs). Wiley. https://www.perlego.com/book/3866050/introducing-physical-geography-pdf
Strahler, A. H., & Merali, Z. (2007). Visualizing Physical Geography (1st edition). Wiley.
Strahler, A. N., & Strahler, A. H. (1989). Elements of Physical Geography. Wiley.
Tobiska, W. K. (2002). Variability in the solar constant from irradiances shortward of Lyman-Alpha. Advances in Space Research, 29(12), 1969-1974. https://doi.org/10.1016/S0273-1177(02)00243-0
Wald, L. (2021). Fundamentals of Solar Radiation. CRC Press. https://doi.org/10.1201/9781003155454
Referanslar
Alexander, & Herold. (2016). ClimPACT2—ARCCSS-extremes/climpact2 [R]. ARCCSS climate extremes. https://github.com/ARCCSS-extremes/climpact2 (Original work published 2015)
Alexander, L. V., Zhang, X., Peterson, T. C., Caesar, J., Gleason, B., Klein Tank, A. M. G., Haylock, M., Collins, D., Trewin, B., Rahimzadeh, F., Tagipour, A., Rupa Kumar, K., Revadekar, J., Griffiths, G., Vincent, L., Stephenson, D. B., Burn, J., Aguilar, E., Brunet, M., … Vazquez-Aguirre, J. L. (2006). Global observed changes in daily climate extremes of temperature and precipitation. Journal of Geophysical Research Atmospheres,111. doi.org/10.1029/2005JD006290
Anderson, B., & Strahler, A. H. (2008). Visualizing Weather and Climate. John Wiley & Sons.
Bailey, W. G. (2005). Microclimatology. Içinde J. E. Oliver (Ed.), Encyclopedia of World Climatology (ss. 486-500). Springer Netherlands. https://doi.org/10.1007/1-4020-3266-8_137
Critchfield, H. J. (1983). General Climatology. Prentice-Hall.
Çengel, Y. (2004). Heat Transfer: A Practical Approach. McGraw-Hill Education.
Dewitt, D. P., Bergman, T. L., & Lavine, A. S. (2006). Fundamentals of Heat And Mass Transfer (F. P. Incropera, Ed.; 6th edition). John Wiley & Sons.
Erol, O. (2014). Genel Klimatoloji. Çantay Kitabevi.
Hobbs, J. E. (1980). The Atmospheric System. İçinde J. E. Hobbs (Ed.), Applied Climatology (ss. 15-28). Butterworth-Heinemann. https://doi.org/10.1016/B978-0-408-10737-2.50009-3
McArthur, L. J. B. (2005). Solar Radiation. Içinde J. E. Oliver (Ed.), Encyclopedia of World Climatology (ss. 667-673). Springer Netherlands. https://doi.org/10.1007/1-4020-3266-8_191
Mills, G. (2005). Radiation Climatology. Içinde J. E. Oliver (Ed.), Encyclopedia of World Climatology (ss. 603-611). Springer Netherlands. https://doi.org/10.1007/1-4020-3266-8_167
NOAA. (2023). The Earth-Atmosphere Energy Balance | National Oceanic and Atmospheric Administration. https://www.noaa.gov/jetstream/atmosphere/energy
Rohli, R., & Vega, A. J. (2011). Climatology. Jones & Bartlett Learning.
Shirley, J. H. (2005). Solar Constant. Içinde J. E. Oliver (Ed.), Encyclopedia of World Climatology (ss. 666-667). Springer Netherlands. https://doi.org/10.1007/1-4020-3266-8_189
Strahler, A. H. (2013). Introducing Physical Geography (6. bs). Wiley. https://www.perlego.com/book/3866050/introducing-physical-geography-pdf
Strahler, A. H., & Merali, Z. (2007). Visualizing Physical Geography (1st edition). Wiley.
Strahler, A. N., & Strahler, A. H. (1989). Elements of Physical Geography. Wiley.
Tobiska, W. K. (2002). Variability in the solar constant from irradiances shortward of Lyman-Alpha. Advances in Space Research, 29(12), 1969-1974. https://doi.org/10.1016/S0273-1177(02)00243-0
Wald, L. (2021). Fundamentals of Solar Radiation. CRC Press. https://doi.org/10.1201/9781003155454
