Tarihi Seyahat Rotasının Yeniden Canlandırılması: Evliya Çelebi’nin Bitlis Yolculuğu

Adnan Alkan; Aslı Deniz Adıgüzel

doi:10.37609/akya.3383

Yazarlar

Adnan Alkan

https://orcid.org/0000-0002-5377-4726

Aslı Deniz Adıgüzel

https://orcid.org/0000-0002-4785-3014

DOI: https://doi.org/10.37609/akya.3383.c8799

Özet

Son yıllarda turizmin küresel bir olgu haline gelmesi ile kültür rotaları gibi alternatif turizm türleri giderek önem kazanmıştır. Bu bağlamda tarihi ve kültürel rotaların dijital teknolojilerle desteklenmesi hem bölgesel turizm potansiyelini güçlendirerek ekonomik kalkınmada hem de kültürel mirasın korunmasında etkin rol oynamaktadır. Çalışmada Evliya Çelebi’nin 17. yy da yaptığı Bitlis seyahati günümüz turizm anlayışıyla ele alınarak, kültürel mirasın korunması ve tanıtılması bağlamında dijital ortamda bir turizm rotası oluşturulmuştur. Seyahatname’de detaylı olarak bahsedilen Bitlis’in tarihi, kültürel ve doğal miras ögeleri coğrafi bilgi sistemleri ile haritanlandırılmış, rotanın zamansal ve mekansal analizleri yapılarak ziyaretçilerin daha bilinçli bir gezi planı yapabilmelerine olanak sağlanmıştır. Zamansal ve mekansal analizlerde belirlenen başlangıç noktasından turizm potansiyeli yüksek diğer kaynaklara yürüyerek ve araçla ulaşım süreleri hesaplanarak kullanıcıların deneyimleri arttırılmaya çalışılmıştır. Başlangıç noktası olarak seçilen Bitlis Kalesi’nden en kısa sürede ulaşılabilen nokta Hüsrevpaşa Hamamı iken en uzak noktanın Kef Kalesi olduğu tespit edilmiştir. Rotada yer alan diğer önemli mekanlar arasında, Şerefiye Camii ve Külliyesi, Feyzullah Ensari Türbesi, Hazo Hanı, Han Bağı Sarayı gibi tarihi yapılar bulunmaktadır. Çalışma, sürdürülebilir kültür turizmine yönelik planlamalarda bir rehber olma niteliği taşımakta ve yerel kalkınmaya katkı sağlayabilecek bir alternatif turizm yaklaşımı sunmaktadır.

Referanslar

Aksoy E. Erzurum Tabyaları Kültür Rotası Önerisi ve Kültür Turizmi Olanakları. Turcology Research. 2022;73:84-96.

Halaç HH, Benzer M. Küçük Yerleşim Yerlerinin Turizme Açılmasında Kültürel Mirasın Rota İle Kurgulanması. Geomatik Dergisi. 2018;4(1):23-29.

Öztürk S, Işınkaralar Ö, Yılmaz D, İhtiyar M. Koruma Yaklaşımı Olarak Tarihi Bir Güzergâhın Kültür Rotasına Dönüştürülmesi: Kastamonu Örneği. Turizm ve Araştırma Dergisi. 2020;9(2):144-159.

Savaşır G. İzmir Kemeraltı Kültürünü Haritalamak. Yedi, Yedi Sanat, Tasarım ve Bilim Dergisi. 2020;23:59-73.

Karapınar E, Barakazi M. Kültürel Miras Turizminin Sürdürülebilir Turizm Açısından Değerlendirilmesi: Göbeklitepe Ören Yeri. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi. 2017;1(1):5-18.

Yaralı MC, Özçelik Baloğlu Ö. Dijital süreçlerin doğal ve kültürel miras turizminin gelişimine etkisi. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi. 2023;(İhtisaslaşma Özel Sayısı):245-264.

Avcı N, Coşkun B. Kültürel Rota Geliştirilmesi: Evliya Çelebi’nin İzinde İzmir. Millî Folklor. 2023;137:111-122.

Kültür Rotaları Derneği. Evliya Çelebi Yolu [Internet]. 2024 [cited 2024 Nov 1]. Available from: https://cultureroutesinturkey.com/tr/evliya-celebi-yolu/

Altun S. Eyüpsultan’da Kültür Turizmi Bağlamında Miras Rotası Önerisi. Uluslararası Beşeri ve Sosyal Bilimler İnceleme Dergisi. 2023;7(2):87-97.

Üstündağ K, Özer E. Kültürel Mirasa Katkı Sağlayan Kültür Rotalarında Yerelin Katılımı ve Sosyo-Ekonomik Kalkınması Üzerine bir Yaklaşım. Planlama Dergisi. 2021;31(3):428-447.

ÇEKÜL Vakfı - Tarihi Kentler Birliği Yayını. Tarihi Kentler Birliği Yayını. 2015;12.

Fırat MY, Erbaş AE. Sarnıç temalı kültür rotası oluşturulması; İstanbul Tarihi Yarımadası Örneği. Journal of Awareness. 2023;8(1):89-103.

Gül S, Yılmaz A. Yerel Kalkınmanın Bir Aracı Olarak Kültür Turizmi ve Kültür Rotaları: Vezirköprü Yöresi Örneği. Journal of Tourism and Gastronomy Studies. 2020;8(3):1855-1879.

Devereux C, Carnegie E. Pilgrimage: journeying beyond self. Tourism Recreation Research. 2006;31:47-49.

Alkan A. Alternatif Bir Turizm Rotası: Kurtalan Ekspresi. Journal of Tourism and Gastronomy Studies. 2018;6(4):1016-1038.

Tapkı S. Müşküle köyünün bir koruma yöntemi olarak turizm rotası üzerinde değerlendirilmesi. Journal of Humanities and Tourism Research. 2022;12(4):817-834.

Buhalis D, Foerste M. SoCoMo marketing for travel and tourism: Empowering co-creation of value. Journal of Destination Marketing & Management. 2015;4(3):151-161.

İlgürel M. Evliya Çelebi. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 1995;11:529-532.

Dankoff R. Çağının Sıra dışı Yazarı Evliya Çelebi (Hazırlayan: Nuran Tezcan). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları; 2009.

Çabuk S. Evliya Çelebi’nin Gözünden Bir Kayseri Şehir Okuması. Belleten. 2012;76:817-847.

Akar A. Yer Adları Bilimi Bakımından Evliyâ Çelebi Seyahatnâmesi. In: Akçay Y, editor. Doğumunun 400. Yılında Uluslararası Evliya Çelebi Sempozyumu. İstanbul: Gelişim Üniversitesi Yayınları; 2012. p. 16.

Alkan A. Evliya Çelebi Seyahatnâmesi’ne Göre Bitlis Şehri Yer Adları. Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi. 2022;1(68):58-66.

Cunbur M. Evliya Çelebi Seyahatnamesinde Yer Adları. In: Türk Yer Adları Sempozyumu Bildirileri (11-13 Eylül 1984). Ankara: Milli Folklor Araştırmaları Dairesi; 1984. p. 201-217.

Arınç K. Geçmişteki Önemi Azalmış Kent Yerleşmelerine Bir Örnek: Bitlis. Doğu Coğrafya Dergisi. 1995;1:67-95.

Ulugana S. Bitlis Mirliği Tarihinde Abdal Han Dönemi. Kürt Tarihi Dergisi. 2015;20:52-7.

Alay O. Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nde Bitlis Halk Kültürü. Turkish Academic Research Review. 2018;3(2):11-26. doi:10.30622/tarr.453087

Okumuş E. Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’nde Bitlis ve Çevresi. In: İnbaşı M, Demirtaş M, editors. Tarihi ve Kültürel Yönleri ile Bitlis. Bitlis: Bitlis Eren Üniversitesi Yayınları; 2019. p. 391-421.

Evliya Çelebi. Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi 1 (1-6 kitap). Kahraman SA, Dağlı Y, editors. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları; 2013.

Köhler W. Evliya Çelebi Seyahatnamesinde Bitlis ve Halkı. Işık H, translator. İstanbul: Alan Yayınları; 1989.

Tavernier JB. Tavernier Seyahatnamesi. Berktay A, editor; Tunçdoğan T, translator. İstanbul: Kitap Yayınları; 2010.

Dankoff R. Evliya Çelebi in Bitlis: The Relevant Section of the Seyahatname Edited with Translation, Commentary and Introduction. Leiden: E.J. Brill; 1990.

Beyazıt Y. Evliya Çelebi’nin Sunduğu Önemli Bir Portre: Bitlis Hanı Abdal Han. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2011;10:67-82.

Evliya Çelebi. Seyahatname. Cilt 4. İstanbul: Üçdal Neşriyat; 1978-1986.

Evliya Çelebi. Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi: Bağdat - Basra - Bitlis - Diyarbakır - Isfahan - Malatya - Mardin - Musul - Tebriz - Van (4. Kitap, 1. Cilt). Kahraman SA, Dağlı Y, hazırlayanlar. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları; 2010. ISBN 978-975-08-1783-0.