Sağlık Hizmetlerinde Merhamet Yorgunluğu
Özet
İnsanların hastalıklardan korunduğu, temiz bir çevrede sağlıklı yaşam hakkı doğuştan herkesin kazandığı insan hakları arasında yer almaktadır. Sağlık hakkından yararlanmada kuşkusuz bu hizmeti sağlayan sağlık çalışanlarına düşen pay önemlidir. Hastalar ile sağlık çalışanları arasında kurulan ilişkilerde merhamet kavramı önemli bir yere sahiptir. Sağlık çalışanlarının daha anlayışlı olmasını sağlayan merhamet duygusu iyi yönetilmesi gereken son derece önemli bir kavramdır. Sağlık hizmetlerinin gün geçtikçe artan iş yükü sağlık çalışanları üzerinde ekstra bir stres faktörü oluşturmaktadır. Sağlık hizmeti sağlayıcıları karşılaştığı travmatik olaylara bağlı olarak duygusal etkileşimde bulunma durumları söz konusu olabilmektedir. Merhamet yorgunluğu kavramı tam bu noktada karşımıza çıkmaktadır. Merhamet yorgunluğu fiziksel ve psikolojik etkilerinin kişilerin yaşantısında ciddi yansımaları olduğundan dikkat edilip önem verilmesi gereken bir kavramdır. Sağlık hizmeti sunucuları da sağlık hizmeti yararlanıcıları açısından kavramın farkındalığının artırılmasını sağlamalıdır. Merhamet yorgunluğunun oluşmasını önlemek hem kişisel hem de kurumlar açısından fayda sağlayacaktır.
The right to a healthy life in a clean environment where people are protected from diseases is among the human rights of everyone who is born. In the enjoyment of the right to health, undoubtedly, the share of the health workers who provide this service is important. In the relationships established between patients and health workers, the concept of compassion has an important place. The sense of compassion that enables healthcare professionals to be more understanding is an extremely important concept that must be managed well. The increasing workload of health services day by day creates an extra stress factor on health workers. Health care providers may have emotional interactions depending on the traumatic events they encounter. The concept of compassion fatigue appears at this point. Compassion fatigue is a concept that should be taken into consideration and given importance as the physical and psychological effects of people have serious reflections on their lives. Health care providers should also increase the awareness of the concept for health care beneficiaries. Preventing the occurrence of compassion fatigue will benefit both personally and institutionally.
Referanslar
Alan, H. (2018). Merhamet yorgunluğu ve yönetici hemşirenin rolü. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi, 5(2), 141-146.
Alys, C., King, A. C., & Gilbert, P. (2018). Compassionate care: The theory and the reality. Journal of Holistic Healthcare, 8, 29-37.
Bektaş, G., Genç, G., Güneç, A., & Aytaç, B. (2018). Sağlık çalışanlarında merhamet yorgunluğu. In 2nd International Symposium Humanities and Social Sciences (pp. 190-197), Comrat, Moldova.
Cingi, C. C., & Eroğlu, E. (2019). Sağlık çalışanlarda merhamet yorgunluğu. Osman Gazi Tıp Dergisi, 41(1), 58-71.
Coetzee, S. K., & Klopper, H. C. (2010). Compassion fatigue within nursing practice: A concept analysis. Nursing and Health Sciences, 12(2), 235-243. https://doi.org/10.1111/j.1442-2018.2010.00526.x
Çingöl, N., Çelebi, E., Zengin, S., & Karakaş, M. (2018). Bir sağlık yüksekokulu hemşirelik bölümü öğrencilerinin merhamet düzeylerinin incelenmesi. Klinik Psikiyatri Dergisi, 21(1), 61-67.
Dalgalı, B., & Gürses, İ. (2018). Merhametin sağlık hizmetlerindeki yeri ve önemi. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 181-204.
Dikmen, Y., & Aydın, Y. (2016). Hemşirelerde merhamet yorgunluğu: Ne? Nasıl? Ne yapmalı? J Hum Rhythm, 2, 13-21.
Figley, C. R. (1995). Compassion fatigue: Coping with secondary traumatic stress disorder in those who treat the traumatized. 1st edition. New York: Routledge Taylor & Francis Group.
Figley, C. R. (2002). Compassion fatigue: Psychotherapists' chronic lack of self-care. Journal of Clinical Psychology, 58(11), 1433-1441. https://doi.org/10.1002/jclp.10090
Gök, G. A. (2015). Merhamet etmenin dayanılmaz ağırlığı: Hemşirelerde merhamet yorgunluğu. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 20, 299-313.
Günüşen, N. P., Wilson, M., & Aksoy, B. (2018). Secondary traumatic stress and burnout among Muslim nurses caring for chronically ill children in a Turkish hospital. Journal of Transcultural Nursing, 29(2), 146-154. https://doi.org/10.1177/1043659617703167
Harrowing, J. (2011). Compassion practice by Ugandan nurses who provide HIV care. OJIN: The Online Journal of Issues in Nursing, 16(1), Manuscript 5. https://doi.org/10.3912/OJIN.Vol16No01Man05
Hooper, C., Craig, J., Janvrin, D. R., Wetsel, M. A., & Reimels, E. (2010). Compassion satisfaction, burnout, and compassion fatigue among emergency nurses compared with nurses in other selected inpatient specialties. Journal of Emergency Nursing, 36, 420-427. https://doi.org/10.1016/j.jen.2009.11.027
Jenkins, B., & Warren, N. A. (2012). Concept analysis: Compassion fatigue and effects upon critical care nurses. Critical Care Nursing Quarterly, 35(4), 388-395. https://doi.org/10.1097/CNQ.0b013e318268fe09
Joinson, C. (1992). Coping with compassion fatigue. Nursing, 22(4), 116-121.
Kavuncubaşı, Ş. (2000). Hastane ve sağlık kurumları yönetimi. Ankara: Siyasal Kitabevi.
Kaya, E., & Gündüz, S. (2022). Sağlık kurumlarında merhamet yorgunluğu ve hasta güvenliğinin önemi. Uygulamalı Sosyal Bilimler ve Güzel Sanatlar Dergisi, 4(8), 46-61.
Konal, E., & Ardahan, M. (2018). Merhamet yorgunluğu ve hemşirelik. Sağlık ve Toplum, 1(28), 5-6.
Lachman, V. D. (2016). Compassion fatigue as a threat to ethical practice: Identification, personal and workplace prevention/management strategies. MEDSURG Nursing, 25(4), 275-278.
Lombardo, B., & Eyre, C. (2011). Compassion fatigue: A nurse’s primer. OJIN: The Online Journal of Issues in Nursing, 16(1), Manuscript 3. https://doi.org/10.3912/OJIN.Vol16No01Man03
Mansur, F., Özzeybek Taş, M., & Ekinci, N. (2022). Sağlık çalışanlarında merhamet doyumu ve merhamet yorgunluğunun sürekli öfke düzeyine etkisi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (40), 436-469. https://doi.org/10.14520/adyusbd.1068721
McHolm, F. (2006). Rx for compassion fatigue. Journal of Christian Nursing, 23(4), 12-19. https://doi.org/10.1097/01.CNJ.0000300905.73946.00
Meyer, R. M., Li, A., Klaristenfeld, J., & Gold, J. I. (2015). Pediatric novice nurses: Examining compassion fatigue as a mediator between stress exposure and compassion satisfaction, burnout, and job satisfaction. Journal of Pediatric Nursing, 30(1), 174-183. https://doi.org/10.1016/j.pedn.2014.04.005
Najjar, N., Davis, L. W., Beck-Coon, K., & Carney Doebbeling, C. (2009). Compassion fatigue: A review of the research to date and relevance to cancer-care providers. Journal of Health Psychology, 14, 267-277. https://doi.org/10.1177/1359105308100211
Negash, S., & Sahin, S. (2011). Compassion fatigue in marriage and family therapy: Implications for therapists and clients. Journal of Marital and Family Therapy, 37(1), 1-13. https://doi.org/10.1111/j.1752-0606.2009.00147.x
Öngören, B. (2017). Hekim-hasta ilişkisi ve sağlık hizmetlerinde iletişim. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, 1, 57-69.
Sabery, M., Zagheri Tafreshi, M., Mohtashami, J., & Ebadi, A. (2017). Development and psychometric evaluation of the nurses’ compassion fatigue inventory. Journal of Nursing Measurement, 25(3), 185-201. https://doi.org/10.1891/1061-3749.25.3.185
Sevin, B., & Partlak Günüşen, N. (2021). Hemşirelerin psikolojik dayanıklılığının merhamet yorgunluğu, tükenmişlik ve merhamet memnuniyeti üzerine yordayıcı rolü. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 14(4), 379-386.
Slatten, L. A., Carson, K. D., & Carson, P. P. (2011). Compassion fatigue and burnout: What managers should know. The Health Care Manager, 30(4), 325-333. https://doi.org/10.1097/HCM.0b013e31823511f7
Smart, D., English, A., & James, J. (2014). Compassion fatigue and satisfaction: A cross-sectional survey among US healthcare workers. Nursing and Health Sciences, 16, 3-10. https://doi.org/10.1111/nhs.12068
Sorenson, C., Bolick, B., Wright, K., & Hamilton, R. (2016). Understanding compassion fatigue in healthcare providers: A review of current literature. Journal of Nursing Scholarship, 48, 456-465. https://doi.org/10.1111/jnu.12229
Stamm, B. H. (2002). Measuring compassion satisfaction as well as fatigue: Developing history of the compassion satisfaction and fatigue test. In C. R. Figley (Ed.), Treating compassion fatigue (pp. 107-119). New York: Brunner-Routledge.
Stephen, G. (2011). Compassionate care enhancement: Benefits and outcome. The International Journal of Person Centered Medicine, 1(4), 808-813.
Strauss, C., Taylor, B. L., Gu, J., et al. (2016). What is compassion and how can we measure it? A review of definitions and measures. Clinical Psychology Review, 47, 15-27. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2016.05.004
Şeremet, G. G., & Ekinci, N. (2021). Sağlık çalışanlarında merhamet yorgunluğu, merhamet memnuniyeti ve merhamet korkusu. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 12(29), 330-344. https://doi.org/10.21076/vizyoner.842658
Şirin, M., & Yurttaş, A. (2015). Hemşirelik bakımının bedeli: Merhamet yorgunluğu. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 8(2), 123-130.
Tanrıkulu, E., & Denat, Y. (2022). Sağlık hizmetlerinde merhamet. Sağlık Bilimleri Dergisi (Journal of Health Sciences), 31(1), 120-125.
Tengilimoğlu, D., & Çalık, C. (2000). Sağlık hizmetlerinde hizmet sunumunda görülen sorunlar ve çözüm önerileri. Modern Hastane Yönetimi Dergisi, 3, 12-15.
Tengilimoğlu, D. (2017). Sağlık işletmeleri yönetimi (Geliştirilmiş 8. basım). Ankara: Nobel.
Türk Dil Kurumu. (2024). www.tdk.gov.tr. Erişim tarihi: 10 Haziran 2024.
Uğurlu, A. K., & Aslan, F. (2017). Merhamet ve hemşirelik: Merhamet ölçülebilir mi? Türkiye Klinikleri Journal of Nursing Sciences, 9(3), 233-238.
Van Mol, M., Kompanje, E., Bakker, J., & Nijkamp, M. (2014). Compassion fatigue and burnout among healthcare professionals in the ICU. Critical Care, 18(1), 1-19. https://doi.org/10.1186/cc13805
Wiljer, D. (2019). Defining compassion in the digital health age: Protocol for a scoping review. British Medical Journal, 9(2), 2-7. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2018-026338
Yoder, E. A. (2010). Compassion fatigue in nurses. Applied Nursing Research, 23(4), 191-197. https://doi.org/10.1016/j.apnr.2008.09.003
Referanslar
Alan, H. (2018). Merhamet yorgunluğu ve yönetici hemşirenin rolü. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi, 5(2), 141-146.
Alys, C., King, A. C., & Gilbert, P. (2018). Compassionate care: The theory and the reality. Journal of Holistic Healthcare, 8, 29-37.
Bektaş, G., Genç, G., Güneç, A., & Aytaç, B. (2018). Sağlık çalışanlarında merhamet yorgunluğu. In 2nd International Symposium Humanities and Social Sciences (pp. 190-197), Comrat, Moldova.
Cingi, C. C., & Eroğlu, E. (2019). Sağlık çalışanlarda merhamet yorgunluğu. Osman Gazi Tıp Dergisi, 41(1), 58-71.
Coetzee, S. K., & Klopper, H. C. (2010). Compassion fatigue within nursing practice: A concept analysis. Nursing and Health Sciences, 12(2), 235-243. https://doi.org/10.1111/j.1442-2018.2010.00526.x
Çingöl, N., Çelebi, E., Zengin, S., & Karakaş, M. (2018). Bir sağlık yüksekokulu hemşirelik bölümü öğrencilerinin merhamet düzeylerinin incelenmesi. Klinik Psikiyatri Dergisi, 21(1), 61-67.
Dalgalı, B., & Gürses, İ. (2018). Merhametin sağlık hizmetlerindeki yeri ve önemi. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 181-204.
Dikmen, Y., & Aydın, Y. (2016). Hemşirelerde merhamet yorgunluğu: Ne? Nasıl? Ne yapmalı? J Hum Rhythm, 2, 13-21.
Figley, C. R. (1995). Compassion fatigue: Coping with secondary traumatic stress disorder in those who treat the traumatized. 1st edition. New York: Routledge Taylor & Francis Group.
Figley, C. R. (2002). Compassion fatigue: Psychotherapists' chronic lack of self-care. Journal of Clinical Psychology, 58(11), 1433-1441. https://doi.org/10.1002/jclp.10090
Gök, G. A. (2015). Merhamet etmenin dayanılmaz ağırlığı: Hemşirelerde merhamet yorgunluğu. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 20, 299-313.
Günüşen, N. P., Wilson, M., & Aksoy, B. (2018). Secondary traumatic stress and burnout among Muslim nurses caring for chronically ill children in a Turkish hospital. Journal of Transcultural Nursing, 29(2), 146-154. https://doi.org/10.1177/1043659617703167
Harrowing, J. (2011). Compassion practice by Ugandan nurses who provide HIV care. OJIN: The Online Journal of Issues in Nursing, 16(1), Manuscript 5. https://doi.org/10.3912/OJIN.Vol16No01Man05
Hooper, C., Craig, J., Janvrin, D. R., Wetsel, M. A., & Reimels, E. (2010). Compassion satisfaction, burnout, and compassion fatigue among emergency nurses compared with nurses in other selected inpatient specialties. Journal of Emergency Nursing, 36, 420-427. https://doi.org/10.1016/j.jen.2009.11.027
Jenkins, B., & Warren, N. A. (2012). Concept analysis: Compassion fatigue and effects upon critical care nurses. Critical Care Nursing Quarterly, 35(4), 388-395. https://doi.org/10.1097/CNQ.0b013e318268fe09
Joinson, C. (1992). Coping with compassion fatigue. Nursing, 22(4), 116-121.
Kavuncubaşı, Ş. (2000). Hastane ve sağlık kurumları yönetimi. Ankara: Siyasal Kitabevi.
Kaya, E., & Gündüz, S. (2022). Sağlık kurumlarında merhamet yorgunluğu ve hasta güvenliğinin önemi. Uygulamalı Sosyal Bilimler ve Güzel Sanatlar Dergisi, 4(8), 46-61.
Konal, E., & Ardahan, M. (2018). Merhamet yorgunluğu ve hemşirelik. Sağlık ve Toplum, 1(28), 5-6.
Lachman, V. D. (2016). Compassion fatigue as a threat to ethical practice: Identification, personal and workplace prevention/management strategies. MEDSURG Nursing, 25(4), 275-278.
Lombardo, B., & Eyre, C. (2011). Compassion fatigue: A nurse’s primer. OJIN: The Online Journal of Issues in Nursing, 16(1), Manuscript 3. https://doi.org/10.3912/OJIN.Vol16No01Man03
Mansur, F., Özzeybek Taş, M., & Ekinci, N. (2022). Sağlık çalışanlarında merhamet doyumu ve merhamet yorgunluğunun sürekli öfke düzeyine etkisi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (40), 436-469. https://doi.org/10.14520/adyusbd.1068721
McHolm, F. (2006). Rx for compassion fatigue. Journal of Christian Nursing, 23(4), 12-19. https://doi.org/10.1097/01.CNJ.0000300905.73946.00
Meyer, R. M., Li, A., Klaristenfeld, J., & Gold, J. I. (2015). Pediatric novice nurses: Examining compassion fatigue as a mediator between stress exposure and compassion satisfaction, burnout, and job satisfaction. Journal of Pediatric Nursing, 30(1), 174-183. https://doi.org/10.1016/j.pedn.2014.04.005
Najjar, N., Davis, L. W., Beck-Coon, K., & Carney Doebbeling, C. (2009). Compassion fatigue: A review of the research to date and relevance to cancer-care providers. Journal of Health Psychology, 14, 267-277. https://doi.org/10.1177/1359105308100211
Negash, S., & Sahin, S. (2011). Compassion fatigue in marriage and family therapy: Implications for therapists and clients. Journal of Marital and Family Therapy, 37(1), 1-13. https://doi.org/10.1111/j.1752-0606.2009.00147.x
Öngören, B. (2017). Hekim-hasta ilişkisi ve sağlık hizmetlerinde iletişim. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, 1, 57-69.
Sabery, M., Zagheri Tafreshi, M., Mohtashami, J., & Ebadi, A. (2017). Development and psychometric evaluation of the nurses’ compassion fatigue inventory. Journal of Nursing Measurement, 25(3), 185-201. https://doi.org/10.1891/1061-3749.25.3.185
Sevin, B., & Partlak Günüşen, N. (2021). Hemşirelerin psikolojik dayanıklılığının merhamet yorgunluğu, tükenmişlik ve merhamet memnuniyeti üzerine yordayıcı rolü. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 14(4), 379-386.
Slatten, L. A., Carson, K. D., & Carson, P. P. (2011). Compassion fatigue and burnout: What managers should know. The Health Care Manager, 30(4), 325-333. https://doi.org/10.1097/HCM.0b013e31823511f7
Smart, D., English, A., & James, J. (2014). Compassion fatigue and satisfaction: A cross-sectional survey among US healthcare workers. Nursing and Health Sciences, 16, 3-10. https://doi.org/10.1111/nhs.12068
Sorenson, C., Bolick, B., Wright, K., & Hamilton, R. (2016). Understanding compassion fatigue in healthcare providers: A review of current literature. Journal of Nursing Scholarship, 48, 456-465. https://doi.org/10.1111/jnu.12229
Stamm, B. H. (2002). Measuring compassion satisfaction as well as fatigue: Developing history of the compassion satisfaction and fatigue test. In C. R. Figley (Ed.), Treating compassion fatigue (pp. 107-119). New York: Brunner-Routledge.
Stephen, G. (2011). Compassionate care enhancement: Benefits and outcome. The International Journal of Person Centered Medicine, 1(4), 808-813.
Strauss, C., Taylor, B. L., Gu, J., et al. (2016). What is compassion and how can we measure it? A review of definitions and measures. Clinical Psychology Review, 47, 15-27. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2016.05.004
Şeremet, G. G., & Ekinci, N. (2021). Sağlık çalışanlarında merhamet yorgunluğu, merhamet memnuniyeti ve merhamet korkusu. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 12(29), 330-344. https://doi.org/10.21076/vizyoner.842658
Şirin, M., & Yurttaş, A. (2015). Hemşirelik bakımının bedeli: Merhamet yorgunluğu. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 8(2), 123-130.
Tanrıkulu, E., & Denat, Y. (2022). Sağlık hizmetlerinde merhamet. Sağlık Bilimleri Dergisi (Journal of Health Sciences), 31(1), 120-125.
Tengilimoğlu, D., & Çalık, C. (2000). Sağlık hizmetlerinde hizmet sunumunda görülen sorunlar ve çözüm önerileri. Modern Hastane Yönetimi Dergisi, 3, 12-15.
Tengilimoğlu, D. (2017). Sağlık işletmeleri yönetimi (Geliştirilmiş 8. basım). Ankara: Nobel.
Türk Dil Kurumu. (2024). www.tdk.gov.tr. Erişim tarihi: 10 Haziran 2024.
Uğurlu, A. K., & Aslan, F. (2017). Merhamet ve hemşirelik: Merhamet ölçülebilir mi? Türkiye Klinikleri Journal of Nursing Sciences, 9(3), 233-238.
Van Mol, M., Kompanje, E., Bakker, J., & Nijkamp, M. (2014). Compassion fatigue and burnout among healthcare professionals in the ICU. Critical Care, 18(1), 1-19. https://doi.org/10.1186/cc13805
Wiljer, D. (2019). Defining compassion in the digital health age: Protocol for a scoping review. British Medical Journal, 9(2), 2-7. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2018-026338
Yoder, E. A. (2010). Compassion fatigue in nurses. Applied Nursing Research, 23(4), 191-197. https://doi.org/10.1016/j.apnr.2008.09.003
