Erek Odaklı Kuram Işığında Gürcüceden Türkçeye Bir Çeviri Yolculuğu
Özet
Erek Odaklı Çeviri Kuramı Çerçevesinde Miheil Cavahişvili’nin “Kvaçi Kvaçantiradze (Madrabaz Kvaçi)” Adlı Romanının Gürcüceden Türkçeye Çevirisinin İncelenmesi adlı tez çalışmasında Gürcüce yazılmış olan bir edebiyat eserinin Türkçe çevirisi, çeviri stratejileri ve Gideon Toury’nin erek odaklı kuramı çerçevesinde incelenmiştir. Bu süreçte kaynak metne sadık kalınarak yapılan çeviriler “yeterli”, kaynak metinden uzaklaşılarak, erek dil ve kültüre göre yapılan çeviriler ise “kabul edilebilir” olarak tanımlanmıştır. Bu çalışmada amaç Gürcüce ve Türkçe dilleri arasındaki çeviri faaliyetlerine katkıda bulunmak, çeviriye dair kuramsal çerçeveyi tanıtarak çevirmenlere yol gösterici olmasını sağlamaktır. Öncelikle bu tez çalışmasında çeviri nedir sorunsalı üzerinde durulmuş daha sonra ise çevirmenin görevleri, çeviribilim hakkında bilgiler verilmiştir. Çevirmenlere yol gösterici olması açısından kuramlar, normlar ve çeviri stratejileri anlatılmıştır. Kaynak ve erek metinlerin karşılaştırmalı çözümlemesi bölümünde verilen örneklerle kuram ve çeviri stratejilerinin açıklayıcı nitelikte olmasına dikkat edilmiştir. Kaynak metin içinden seçilen örnekler genel çeviri stratejileri kapsamında incelenerek, Gideon Toury’nin erek odaklı kuramına göre karşılaştırmalı bir şekilde analiz edilmiştir. Çeviribilim alanında yapılan bu tez çalışması, Türkiye’de ilk olma özelliği taşıdığından dolayı Gürcü dili ile ilgili genel bilgiler verilerek Türkçeden Gürcüceye ve Gürcüceden Türkçeye karşılıklı çevrilen edebi eserler tanıtılmıştır.
Referanslar
Abdal, G. (2018). “Kültürel Dönemeç, Sömürgecilik Sonrası Çeviri ve Feminist Çeviri Yaklaşımlarına Babil Kulesi‟nden Bakmak”. International Journal of Culturaland Socia lStudies, 4(2), 575-587.
Acet, M. N. & Meskhidze, M. (2020). “Türk-Gürcü Edebiyatında Karşılıklı Çeviri Çalışmaları”, Atlas Journal, 6(34), 862-869.
Acet, M. N. & Meskhidze, M. (2020). Gürcü Dilinin Kısa Tarihçesi, Journal of Socialand Humanities Sciences Research, 7(61), 3234-3242.
Aksan D. (1995). Her Yönüyle Dil Ana Çizgileriyle Dil Bilim. Ankara: TDK.
Aksoy, B. (2002). “Çeviride Çevirmen Seçimleri Işığında Çeviri Eleştirisi” Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 18(2), 1-16.
Aksoy, B. (2002). Geçmişten Günümüze Yazın Çevirisi. Ankara: İmge Kitabevi Yayınları.
Aktaş, T. (2001). “Kafka'nın "Die Verwandlung" adlı öyküsünün çevirileri üzerine bir inceleme”, Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(1), 33-46.
Ataç, N. (2008). Tercüme. M Rıfat (Ed.), Çeviri seçkisi I, Çeviriyi Düşünenler içinde (s.83-85). İstanbul: Sel.
Baker, M. (1992). Inotherwords. A coursebook on translation. London: Routledge.
Bassnett, S. (2002). Translation studies. London and New York: Routledge.
Baykan, A. (2005). “Sosyal-Kültürel Faktörlerin Çevirideki Rolü”. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14, 177-197.
Bektaş, S. (2008). Diliçi çeviride kültürel ve dilsel değişimden kaynaklanan çeviri sorunları. Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
Bengi, I. (2011). Çeviri Kuramlarını Düşünürken. İstanbul: Sel Yayıncılık.
Berk, Ö. (2005). Kuramlar Işığında Açıklamalı Çeviribilim Terimcesi. İstanbul: Multilingual Yabancı Dil Yayınları.
Bıçkıcı T. (2016). “Çeviri Kuramları Işığında Edebi Çeviri Eleştirisi”, Asos Journal, 4(24), 373-383.
Bıçkıcı T. (2016). “Çeviri Kuramları Işığında Edebi Çeviri Eleştirisi”, Asos Journal, 4(24), 373-383.
Boztaş, İ. & Yener, O. Ş. (2005). Açıklamalı Çeviri Terimleri Sözlüğü. Ankara: Siyasal.
Boztaş, İ. (1991). “Türkiye’de çeviri eğitimi ve eğitim programları” Dil Dergisi, 2, 10-13.
Boztaş, İ. (1992). “Çeviri, Çeviride Eşdeğerlilik ve Dilbilim”. Dilbilim 20. Yıl Yazıları, Ankara: Karaca Dil Kursu Yayınları.
Boztaş, İ. (1993). “Çeviri, Çevirmen, Dilbilim İlişkisi, Çeviri Eşdeğerindeki Kayıplar” Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 10(2), 55-65.
Braund, D. (1994). Georgia in Antiquity; a History of Colchisand Transcaucasian Iberia, 550 B.C. – A.D. 562, p. 216
Bulut. A. K. (2015). Tercüme hatası!?. İstanbul: Çeviribilim.
Cary, E. (1996). “Çeviri Nasıl Yapılmalı?”, Çev. M. Çamlıdere, İstanbul: İnsan Yayınları.
Cary, E. (2012). “Nasıl Çevirmeli?” Çev. M. Rifat-S. Rifat, Çeviri Seçkisi II – Çeviri (bilim) nedir?, Yayıma haz. M. Rifat, 2. baskı, 55-61.
Cavahişvili, M. (1934). კვაჭი კვაჭანტირაძე (Kvaçi Kvaçantiradze). Tiflis.
Cavahişvili, M. (2017). Madrabaz Kvaçi. Çev. Parna Beka Çilaishvili. İstanbul: Paris Yayınları.
De Beaugrande, R. A. (1978). Factors in a theory of poetictranslation. Amsterdam: Van Gorcum.
Demircioğlu, C. (2016). Çeviribilimde Tarih ve Tarih Yazımı, İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
Demirekin, M. (2014). Çeviriyorum Türkçede çeviri sorunları ve eşdeğerlik. Konya: Eğitim.
Dobossy, L. (2012). “Sanat Yapıtı ve Estetik Araştırmalar Konusu olarak Çeviri” (çev. S. Rifat-M. Rifat), Çeviri Seçkisi II – Çeviri (bilim) nedir?, Yayıma haz. M. Rifat, 2. baskı, 83-87.
Ece, A. (2007). Erek-Odaklı Kuram, Skopos Kuramı ve Bağıntı Kuramı bağlamında çeviri eğitimi. Eğitim Bilimleri Dergisi Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi, 26(26), 49-58.
Ece, A. (2010). Edebiyat çevirisinin ve çevirmenin izinde. İstanbul: Sel Yayıncılık.
Eren, C. (2000). Modern Tercüme Metotlarını Giriş. Erzurum: Fenomen Yayıncılık.
Eruz, S. (2004). Çeviriden Çeviribilime. İstanbul: Multilingual Yabancı Dil Yayınları.
Eruz, S. (2008). Akademik Çeviri Eğitimi: Çeviri Amaçlı Metin Çözümlemesi. İstanbul: Multilingual Yabancı Dil Yayınları.
Eruz, S. (2010). Çokkültürlülük ve Çevirmenler. İstanbul: Multilingual Yabancı Yayınları.
Even-Zohar, I. (2012). “The Position of Translated Literature With in the Litterary Polysystem”, The Translation Studies Reader, ed. By Lawrence Venuti, New York, Routledge, 2012, 3. Ed.,162-168.
Even-Zohar, I. (2012). Yazınsal çoğuldizge içinde çeviri yazının durumu (S. Paker, Çev.). M. Rıfat (Ed.), Çeviri seçkisi II, Çeviribilim nedir? İçinde (s. 125-133). İstanbul: Sel.
Eyüboğlu, S. (2008) “Shakespeare’e Saygı”, Çeviri Seçkisi I – Çeviriyi Düşünenler, Yayıma haz. M. Rifat, 2. baskı, 153-155.
Göktürk, A. (2014). Çeviri: dillerin dili. İstanbul: Yapı Kredi.
Gündoğdu, M. (1999). İkinci Bir Dil Üzerinden Yapılan Çeviriler Özgün Metinle Ne Kadar Eşdeğerdir?, Ankara Üniversitesi Tömer Bursa şubesi sempozyum bildirileri, Ankara.
Gürçağlar Ş. T. (2014). Çeviri’ninABC’si. İstanbul: Say Yayınları.
Gürçağlar, Ş. T. (2015). Kapılar. Çeviri tarihine yaklaşımlar. İstanbul: Scala.
Holmes, J. S. (1994). “The Name and Nature of TranslationStudies”. Translated! Papers on Literary Translationand Translation Studies, Amsterdam, Rodopi, 2.ed., 67-81.
Holmes, J. S. (2000). Çeviribilimin adı ve doğası (A. Koş, Çev.). Çeviri (Bilim) Nedir? Başkasının Bakışı İçinde, Yay. Haz. Mehmet Rifat, İstanbul, Dünya Yay.165-182
Holmes, J. S. (2012). “Çeviribilimin Adı ve Doğası” (Çev. A. Koş), Çeviri Seçkisi II – Çeviri (bilim) Nedir?, Yay. Haz. M. Rifat, 107-121.
Işık, Y. (2016). Gideon Toury’nin Erek Odaklı Çeviri Kuramı Işığında Aziz Nesin’in “Tek Yol” Adlı Romanının Farsça Tercümesinin İncelenmesi. Electronic Turkish Studies, 11(20).
İnternet: http://www.putkaradze.ge/qartuli_enis_istoria/links/2.1.htm, Erişim Tarihi: 04.08.2020
İnternet: https://en.wikipedia.org/wiki/Georgian_scripts, Erişim Tarihi: 14.09.2020
İnternet: https://en.wikipedia.org/wiki/Georgian_scripts, Erişim Tarihi: 14.09.2020
İnternet: https://ka.wikipedia.org/wiki/ქართული_დამწერლობა, Erişim Tarihi: 13.09.2020
İnternet: https://ka.wikipedia.org/wiki/ქართული_დამწერლობა, Erişim Tarihi: 13.09.2020
İnternet: https://ka.wikipedia.org/wiki/ქართული_დამწერლობა, Erişim Tarihi: 15.09.2020
İnternet: https://resimlitarifleri.com/indx.html?utm_content=gürcü+alfabesi, Erişim Tarihi: 13.08.2020
İşcen, İ. (2002). Çevrim Kuramı. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
İşler, E. & Yıldız, M. (2018). Arapça çeviri kılavuzu. İstanbul: Akdem.
Karadağ, A. B., & Kurt Williams, Ç. (2015). Reformlar çağında Türkiye‟deMolière‟in yeniden yazımı (19. yüzyılın ikinci yarısı). Humanitas, 5(Bahar), 127-136.
Karantay, S. (2008). “Çeviri Eleştirisi: Sorunlar. İlkeler. Uygulamalar”, Çeviri Seçkisi I – Çeviriyi Düşünenler, Yayıma haz. M. Rifat, 2. Baskı, 130-137.
Karasar, N. (2007). Bilimsel Araştırma Yöntemi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
Kardava, K. (2018). Geçmişten Günümüze Türkçe-Gürcüce Arasında Edebi ilişkiler, Atlas Journal, 4(8), 257-266.
Kartuli Ganmartebiti Leksikoni -ქართული განმართბითი ლექსიკონი. (1986). Açıklamalı Gürcüce Sözlük, Tiflis. Kazbegi, A. (2019).
Kazbeği, A. (2019). Kafkas Aşkı Elgûca (Çev. Niyazi Ahmet Banoğlu), İstanbul: Mevsimler Kitap.
Koller, N. (1987). Einführung in die Übersetzungs Wissenscheft Romannisch- Deutscher Sprachbereich, München.
Köksal, D. (2005). Çeviri Eğitimi: Kuram ve Uygulama. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
Kuran-Burçoğlu, N. (2008). “1960’lı Yıllardan Günümüze Alman Çeviribilimcilerin Yaklaşımları”, Çeviri Seçkisi I – Çeviriyi Düşünenler, Yayıma haz. M. Rifat, 2. baskı, 175-187.
Kurt, G. (2019). Necib Mahfuz Romanlarının Arapçadan Türkçeye Çevirilerinin Erek Odaklı Çeviri Kuramı ve Çeviri Stratejileri Açısından İncelenmesi. Doktora Tezi, Gazi ÜniversitesiEğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Küçükyağcı, N. & Avcı, B. (2011, Ekim). Türkiye‟de çevirmenlik mesleği. Araştırma Raporu, T. C. Başbakanlık İdareyi Geliştirme Başkanlığı, Ankara.
Kvantaliani, E. (2010). Gürcüce Türkçe Sözlük. Tiflis: TSU.
Meskhidze, M. (2018). Gürcü Harfli Türkçe İncil (İnceleme-Metin-Dizin). Doktora tezi, Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Erzurum.
Munday, J. (2001). Introducing Translation Studies. Theoriesand Applications. London: Routledge,
Newmark, P. (1986). İtticâhâtfi‟t-terceme. Cevânibminnazariyyeti‟t-terceme (M. İ. Sînî, Çev.). Riyad: Daru‟lMerîh.
NPLG, TheNationalParlimentary Library of Georgia, https://www.nplg.gov.ge/eng/home, Erişim Tarihi: 21/05/2020.
Oustinoff, M. (2003). La Traduction, Paris, Presses Universitaires de France.
Önder, M. (2005). Oyun metni çevirisi ve HaroldPinter‟ıngitgel dolap adlı oyununun çevirilerinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal BilimlerEnstitüsü, Ankara.
Öner, I. B. (2001). Çeviribilim terimleri sözlüğü. İstanbul: Sel.
Öner, I. B. (2008). Çeviribilimde bireysel kuramlardan geniş ölçekli bir bakış açısına doğru. M Rıfat (Ed.), Çeviri seçkisi I, Çeviriyi Düşünenler içinde (s.159-174). İstanbul: Sel.
Öztürk, G. (2017). Gürcü Yazar İliyaÇavçavadze’nin “Yolcunun Yazıları” Adlı Romanının Türkçe Çevirisindeki Dil Oyunları Üzerine İnceleme. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 6(1), 331-345.
Parla, J. (2015). Geçmişten Günümüze Yazın Çevirisi. İstanbul: İletişim Yayıncılık.
Paz, O. (2012). “Söz Sanatı ve Söze Bağlılık Açısından Çeviri” (Çev. A. Cemal), Çeviri Seçkisi II – Çeviri (bilim) Nedir?, Yay. haz. M. Rifat, 2. baskı, 97-107.
Pazarlıoğlu, S. (2015). Honoré de Balzac‟ın “Le pèregorġot” (goriot baba) adlı eseri ile Türkçeye çevirilerinin erek odaklı çeviri kuramı ve çeviri stratejileri açısından incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Pohling, H. (1971). “Zur Geschichte der Übersetzung. Studienzur Übersetzungswissen-schaft”, Beiheftezur Zeitschrift Fremdsprachen III/IV. Leipzig, 125-162.
Rıfat, M. (2004). Çeviri Seçkisi I, Çeviriyi Düşünenler. İstanbul: Sel Yayınları.
Rıfat, M. (2004). Çeviri Seçkisi II, Çeviri(bilim) Nedir?. (2.baskı) İstanbul: Sel Yayınları.
Rıfat, M. (2011). Metnin Sesi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Savory, T. (1961). Tercüme sanatı (H. Dereli, Çev.). Ankara: Milli Eğitim.
Savory, T. (1994). Tercüme Sanatı. İstanbul: MEB Yayınları.
Stolze, R. (2013). Çeviri Kuramları. Çev. Emre Durukan, İstanbul: Değişim.
Suçin, M. H. (2013). Öteki dilde var olmak. Arapça çeviride eşdeğerlik. İstanbul: Say.
Şanverdi, H. İ. (2019). Necîb el-Kîlânî‟nin Türkçeye çevrilen eserlerinin çeviri stratejileri açısından değerlendirilmesi. Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim BilimleriEnstitüsü, Ankara.
Tanrıkulu, L. (2010). Ahmet Hamdi Tanpınar'ın "Huzur" romanın Almanca çevirisi ("Seelenfrieden") örneğinde edebi çeviri eleştirisi. Doktora Tezi, Gazi ÜniversitesiEğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Taydaş, S. (2011). Sözlü ĠletiĢim Becerileri Dersinde Kullanılan “ConversationsPratiques de L‟Oral” kitabındaki Fransızca söz kalıplarının Türkçeye çevirisinde öğrencilerin izledikleri çeviri stratejileri. Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Todorov, T. (2011). Eleştirinin Eleştirisi. Çev. Mehmet Rıfat-Sema Rıfat, İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları Kültür Yayınları.
Toury, G. (1980). Insearch of a theory of translation. Tel Aviv: PorterInstituteforPoeticsandSemiotics.
Toury, G. (1995). Descriptive translation studies and beyond. Amsterdam: John Benjamins.
Toury, G. (2000). The natüre and role of norms in translation. L. Venuti (Ed.), The Translation Studies Reader içinde (s. 198-220). Londonand New York: Routledge.
Türk Dil Kurumu. (1988). Türkçe Sözlük. Ankara: TDK Yayınları.
Üstünyer, İ. (2013). Gürcistan’da Türk Edebiyatı Çalışmaları, Erzurum: Fenomen Yayıncılık.
Vardar, B. (1998). Dilbilimin Temel Kavram ve İlkeleri. İstanbul: Multilingual.
Vardar, B. (2001). Dilbilim yazıları. İstanbul: Multilingual.
Vermeer, Hans J, (2008). Çeviride Skopos Kuramı, Çev. Ayşe Handan Kopar, İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları.
Vermeer, Hans J., (2012). “Çevirinin Doğası-Bir Özet” (Çev. Ş. Bahadır -D. Dizdar), Çeviri Seçkisi II – Çeviri (bilim) nedir?, Yay. haz. M. Rifat, 2012, 2. baskı, 165-173.
Yalçın, P. (2002). “Le Rouge et Le Noir”ın bir çevirisi üzerine. Çeviribilim ve Uygulamaları Dergisi, 17, 67-75.
Yalçın, P. (2003b). Vedat Gülşen Üretürk‟ün Kırmızı ve Siyah çevirisindeki dil kullanımı. Dil Dergisi, 118, 34-42.
Yalçın, P. (2015). Çeviri stratejileri. Kuram ve uygulama. Ankara: Grafiker.
Yazıcı, M. (2004). Çeviri Etkinliği. İstanbul: Multilingual.
Yazıcı, M. (2005). Çeviribilimin temel kavram ve kuramları. İstanbul: Multilingual.
Yazıcı, M. (2007). Yazılı Çeviri Edinci. İstanbul: Multilingual.
Yazıcı, M. (2010). Çeviribilimin temel kavram ve kuramları. İstanbul: Multilingual.
Yıldırım, C. (2015). AminMaalouf‟un romanlarının Türkçe çevirileri: Çoğuldizge kuramı çerçevesinde karşılaştırmalı bir çözümleme. Doktora Tezi, Ankara ÜniverstesiSosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Yılık, M. E. (2006). Çevirmen odaklı çeviri modeli. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Yücel, F. (2007). “Çeviri Eleştirisi Neyi Eleştirir?” Uludağ Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi, Sosyal Bilimler Dergisi, 8(12), 39-58.
Yücel, F. (2016). Çevirinin tarihi. İstanbul: Çeviribilim.
Yücel, T. (2014). Söylemlerin İçinden. İstanbul: Alakarga Yayıncılık.
Yücel, T. (2015). Yapısalcılık. İstanbul: Can Yayınları.
Zeytinkaya, D. (2016). Gideon Toury‟nin erek odaklı kuramı ışığında Bedrettin Tuncel‟in insandan kaçan başlıklı çevirisi. Rumelide Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 4(1),35-47.
Yayınlanan
Lisans
LisansBu İnternet Sitesi içeriğinde yer alan tüm eserler (yazı, resim, görüntü, fotoğraf, video, müzik vb.) Akademisyen Kitabevine ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceca Kanunu kapsamında korunmaktadır. Bu hakları ihlal eden kişiler, 5846 sayılı Fikir ve Sanat eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan hukuki ve cezai yaptırımlara tabi olurlar. Yayınevi ilgili yasal yollara başvurma hakkına sahiptir.
