Atmosfer ve Bileşimi
Özet
Atmosfer dünyayı dıştan saran ve katmanlardan oluşan bir gaz tabakası olarak bilinmektedir. Yaşam için önemli olan gazların karışımından oluşan bu ortam fiziksel özellikleri bakımından renksiz kokusuz ve akışkan bir yapıya sahiptir. Atmosfer özelliği itibariyle hava olaylarının gerçekleşmesine ve sürekliliğine imkân sağlamaktadır. Dünya'nın atmosferi, dünyayı çevreleyen çok farklı atmosferik gazlardan ve tabakalardan oluşmaktadır. Diğer gezegen atmosferleri gibi, dünyanın atmosferi de güneş ile gezegen (dünya) yüzeyi arasında ve ayrıca dünyanın bir bölgesinden diğerine enerji aktarımında merkezi bir rol oynar. Ayrıca yeryuvarını çepeçevre kuşatan ve farklı özellikteki gazların bir karışımı olan atmosferin, yerçekimi nedeniyle, bir ağırlığı ve basıncı vardır. Bundan dolayı atmosfer, yeryüzüne yakın kesimlerde daha yoğun olup daha fazla basınca sahiptir. Atmosfer; atmosferi oluşturan gazların kimyasal bileşimlerine, gaz karışımlarının fiziksel özelliklerine ve sıcaklıklarına göre bir dizi tabakaya ayrılmaktadır. Atmosferin en önemli özelliği iklim olaylarının meydana gelmesine ortam oluşturmaktır. Yine atmosfer canlı yaşamına olanak sağlarken, güneşten gelen ışınların bir kısmını tutar ve yerin aşırı ısınıp soğumasına engel olur. Ozon tabakası güneşten gelen zararlı ışınları süzerek canlıların zarar görmesine engel olur. Atmosferin diğer önemli bir özelliği de meteorların yeryüzüne düşmesini engellemektir. Ayrıca atmosfere ulaşan güneş ışınlarının kırılmasıyla birlikte gölgelik alanların aydınlık ve sıcak olmasına imkân sağlamış olur.
Referanslar
Ahrens, C. D. (2000). Essentials of meteorology: an ınvitation to the atmosphere. (3th Edition), Brooks Cole.
Akman, Y. (1990). İklim ve biyoiklim. Ankara: Palme Yayıncılık.
Akman, Y., Ketenoğlu, O., Kurt, L., ve Yiğit, N. (2012). Ekolojik sentez. Ankara: Palme Yayıncılık.
Alpaydın, S., Şimşek, A. (2014). Genel kimya. (8. Baskı), Konya: Eğitim Yayınevi.
Ardel, A. (1073). Umumi coğrafya dersleri cilt I, klimatoloji. (3. Baskı), İstanbul Üniversitesi Coğrafya Enstitüsü Yayınları.
Ardel, A., Kurter, A., Dönmez, Y. (1969). Klimatoloji tatbikatı. İstanbul Üniversitesi Yayınları No:1123, İstanbul: Taş Matbaası.
Atalay, İ. (2012). Genel fiziki coğrafya. (7. Baskı), İzmir: META Basım Matbaacılık Hizmetleri.
Carter, T. R. (1996). Developing scenarios of atmosphere, weather and climate for northern regions. Agricultural and Food Scıence in Finland, 5, 235-249.
Chernick, C. L. (1967). The chemistry of the noble gases. United States Atomic Energy Commission Division of Technical Information.
Critchfield, H. J. (1968). General climatology. (2th Edition). New Delhi: Prentice Hall of India.
Çepel, N. (1992). Doğa çevre ekoloji ve insanlığın ekolojik sorunları. İstanbul: Altın Kitaplar Yayınevi.
Deniz, Z. A. (2018). Genel klimatoloji, genel fiziki coğrafya içinde. (Ed. Barbaros Gönençgil), 203-258. Ankara: Nobel Yayıncılık.
Doğanay, H. (1993). Coğrafyaya giriş I (metotlar, ilkeler ve terminoloji). Ankara: Gazi Büro Kitapevi.
Doğanay, H., Sever, R. (2013). Genel ve fiziki coğrafya. (12. Baskı), Ankara: Pegem Akademi
Dönmez, Y., 1990, Umumi klimatoloji ve iklim çalışmaları. İstanbul Üniversitesi Yayını, No: 3648, İstanbul.
Efe, R. (2010). Biyocoğrafya. İstanbul: Marmara Kitap Merkezi.
Eken, M., Ceylan, A., Taştekin, A. T., Şahin, H., Şensoy, S., Klimatoloji-II. https://www.mgm.gov.tr/FILES/iklim/klimatoloji2.pdf, Erişim Tarihi, 26. 04. 2024.
Erdik, E., Sarıkaya, Y. (1993). Temel üniversite kimyası, (1. Cilt). Ankara: Gazi Büro Kitapevi.
Erinç, S. (1969). Klimatoloji ve metotları. İstanbul Üniversitesi yayınları, No:994, İstanbul.
Erol, O., (2014). Genel Klimatoloji (10. Baskı). İstanbul: Çantay Kitapevi.
Ertaş, Sıtkı Kağan (2018). Meteoroloji ders kitabı. DHMİ Genel Müdürlüğü, Seyrüsefer Dairesi Başkanlığı, Hava Trafik Müdürlüğü, Ankara.
Gençer, M., Uğurlu, A., Kacar, M., Özcan, H., Kesim A. ve Aydın B. (2005). Hidrometeoroloji. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Meteoroloji Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara.
Ghous, M., Ali, Z., Jabbar, M., Basit, A. (2019). Fundamentals of geography. Asian Traders, 17-Urdu Bazaar, Lahore.
Günay, O., Aközcan, S., Kulalı, F. (2018). Bina İçi Radon Konsantrasyonlarının Belirlenmesi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 13, 91-97. https://doi.org/10.31590/ ejosat.442702
Kadıoğlu, M. (2007). Küresel iklim değişikliği ve Türkiye/bildiğiniz havaların sonu. (2. Baskı), İstanbul: Güncel yayıncılık.
Karaoğlu, M. (2013), Meteoroloji klimatoloji ziraat meteorolojisi. Ankara: Nobel Yayıncılık.
Khan J.A. and Arsalan M.H. (2007). General climatology. University of Karachi. https://doi.org/10.13140/RG.2.1.2327.6241
Kılınç, M., Kutbay, H. G. (2004). Bitki ekolojisi. Ankara: Palme Yayıncılık.
Kumar, S. (2016). Fundamentals of climatology. Edupedia Publications (P) Ltd.
Lagzi, I, Mészáros, R., Gelybó, G., and Leelőssy, A. (2013). Atmospheric chemistry. Eötvös Loránd University.
Lal, D. S. (2010). Climatology. Allahbad: Shards Pustak Bhawan.
Lutgens, F.K, Tarbuck, E. J., Herman, R. L., Tasa, D. (2019). The atmosphere an ıntroduction to meteorology. (14th Edition), Pearson.
Muslu, Y. (2000). Ekoloji ve çevre sorunları. İstanbul, Aktif Yayınevi.
Okuroğlu, M., ve Yağanoğlu, V. (2015). Meteoroloji-I. Atatürk üniversitesi yayınları. No: 833, Erzurum.
Özden, Ö. (2005). Hava kalitesinin monitorlanmasında pasif örnekleyicilerin kullanılması. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Anadolu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
Pehlivanoğlu, V. (2011). Havacılık ve uzay bilimlerine giriş. (3. Baskı), İstanbul: Hava Harp Okulu Yayınları.
Petrucci, R. H., Harwood, W. S., Herring, F. G. (.2005). Genel kimya ilkeler ve modern uygulamlar 1. (Çev. Ed. Tahsin Uyar ve Serpil Aksoy) (8. Baskıdan Çeviri), Ankara: Palme Yayıncılık.
Pryor, S. C., Crippa,P, Sullivan, R. C. (2015). “Atmospheric chemistry.” ın reference module in earth systems and environmental sciences. Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-409548-9.09177-6
Saha, K. (2008). The earth’s atmosphere: ıts physics and dynamics. Springer-Verlag, Berlin Heidelberg.
Salby, M. L. (1996). Fundamentals of atmospheric physics. Elsevier.
Salstein, D. A. (1995). Mean properties of the atmosphere, composition, chemistry, and climate of the atmosphere. (Edit. Hanwant B. Singh), 19-49. New York: Van Nostrand Reinhold.
Sarker, S. (2022). Fundamentals of climatology for engineers: Lecture note. Eng, 3(4), 573-595. https:// doi.org/10.3390/eng3040040
Seinfeld, J. H. ve Pandis, S. N. (2016). Atmospheric chemistry and physics: from air pollution to climate change. John Wiley & Sons.
Sienko, M.J. ve Plane, R.A. (1984). Temel kimya. (4. Baskı), (Çev. Necla Gündüz, Turgut Gündüz, Tüzün Celal, Pulat Emsal, Üneri Saadet, Zeren Ayhan, Özgüner Selmin), Ankara: Savaş Kitap ve Yayınevi.
Spence, C. (2007). Küresel ısınma-sağlıklı bir Dünya için çözümler. (Çev. Selin Gönen ve Serkan Ağar). İstanbul: Pegasus.
Türkeş, M. (2015). Biyocoğrafya bir paleocoğrafya ve ekoloji yaklaşımı. Ankara: Kriter Yayınevi.
Türkeş, M. (2021). Genel klimatoloji: atmosfer, hava ve iklimin temelleri. (5. Baskı), İstanbul: Kriter Yayınevi.
Yazıcı, Ö. (2020). İklim bilgisi klimatoloji. Genel Fiziki Coğrafya (Ed. Hamza Akengin ve İskender Dölek), Ankara: Pegem Akademi.
URL-1: https://scied.ucar.edu/learning-zone/atmosphere/change-atmosphere-altitude. Erişim Tarihi: 26.09.2024.
URL-2: https://endustrilab.com/barometre-nedir-ve-ne-icin-kullanilir/. Erişim Tarihi: 26.09.2024.
URL-3: https://mgm.gov.tr/genel/meteorolojiyegir.aspx?s=2. Erişim Tarihi: 22.06.2024.
Referanslar
Ahrens, C. D. (2000). Essentials of meteorology: an ınvitation to the atmosphere. (3th Edition), Brooks Cole.
Akman, Y. (1990). İklim ve biyoiklim. Ankara: Palme Yayıncılık.
Akman, Y., Ketenoğlu, O., Kurt, L., ve Yiğit, N. (2012). Ekolojik sentez. Ankara: Palme Yayıncılık.
Alpaydın, S., Şimşek, A. (2014). Genel kimya. (8. Baskı), Konya: Eğitim Yayınevi.
Ardel, A. (1073). Umumi coğrafya dersleri cilt I, klimatoloji. (3. Baskı), İstanbul Üniversitesi Coğrafya Enstitüsü Yayınları.
Ardel, A., Kurter, A., Dönmez, Y. (1969). Klimatoloji tatbikatı. İstanbul Üniversitesi Yayınları No:1123, İstanbul: Taş Matbaası.
Atalay, İ. (2012). Genel fiziki coğrafya. (7. Baskı), İzmir: META Basım Matbaacılık Hizmetleri.
Carter, T. R. (1996). Developing scenarios of atmosphere, weather and climate for northern regions. Agricultural and Food Scıence in Finland, 5, 235-249.
Chernick, C. L. (1967). The chemistry of the noble gases. United States Atomic Energy Commission Division of Technical Information.
Critchfield, H. J. (1968). General climatology. (2th Edition). New Delhi: Prentice Hall of India.
Çepel, N. (1992). Doğa çevre ekoloji ve insanlığın ekolojik sorunları. İstanbul: Altın Kitaplar Yayınevi.
Deniz, Z. A. (2018). Genel klimatoloji, genel fiziki coğrafya içinde. (Ed. Barbaros Gönençgil), 203-258. Ankara: Nobel Yayıncılık.
Doğanay, H. (1993). Coğrafyaya giriş I (metotlar, ilkeler ve terminoloji). Ankara: Gazi Büro Kitapevi.
Doğanay, H., Sever, R. (2013). Genel ve fiziki coğrafya. (12. Baskı), Ankara: Pegem Akademi
Dönmez, Y., 1990, Umumi klimatoloji ve iklim çalışmaları. İstanbul Üniversitesi Yayını, No: 3648, İstanbul.
Efe, R. (2010). Biyocoğrafya. İstanbul: Marmara Kitap Merkezi.
Eken, M., Ceylan, A., Taştekin, A. T., Şahin, H., Şensoy, S., Klimatoloji-II. https://www.mgm.gov.tr/FILES/iklim/klimatoloji2.pdf, Erişim Tarihi, 26. 04. 2024.
Erdik, E., Sarıkaya, Y. (1993). Temel üniversite kimyası, (1. Cilt). Ankara: Gazi Büro Kitapevi.
Erinç, S. (1969). Klimatoloji ve metotları. İstanbul Üniversitesi yayınları, No:994, İstanbul.
Erol, O., (2014). Genel Klimatoloji (10. Baskı). İstanbul: Çantay Kitapevi.
Ertaş, Sıtkı Kağan (2018). Meteoroloji ders kitabı. DHMİ Genel Müdürlüğü, Seyrüsefer Dairesi Başkanlığı, Hava Trafik Müdürlüğü, Ankara.
Gençer, M., Uğurlu, A., Kacar, M., Özcan, H., Kesim A. ve Aydın B. (2005). Hidrometeoroloji. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Meteoroloji Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara.
Ghous, M., Ali, Z., Jabbar, M., Basit, A. (2019). Fundamentals of geography. Asian Traders, 17-Urdu Bazaar, Lahore.
Günay, O., Aközcan, S., Kulalı, F. (2018). Bina İçi Radon Konsantrasyonlarının Belirlenmesi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 13, 91-97. https://doi.org/10.31590/ ejosat.442702
Kadıoğlu, M. (2007). Küresel iklim değişikliği ve Türkiye/bildiğiniz havaların sonu. (2. Baskı), İstanbul: Güncel yayıncılık.
Karaoğlu, M. (2013), Meteoroloji klimatoloji ziraat meteorolojisi. Ankara: Nobel Yayıncılık.
Khan J.A. and Arsalan M.H. (2007). General climatology. University of Karachi. https://doi.org/10.13140/RG.2.1.2327.6241
Kılınç, M., Kutbay, H. G. (2004). Bitki ekolojisi. Ankara: Palme Yayıncılık.
Kumar, S. (2016). Fundamentals of climatology. Edupedia Publications (P) Ltd.
Lagzi, I, Mészáros, R., Gelybó, G., and Leelőssy, A. (2013). Atmospheric chemistry. Eötvös Loránd University.
Lal, D. S. (2010). Climatology. Allahbad: Shards Pustak Bhawan.
Lutgens, F.K, Tarbuck, E. J., Herman, R. L., Tasa, D. (2019). The atmosphere an ıntroduction to meteorology. (14th Edition), Pearson.
Muslu, Y. (2000). Ekoloji ve çevre sorunları. İstanbul, Aktif Yayınevi.
Okuroğlu, M., ve Yağanoğlu, V. (2015). Meteoroloji-I. Atatürk üniversitesi yayınları. No: 833, Erzurum.
Özden, Ö. (2005). Hava kalitesinin monitorlanmasında pasif örnekleyicilerin kullanılması. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Anadolu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
Pehlivanoğlu, V. (2011). Havacılık ve uzay bilimlerine giriş. (3. Baskı), İstanbul: Hava Harp Okulu Yayınları.
Petrucci, R. H., Harwood, W. S., Herring, F. G. (.2005). Genel kimya ilkeler ve modern uygulamlar 1. (Çev. Ed. Tahsin Uyar ve Serpil Aksoy) (8. Baskıdan Çeviri), Ankara: Palme Yayıncılık.
Pryor, S. C., Crippa,P, Sullivan, R. C. (2015). “Atmospheric chemistry.” ın reference module in earth systems and environmental sciences. Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-409548-9.09177-6
Saha, K. (2008). The earth’s atmosphere: ıts physics and dynamics. Springer-Verlag, Berlin Heidelberg.
Salby, M. L. (1996). Fundamentals of atmospheric physics. Elsevier.
Salstein, D. A. (1995). Mean properties of the atmosphere, composition, chemistry, and climate of the atmosphere. (Edit. Hanwant B. Singh), 19-49. New York: Van Nostrand Reinhold.
Sarker, S. (2022). Fundamentals of climatology for engineers: Lecture note. Eng, 3(4), 573-595. https:// doi.org/10.3390/eng3040040
Seinfeld, J. H. ve Pandis, S. N. (2016). Atmospheric chemistry and physics: from air pollution to climate change. John Wiley & Sons.
Sienko, M.J. ve Plane, R.A. (1984). Temel kimya. (4. Baskı), (Çev. Necla Gündüz, Turgut Gündüz, Tüzün Celal, Pulat Emsal, Üneri Saadet, Zeren Ayhan, Özgüner Selmin), Ankara: Savaş Kitap ve Yayınevi.
Spence, C. (2007). Küresel ısınma-sağlıklı bir Dünya için çözümler. (Çev. Selin Gönen ve Serkan Ağar). İstanbul: Pegasus.
Türkeş, M. (2015). Biyocoğrafya bir paleocoğrafya ve ekoloji yaklaşımı. Ankara: Kriter Yayınevi.
Türkeş, M. (2021). Genel klimatoloji: atmosfer, hava ve iklimin temelleri. (5. Baskı), İstanbul: Kriter Yayınevi.
Yazıcı, Ö. (2020). İklim bilgisi klimatoloji. Genel Fiziki Coğrafya (Ed. Hamza Akengin ve İskender Dölek), Ankara: Pegem Akademi.
URL-1: https://scied.ucar.edu/learning-zone/atmosphere/change-atmosphere-altitude. Erişim Tarihi: 26.09.2024.
URL-2: https://endustrilab.com/barometre-nedir-ve-ne-icin-kullanilir/. Erişim Tarihi: 26.09.2024.
URL-3: https://mgm.gov.tr/genel/meteorolojiyegir.aspx?s=2. Erişim Tarihi: 22.06.2024.
