Bitlis İli Jeomorfoturizm Potansiyelinin İncelenmesi
Özet
Jeomorfolojik birimlerin bilimsel, estetik ve diğer etmenler kökeninde turizm potansiyeli barındırması ve bu amaçla kullanılması jeomorfoturizmi ortaya çıkarmıştır. Jeoturizm ve jeomorfoturizm ortak kapsamında litosferi oluşturan unsurlar, çeşitli süreçlerle farklı morfolojik görünümler ortaya koyarak jeosit ve jeomorfositler meydana getirmiştir. Bu çalışmada iç ve dış dinamik süreçlerle şekillenen Bitlis ili arazisindeki jeomorfosit alanlarının belirlenmesi ve jeomorfoturizm potansiyelinin ortaya konması amaçlanmıştır. Bu bakımdan uydu görüntüleri, kartografik verilerin analizi, Coğrafi Bilgi Sistemlerinin kullanımı ile 11 farklı alanda jeomorfositler tespit edilmiştir. Bu jeomorfositlerden bazıları polijenik, polisiklik özellikler ve kompleks yapı ortaya koyarken bazıları nadir özellikler göstermektedir. Çalışmada daha sonra 11 farklı jeomorfosit farklı kriterlerden oluşan ölçek ile potansiyel analizine tabi tutulmuştur. Elde edilen bulgular, Bitlis ilinde en yüksek jeomorfosit potansiyeline sahip alanların Nemrut Dağı kompleksi (0,7), Süphan Dağı kütlesi (0,68) ve Van Gölü kıyı jeomorfolojik birimlerinden (0,65) oluştuğunu ortaya koymuştur. Analiz ölçeğine göre volkan jeomorfoloji unsurlarının bilimsel, estetik ve ekonomik açıdan turizm potansiyellerinin daha yüksek olduğu anlaşılmıştır.
Referanslar
Canpolat, E., Çılğın, Z., Bayrakdar, C. (2020). Jeomorfoturizm Potansiyeli Bakımından Emecik Kanyonu Terms of Geomorphoturism Potential, Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi 2020 (5): 64-86
Turoğlu, H. (2020). Karasu Grabeni (Hatay, Türkiye) bazalt morfolojisinde volkanik jeomorfosit değerlendirmesi. Jeomorfolojik Araş. Dergisi, 4, 62-80. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/jader/issue/53577 /712413.
JEMIRKO (2003). Jeolojik Miras Terimleri, https://www.jemirko.org.tr/jeolojik-mirasterimleri/, Erişim Tarihi: 29.03.2024.
Çiftçi, Y. & Güngör, Y. (2021). Natural and cultural heritage integration and geoconservation recommendatory of the Nemrut-Süphan proposed geopark area, Bitlis - Turkey. Bulletin of the Mineral Research and Exploration 165, 191-215. https://doi.org/10.19111/bulletinofmre.860092
Dowling, R. (2013). Global Geotourism—an Emerging Form of Sustainable Tourism. Czech J Tourism 2(2):59–79
Doğaner, S. (2019). Türkiye Turizm Coğrafyası Literatür İncelemesi. Türkiye Turizm Coğrafyası Literatür Dergisi, Cilt 17, Sayı: 34, 441-476.
Safarabadi, A., ve Shahzeidi, S. S. (2018). Tourism Silence In Geomorphosites: A Case Study of AliSadr Cave (Hamadan, Iran). GeoJournal of Tourism and Geosites, 21(1), 49–60.
Gavrilă, I. G., Man, T. ve Surdeanu, V., (2011), “Geomorphological Heritage Assessment Using GIS Analysis For Geoturism Developmenet in Măcin Mountains, Dobrogea, Romania”, GeoJournal of Turism and Geosites 4, 2/8, pp. 198-205.
Reynard, E. (2008). Scientific research and tourist promotion of geomorphological heritage. Geogr Fis Dinam Quat 31:225–230 Reynard, E., Coratza, P. ve Regolini-Bissig, G. (Eds.). (2009). Geomorphosites. Mnichov: Verlag
Dingwall, P., Weighell, T. ve Badman, T (2005). Geological World heritage: a global framework. A contribution to the global theme study of World heritage natural sites. Protected Area Programme, IUCN, Gland
Uzun, M. (2015). Kocaeli İli Karadeniz Kıyılarının Jeomorfoturizm Özellikleri̇ ve Kıyı Kullanımına Etkisi Açısından Değerlendirilmesi. Marmara Coğrafya Dergisi, 32, 339–366.
Geoparks (2000). The EGN Charter, https://www.europeangeoparks.org/?page_id=357 Erişim Tarihi: 30.03.2024.
Kubalíková, L. (2016). Promoting Geomorphological Heritage: Bringing Geomorphology to People. In: Pánek, T., Hradecký, J. (eds) Landscapes and Landforms of the Czech Republic. World Geomorphological Landscapes. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-319-27537-631
Arı, Y. (2014). “Türkiye’nin ilk Jeoparkı Türkiye’de Doğa Koruma ile İlgili Bize Neler Söyler?”, Coğrafyacılar Derneği, 2014 Uluslararası Kongresi Bildiriler Kitabı, (özet bildiriler) s. 999, Muğla.
Çağlayan, M. A., Şengün, M. (2002). 1/100.000 ölçekli, açınsama nitelikli Türkiye jeoloji haritaları, No: 66. Van-L48 Paftası, Jeoloji Etütleri Dairesi, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Ankara.
Anadolu Ajansı (2023). https://www.aa.com.tr/tr/kultur/unesco-kuresel-jeopark-agina-aday-nemrut-jeoparkinda-50-jeosit-alani-belirlendi/2988814. Erişim Tarihi: 29.03.2024.
Bollati, I., Pelfini, M., Pellegrini, L. (2012). A geomorphosites selection method for educational purposes: a case study in Trebbia Valley (Emilia Romagna, Italy). Geogr Fis Din Quat 35 (2012):23– 35
Yalçınlar, İ., (1973). Nemrut Sönmüş Volkanı ve Kalderası, İstanbul, Üniv, Coğrafya Enstitüsü Dergisi, 10(18-19), 253-270.
Özdemir, M. A. ve Kaymak, H. (2024) İhsaniye (Afyonkarahisar) İlçesi Jeomorfosit ve Kültürel Sitler Envanteri / İhsaniye (Afyonkarahisar) District Geomorphosite and Cultural Sites Inventory, Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi / Journal of Geomorphological Researches, 2024 (12): 54-91
Özdemir, Y. & Güleç, N., (2014). Geological and Geochemical Evolution of the Quaternary Süphan Stratovolcano, Eastern Anatolia, Turkey: Evidence for the Lithosphere–Asthenosphere Interaction in Post-Collisional Volcanism, Journal of Petrology, 55(1), 37–62, https://doi.org/10.1093/petrology/egt060
Öztürk, M. Z., Çetinkaya, G., & Aydın, S. (2017). Köppen-Geiger İklim Sınıflandırmasına Göre Türkiye’nin İklim Tipleri. Coğrafya Dergisi(35), 17-27. https://doi.org/10.26650/JGEOG295515
Çubukçu, H. E., Ulusoy, İ., Ersoy, O, Aydar, E., Şen, E., Gourgaud, A, Guillou, H., (2012). Mt Nemrut Volcano (Eastern Turkey): Temporal petrological evolution. Journal of Volcanology and Geothermal Research 209-210,33-60.
Sumita, M. & Schmincke, H. U. (2013). Impact of volcanism on the evolution of Lake Van I: evolution of explosive volcanism of Nemrut Volcano (eastern Anatolia) during the past >400,000 years. Bull Volcanol 75, 714 . https://doi.org/10.1007/s00445-013-0714-5
Ulusoy, İ, Labazuy, P., Aydar, E., Ersoy, O., Çubukçu, E., (2008). Structure of the Nemrut caldera (Eastern Anatolia, Turkey) and associated hydrothermal fluid circulation. Journal of Volcanology and Geothermal Research 174, 4, 269-283.
Ulusoy, İ., Çubukçu, H.E., Mouralis, D., Aydar, E. (2019). Nemrut Caldera and Eastern Anatolian Volcanoes: Fire in the Highlands. In: Kuzucuoğlu, C., Çiner, A., Kazancı, N. (eds) Landscapes and Landforms of Turkey. World Geomorphological Landscapes. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-030-03515-0_35
Schmincke H., U. Sumita, M., Paleovan scientific team (2014). Impact of volcanism on the evolution of Lake Van (eastern Anatolia) III: Periodic (Nemrut) vs. episodic (Süphan) explosive eruptions and climate forcing reflected in a tephra gap between ca. 14 ka and ca. 30 ka, Journal of Volcanology and Geothermal Research 285, 195–213 http://dx.doi.org/10.1016/j.jvolgeores.2014.08.015
Gürbüz, O., (1995). Turizm Coğrafyası Açısından Nemrut Kalderası, Türk Coğrafya Dergisi, 30, 255-265.
Güner, Y., Şaroğlu, F., 1987. Doğu Anadolu'da Kuvaterner volkanizması ve jeotermal enerji açısından önemi. Türkiye 7. Petrol Kongresi Bildiriler Kitabı 371-383.
Özdemir, Y., Blundy, J.D., Güleç, N., (2011). The importance of fractional crystallization and magma mixing in controlling chemical differentiation at Süphan stratovolcano, Eastern Anatolia, Turkey. Contributions to Mineralogy and Petrology, 162, 573-597.
Kesici, Ö. (2021). Küresel ısınma açısından Süphan dağı buzullarındaki değişmeler. Doğu Coğrafya Dergisi, 26(46), 159-176. https://doi.org/10.17295/ataunidcd.1022350
Deniz, O, Doğu, A., F., Yıldız, M. Z., Sarçoğlu, H., Kerimoğlu, G., (2006). Süphan Dağı’nın Buzul Morfolojisi ve Turizm Açısından Değerlendirilmesi, I. Uluslararası Coğrafya Çalışmaları Kitabı. Van.
Yakupoğlu, T., & Özcan Selçuk, G. (2020). Nemrut Kalderası’nın (Bitlis/TÜRKİYE) Jeopark Potansiyeli. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 25(1), 1-12.
Elmastaş, N. (2008). Bitlis İli Jeotermal Su Kaynakları. Doğu Coğrafya Dergisi, 13(19), 89-104.
Dölek İ. ve Şaroğlu, F. (2017). Geosites to be used in terms of geotourism in Muş province and its surroundings. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 27:1–16. https://doi.org/10.18069/firatsbed.346467 Economomicshelp (2020) Real GDP Per Capita. https://www. economicshelp.org/blog/glossary/real-gdp-capita/. Accessed 26 July 2020
Elmastaş, N. (2001). Ahlat Yöresi’nin Turizm Potansiyeli. Marmara Coğrafya Dergisi, (3), 153-182.
Ertekin, C., Ekinci, Y. L., Büyüksaraç, A., ve Ekinci, R. (2021). Geoheritage in a Mythical and Volcanic Terrain an Inventory and Assessment Study for Geopark and Geotourism Nemrut Volcano Bitlis Eastern Turkey . Geoheritage, 13, 73–0.
Ulusoy İ, Çubukçu HE, Aydar E, Labazuy P, Ersoy O, Şen E, Gourgaud A (2012) Volcanological evolution and caldera forming eruptions of Mt. Nemrut (Eastern Turkey). J Volcanol Geoth Res 245–246:21–39
Kesici, Ö. (2022). Süphan Dağının buzul morfolojisi. Çukurova Araştırmaları, 8(2), 232-255. http://dx.doi.org/10.29228/cukar.62036
Akbulut, G. (2014). Volcano Tourism in Turkey. In: Erfurt-Cooper P (ed) Volcanic Tourist Destinations. Springer, Berlin Heidelberg, Berlin, Heidelberg, pp 89–102.
Akkuş, M., Sarı, M., (2019). Uzaktan Algılama Metodu İle Nazik Gölü İçin Taşıma Kapasitesinin Tahmini, BEÜ Fen Bilimleri Dergisi BEU Journal of Science 8 (3), 835-842.
Ateş H.Ç. ve Ateş, Y. (2019). Geotourism and rural tourism synergy for sustainable development—Marçik Valley Case—Tunceli, Turkey. Geoheritage 11:207–215.
Avşin, N., Kıvrak, A., Kavak, E., (2019), Budaklı (Bitlis) Kaplıcasının Jeokimyasal Özellikleri İle Alanın Jeolojik ve Coğrafi Yapısı Arasındaki İlişki, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 2019 Kış Ek-1 Özel Sayı, 105-124.
Aydın, M. (2014). Bursa İli Jeomorfoturizm Özellikleri. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Coğrafya Anabilim Dalı Doktora Tezi.
Doğan U, Şenkul Ç ve Yeşilyurt, S. (2019) First Paleo-Fairy Chimney Findings in the Cappadocia Region, Turkey: a Possible Geomorphosite. Geoheritage 11:653–664. https://doi.org/10.1007/ s12371-018-0320-1
Günal, N., (2013). Türkiye’de İklimin Doğal Bitki Örtüsü Üzerindeki Etkileri, ACTA TURCICA, 5(1), 1-22.
Güner, Y., 1984. Nemrut yanardağının jeolojisi, jeomorfolojisi ve volkanizmasının evrimi. Jeomorfoloji Dergisi 12, 23-65.
Güner, Y., Şaroğlu, F., 1987. Doğu Anadolu'da Kuvaterner volkanizması ve jeotermal enerji açısından önemi. Türkiye 7. Petrol Kongresi Bildiriler Kitabı 371-383.
Gürer, A., Gürer, Ö. F. ve Sangu, E. (2019). Compound geotourism and mine tourism potentiality of Soma region, Turkey. Arab J Geosci 12:1– 14. https://doi.org/10.1007/s12517-019-4927-6
Gürler, G., Uğuz, M.F. ve Öztan, N.S. (2013). Karapınar Potansiyel Jeopark Alanı ve Jeoturizm Açısından Değerlendirilmesi (in Turkish). Ankara
Kayğılı, S., Sinanoğlu, D., Aksoy, E. ve Şaşmaz, A. (2018). Geoturism: some examples from Turkey. Bull Univ Dnipro Geol Geogr 26:79–87. https://doi.org/10.15421/111809
Kazancı, N. (2012). Geological background and three vulnerable geosites of the Kızılcahamam-Çamlıdere Geopark Project in Ankara, Turkey. Geoheritage 4:249–261. https://doi.org/10.1007/s12371- 012-0064-2
Koçyiǧit, A., Yilmaz, A., Adamia, S. and Kuloshvili, S. (2001). Neotectonic of East Anatolian Plateau (Turkey) and Lesser Caucasus: Implication for transition from thrusting to strikeslip faulting. Geodinamica Acta, 14, 1-3.
Köroğlu, F. ve Kandemir, R. (2019). Vulnerable Geosites of Çayırbağı-Çalköy (Düzköy-Trabzon) in the Eastern Black Sea Region of NE Turkey and Their Geotourism Potential. Geoheritage:1–11. https://doi.org/ 10.1007/s12371-019-00358-1
Matpay, B., Doğu, A.F. (2021). Pürtük Deresi Havzası (Hizan-Bitlis)'nın Jeomorfolojik Özelliklerinin Jeomorfik İndislerle Analizi. Vankulu Sosyal Araștırmalar Dergisi, 8, 35-56
Özdemir, Y., Karaoğlu, Ö., Tolluoğlu, A.Ü., Güleç, N., (2006). Volcanostratigraphy and petrogenesis of the Nemrut stratovolcano (East Anatolian High Plateau): the most recent post-collisional volcanism in Turkey. Chemical Geology 226 (3–4), 189–211.
Üner, S., Alırız, M. G., Özsayın, E., Sağlam Selçuk, A. ve Karabıyıkoğlu, M. (2017) Earthquake Induced Sedimentary Structures (Seismites): Geoconservation and Promotion as Geological Heritage (Lake Van-Turkey). Geoheritage 9:133–139. https://doi.org/10.1007/s12371-016- 0186-z
Yılmaz, Y, Güner, Y., Şaroğlu, F, (1998). Geology of the Quaternary volcanic centers of the East Anatolia. Journal of Volcanology and Geothermal Research 85,173-210.
Url-1:https://www.facebook.com/vanhavzasiacikhavamuzesi/ photos/incekaya-kalderas%C4%B1-tatvan-bitlis/10153726469297342/?locale=es_LA&_rdr
Url-2: https://listeleo.com.tr/gezilecek-yerler/tatvan-incekaya-koyu-magaralari
Referanslar
Canpolat, E., Çılğın, Z., Bayrakdar, C. (2020). Jeomorfoturizm Potansiyeli Bakımından Emecik Kanyonu Terms of Geomorphoturism Potential, Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi 2020 (5): 64-86
Turoğlu, H. (2020). Karasu Grabeni (Hatay, Türkiye) bazalt morfolojisinde volkanik jeomorfosit değerlendirmesi. Jeomorfolojik Araş. Dergisi, 4, 62-80. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/jader/issue/53577 /712413.
JEMIRKO (2003). Jeolojik Miras Terimleri, https://www.jemirko.org.tr/jeolojik-mirasterimleri/, Erişim Tarihi: 29.03.2024.
Çiftçi, Y. & Güngör, Y. (2021). Natural and cultural heritage integration and geoconservation recommendatory of the Nemrut-Süphan proposed geopark area, Bitlis - Turkey. Bulletin of the Mineral Research and Exploration 165, 191-215. https://doi.org/10.19111/bulletinofmre.860092
Dowling, R. (2013). Global Geotourism—an Emerging Form of Sustainable Tourism. Czech J Tourism 2(2):59–79
Doğaner, S. (2019). Türkiye Turizm Coğrafyası Literatür İncelemesi. Türkiye Turizm Coğrafyası Literatür Dergisi, Cilt 17, Sayı: 34, 441-476.
Safarabadi, A., ve Shahzeidi, S. S. (2018). Tourism Silence In Geomorphosites: A Case Study of AliSadr Cave (Hamadan, Iran). GeoJournal of Tourism and Geosites, 21(1), 49–60.
Gavrilă, I. G., Man, T. ve Surdeanu, V., (2011), “Geomorphological Heritage Assessment Using GIS Analysis For Geoturism Developmenet in Măcin Mountains, Dobrogea, Romania”, GeoJournal of Turism and Geosites 4, 2/8, pp. 198-205.
Reynard, E. (2008). Scientific research and tourist promotion of geomorphological heritage. Geogr Fis Dinam Quat 31:225–230 Reynard, E., Coratza, P. ve Regolini-Bissig, G. (Eds.). (2009). Geomorphosites. Mnichov: Verlag
Dingwall, P., Weighell, T. ve Badman, T (2005). Geological World heritage: a global framework. A contribution to the global theme study of World heritage natural sites. Protected Area Programme, IUCN, Gland
Uzun, M. (2015). Kocaeli İli Karadeniz Kıyılarının Jeomorfoturizm Özellikleri̇ ve Kıyı Kullanımına Etkisi Açısından Değerlendirilmesi. Marmara Coğrafya Dergisi, 32, 339–366.
Geoparks (2000). The EGN Charter, https://www.europeangeoparks.org/?page_id=357 Erişim Tarihi: 30.03.2024.
Kubalíková, L. (2016). Promoting Geomorphological Heritage: Bringing Geomorphology to People. In: Pánek, T., Hradecký, J. (eds) Landscapes and Landforms of the Czech Republic. World Geomorphological Landscapes. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-319-27537-631
Arı, Y. (2014). “Türkiye’nin ilk Jeoparkı Türkiye’de Doğa Koruma ile İlgili Bize Neler Söyler?”, Coğrafyacılar Derneği, 2014 Uluslararası Kongresi Bildiriler Kitabı, (özet bildiriler) s. 999, Muğla.
Çağlayan, M. A., Şengün, M. (2002). 1/100.000 ölçekli, açınsama nitelikli Türkiye jeoloji haritaları, No: 66. Van-L48 Paftası, Jeoloji Etütleri Dairesi, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Ankara.
Anadolu Ajansı (2023). https://www.aa.com.tr/tr/kultur/unesco-kuresel-jeopark-agina-aday-nemrut-jeoparkinda-50-jeosit-alani-belirlendi/2988814. Erişim Tarihi: 29.03.2024.
Bollati, I., Pelfini, M., Pellegrini, L. (2012). A geomorphosites selection method for educational purposes: a case study in Trebbia Valley (Emilia Romagna, Italy). Geogr Fis Din Quat 35 (2012):23– 35
Yalçınlar, İ., (1973). Nemrut Sönmüş Volkanı ve Kalderası, İstanbul, Üniv, Coğrafya Enstitüsü Dergisi, 10(18-19), 253-270.
Özdemir, M. A. ve Kaymak, H. (2024) İhsaniye (Afyonkarahisar) İlçesi Jeomorfosit ve Kültürel Sitler Envanteri / İhsaniye (Afyonkarahisar) District Geomorphosite and Cultural Sites Inventory, Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi / Journal of Geomorphological Researches, 2024 (12): 54-91
Özdemir, Y. & Güleç, N., (2014). Geological and Geochemical Evolution of the Quaternary Süphan Stratovolcano, Eastern Anatolia, Turkey: Evidence for the Lithosphere–Asthenosphere Interaction in Post-Collisional Volcanism, Journal of Petrology, 55(1), 37–62, https://doi.org/10.1093/petrology/egt060
Öztürk, M. Z., Çetinkaya, G., & Aydın, S. (2017). Köppen-Geiger İklim Sınıflandırmasına Göre Türkiye’nin İklim Tipleri. Coğrafya Dergisi(35), 17-27. https://doi.org/10.26650/JGEOG295515
Çubukçu, H. E., Ulusoy, İ., Ersoy, O, Aydar, E., Şen, E., Gourgaud, A, Guillou, H., (2012). Mt Nemrut Volcano (Eastern Turkey): Temporal petrological evolution. Journal of Volcanology and Geothermal Research 209-210,33-60.
Sumita, M. & Schmincke, H. U. (2013). Impact of volcanism on the evolution of Lake Van I: evolution of explosive volcanism of Nemrut Volcano (eastern Anatolia) during the past >400,000 years. Bull Volcanol 75, 714 . https://doi.org/10.1007/s00445-013-0714-5
Ulusoy, İ, Labazuy, P., Aydar, E., Ersoy, O., Çubukçu, E., (2008). Structure of the Nemrut caldera (Eastern Anatolia, Turkey) and associated hydrothermal fluid circulation. Journal of Volcanology and Geothermal Research 174, 4, 269-283.
Ulusoy, İ., Çubukçu, H.E., Mouralis, D., Aydar, E. (2019). Nemrut Caldera and Eastern Anatolian Volcanoes: Fire in the Highlands. In: Kuzucuoğlu, C., Çiner, A., Kazancı, N. (eds) Landscapes and Landforms of Turkey. World Geomorphological Landscapes. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-030-03515-0_35
Schmincke H., U. Sumita, M., Paleovan scientific team (2014). Impact of volcanism on the evolution of Lake Van (eastern Anatolia) III: Periodic (Nemrut) vs. episodic (Süphan) explosive eruptions and climate forcing reflected in a tephra gap between ca. 14 ka and ca. 30 ka, Journal of Volcanology and Geothermal Research 285, 195–213 http://dx.doi.org/10.1016/j.jvolgeores.2014.08.015
Gürbüz, O., (1995). Turizm Coğrafyası Açısından Nemrut Kalderası, Türk Coğrafya Dergisi, 30, 255-265.
Güner, Y., Şaroğlu, F., 1987. Doğu Anadolu'da Kuvaterner volkanizması ve jeotermal enerji açısından önemi. Türkiye 7. Petrol Kongresi Bildiriler Kitabı 371-383.
Özdemir, Y., Blundy, J.D., Güleç, N., (2011). The importance of fractional crystallization and magma mixing in controlling chemical differentiation at Süphan stratovolcano, Eastern Anatolia, Turkey. Contributions to Mineralogy and Petrology, 162, 573-597.
Kesici, Ö. (2021). Küresel ısınma açısından Süphan dağı buzullarındaki değişmeler. Doğu Coğrafya Dergisi, 26(46), 159-176. https://doi.org/10.17295/ataunidcd.1022350
Deniz, O, Doğu, A., F., Yıldız, M. Z., Sarçoğlu, H., Kerimoğlu, G., (2006). Süphan Dağı’nın Buzul Morfolojisi ve Turizm Açısından Değerlendirilmesi, I. Uluslararası Coğrafya Çalışmaları Kitabı. Van.
Yakupoğlu, T., & Özcan Selçuk, G. (2020). Nemrut Kalderası’nın (Bitlis/TÜRKİYE) Jeopark Potansiyeli. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 25(1), 1-12.
Elmastaş, N. (2008). Bitlis İli Jeotermal Su Kaynakları. Doğu Coğrafya Dergisi, 13(19), 89-104.
Dölek İ. ve Şaroğlu, F. (2017). Geosites to be used in terms of geotourism in Muş province and its surroundings. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 27:1–16. https://doi.org/10.18069/firatsbed.346467 Economomicshelp (2020) Real GDP Per Capita. https://www. economicshelp.org/blog/glossary/real-gdp-capita/. Accessed 26 July 2020
Elmastaş, N. (2001). Ahlat Yöresi’nin Turizm Potansiyeli. Marmara Coğrafya Dergisi, (3), 153-182.
Ertekin, C., Ekinci, Y. L., Büyüksaraç, A., ve Ekinci, R. (2021). Geoheritage in a Mythical and Volcanic Terrain an Inventory and Assessment Study for Geopark and Geotourism Nemrut Volcano Bitlis Eastern Turkey . Geoheritage, 13, 73–0.
Ulusoy İ, Çubukçu HE, Aydar E, Labazuy P, Ersoy O, Şen E, Gourgaud A (2012) Volcanological evolution and caldera forming eruptions of Mt. Nemrut (Eastern Turkey). J Volcanol Geoth Res 245–246:21–39
Kesici, Ö. (2022). Süphan Dağının buzul morfolojisi. Çukurova Araştırmaları, 8(2), 232-255. http://dx.doi.org/10.29228/cukar.62036
Akbulut, G. (2014). Volcano Tourism in Turkey. In: Erfurt-Cooper P (ed) Volcanic Tourist Destinations. Springer, Berlin Heidelberg, Berlin, Heidelberg, pp 89–102.
Akkuş, M., Sarı, M., (2019). Uzaktan Algılama Metodu İle Nazik Gölü İçin Taşıma Kapasitesinin Tahmini, BEÜ Fen Bilimleri Dergisi BEU Journal of Science 8 (3), 835-842.
Ateş H.Ç. ve Ateş, Y. (2019). Geotourism and rural tourism synergy for sustainable development—Marçik Valley Case—Tunceli, Turkey. Geoheritage 11:207–215.
Avşin, N., Kıvrak, A., Kavak, E., (2019), Budaklı (Bitlis) Kaplıcasının Jeokimyasal Özellikleri İle Alanın Jeolojik ve Coğrafi Yapısı Arasındaki İlişki, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 2019 Kış Ek-1 Özel Sayı, 105-124.
Aydın, M. (2014). Bursa İli Jeomorfoturizm Özellikleri. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Coğrafya Anabilim Dalı Doktora Tezi.
Doğan U, Şenkul Ç ve Yeşilyurt, S. (2019) First Paleo-Fairy Chimney Findings in the Cappadocia Region, Turkey: a Possible Geomorphosite. Geoheritage 11:653–664. https://doi.org/10.1007/ s12371-018-0320-1
Günal, N., (2013). Türkiye’de İklimin Doğal Bitki Örtüsü Üzerindeki Etkileri, ACTA TURCICA, 5(1), 1-22.
Güner, Y., 1984. Nemrut yanardağının jeolojisi, jeomorfolojisi ve volkanizmasının evrimi. Jeomorfoloji Dergisi 12, 23-65.
Güner, Y., Şaroğlu, F., 1987. Doğu Anadolu'da Kuvaterner volkanizması ve jeotermal enerji açısından önemi. Türkiye 7. Petrol Kongresi Bildiriler Kitabı 371-383.
Gürer, A., Gürer, Ö. F. ve Sangu, E. (2019). Compound geotourism and mine tourism potentiality of Soma region, Turkey. Arab J Geosci 12:1– 14. https://doi.org/10.1007/s12517-019-4927-6
Gürler, G., Uğuz, M.F. ve Öztan, N.S. (2013). Karapınar Potansiyel Jeopark Alanı ve Jeoturizm Açısından Değerlendirilmesi (in Turkish). Ankara
Kayğılı, S., Sinanoğlu, D., Aksoy, E. ve Şaşmaz, A. (2018). Geoturism: some examples from Turkey. Bull Univ Dnipro Geol Geogr 26:79–87. https://doi.org/10.15421/111809
Kazancı, N. (2012). Geological background and three vulnerable geosites of the Kızılcahamam-Çamlıdere Geopark Project in Ankara, Turkey. Geoheritage 4:249–261. https://doi.org/10.1007/s12371- 012-0064-2
Koçyiǧit, A., Yilmaz, A., Adamia, S. and Kuloshvili, S. (2001). Neotectonic of East Anatolian Plateau (Turkey) and Lesser Caucasus: Implication for transition from thrusting to strikeslip faulting. Geodinamica Acta, 14, 1-3.
Köroğlu, F. ve Kandemir, R. (2019). Vulnerable Geosites of Çayırbağı-Çalköy (Düzköy-Trabzon) in the Eastern Black Sea Region of NE Turkey and Their Geotourism Potential. Geoheritage:1–11. https://doi.org/ 10.1007/s12371-019-00358-1
Matpay, B., Doğu, A.F. (2021). Pürtük Deresi Havzası (Hizan-Bitlis)'nın Jeomorfolojik Özelliklerinin Jeomorfik İndislerle Analizi. Vankulu Sosyal Araștırmalar Dergisi, 8, 35-56
Özdemir, Y., Karaoğlu, Ö., Tolluoğlu, A.Ü., Güleç, N., (2006). Volcanostratigraphy and petrogenesis of the Nemrut stratovolcano (East Anatolian High Plateau): the most recent post-collisional volcanism in Turkey. Chemical Geology 226 (3–4), 189–211.
Üner, S., Alırız, M. G., Özsayın, E., Sağlam Selçuk, A. ve Karabıyıkoğlu, M. (2017) Earthquake Induced Sedimentary Structures (Seismites): Geoconservation and Promotion as Geological Heritage (Lake Van-Turkey). Geoheritage 9:133–139. https://doi.org/10.1007/s12371-016- 0186-z
Yılmaz, Y, Güner, Y., Şaroğlu, F, (1998). Geology of the Quaternary volcanic centers of the East Anatolia. Journal of Volcanology and Geothermal Research 85,173-210.
Url-1:https://www.facebook.com/vanhavzasiacikhavamuzesi/ photos/incekaya-kalderas%C4%B1-tatvan-bitlis/10153726469297342/?locale=es_LA&_rdr
Url-2: https://listeleo.com.tr/gezilecek-yerler/tatvan-incekaya-koyu-magaralari
