Sığırlarda Ayak Hastalıklarında Muayene ve Tanı Yöntemleri
Özet
Sığırlarda ayak hastalıkları hem besi hem de süt sığırcılığında sık karşılaşılan ve önemli ekonomik kayıplara yol açan problemlerin başında gelmektedir. Ayak hastalıklarının etiyolojisinde mevsimsel değişikler ve mera koşulları gibi çevresel faktörler ile laktasyon, canlı ağırlık, yaş ve genetik yapı gibi bireysel faktörlerin yanı sıra; sürü büyüklüğü, bakım koşulları, beslenme ve zemin yapısını kapsayan işletmeye ait birçok faktör yer almaktadır. Ayak hastalıklarının zamanında tedavi edilmesi hem ekonomik hem de hayvan refahı açısından büyük önem arz etmektedir. Tanıda, anamnez, inspeksiyon, direkt ve indirekt palpasyon, diagnostik punksiyonlar, sinir uzamı anestezisi, artrosentez, elektromiyografi ve laboratuvar muayenelerinin yanı sıra radyografi, ultrasonografi, infrared termografi, sintigrafi, manyetik rezonans görüntüleme ve bilgisayarlı tomografi gibi bir çok ileri görüntüleme tekniklerinden yararlanılmaktadır. Bu bölümde, sığırlarda hem hayvan refahı hem de ekonomik açıdan büyük problemlere neden olan ayak hastalıklarında erken tanı ve tedavi yapılması amacıyla, sığırlara yaklaşma, tutma-bağlama yöntemleri ile ayağın sistematik muayenesi ve ayak tırnak hastalıklarında kullanılan tanı yöntemleri detaylı bir şekilde anlatılmaktadır.
Foot diseases in cattle are one of the most common problems that cause significant economic losses in both beef and dairy cattle farming. In the etiology of foot diseases, environmental factors such as seasonal changes and pasture conditions, individual factors such as lactation, live weight, age and genetic structure, as well as many factors related to the enterprise including herd size, care conditions, nutrition and ground structure are included. Timely treatment of foot diseases is of great importance both economically and in terms of animal welfare. In diagnosis, anamnesis, inspection, direct and indirect palpation, diagnostic punctures, nerve extension anesthesia, arthrocentesis, electromyography and laboratory examinations as well as many advanced imaging techniques such as radiography, ultrasonography, infrared thermography, scintigraphy, magnetic resonance imaging and computerized tomography are used. In this section, the methods of approaching cattle, holding and tying them, systematic examination of the foot and diagnostic methods used in toenail diseases are explained in detail in order to provide early diagnosis and treatment of foot diseases that cause major problems in terms of both animal welfare and economy.
Referanslar
Solano L, Barkema HW, Mason S. Prevalence and distribution of foot lesions in dairy cattle in Alberta, Canada. Journal of Dairy Science, 2016; 99(8): 6828-6841. doi:10.3168/jds.2016.10941
Korkmaz M, Sarıtaş Z, Demirkan İ. Comparing Trace Element Concentrations in Serum and Claw Tissue Samples of Buffaloes and Brown Swiss Cattle. Atatürk Üniversitesi Veteriner Bilimleri Dergisi, 2021; 16(2): 117-125. doi:10.17094/ataunivbd.792220
Bruijnis MRN, Beerda B, Hogeveen H. Assessing the welfare impact of foot disorders in dairy cattle by a modeling approach. Animal, 2012; 6(6): 962-970. doi:10.1017/S1751731111002606
Yayla S, Aksoy Ö, Kılıç E. Kars ve yöresinde sığırların bakım ve barındırma koşulları ile ayak hastalıkları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi. Harran Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 2012; 1(1): 22-27.
Newcomer BW, Chamorro MF. Distribution of lameness lesions in beef cattle: A retrospective analysis of 745 cases. The Canadian Veterinary Journal, 2016; 57(4): 401–406.
Dutton-Regester KJ, Barnes TS, Wright JD. A systematic review of tests for the detection and diagnosis of foot lesions causing lameness in dairy cows. Preventive Veterinary Medicine, 2018; 149: 53-66. doi: 10.1016/j.prevetmed.2017.11.003
Demirkan İ. İneklerde ayak parmak hastalıkları ve tırnak bakımı. (1). Malatya: Medipres yayıncılık; 2021.
Aydın U, Baran V. Hastaya Yaklaşma, Tutma ve Kontrol Teknikleri. Özaydın İ (ed), Veteriner Genel Cerrahi içinde. Ankara: Ankara nobel tıp kitap evleri; 2023. p. 323-348
Sağlam K. Büyükbaş Hayvanlarda Tutma ve Bağlama Yöntemleri. Turkiye Klinikleri Veterinary Sciences-Surgery-Special Topics, 2018; 4(1), 7-13.
Çeçen G. Sığırlarda topallık ve ayak hastalıkları tanı, sağaltım teknikleri ve olgu atlası. (1). Bursa: Sentez Yayın ve Dağıtım Eğitim ve Öğretim Kurumları; 2014.
Abdisa T. Review on practical guidance of veterinary clinical diagnostic approach. International Journal of Veterinary Science and Research, 2017; 3(1): 030-049. doi:10.17352/ijvsr.000020
Kamiloğlu A. Çiftlik hayvanlarında ayak hastalıkları. (2). Malatya: Medipres yayıncılık; 2018.
Jackson PGG, Cockcroft PD. Clinical Examination of Farm Animals. (1). Oxford UK: Blackwell publishing; 2002.
Alsaaod M, Büscher W. Detection of hoof lesions using digital infrared thermography in dairy cows. Journal of Dairy Science, 2012; 95(2): 735-742. doi:10.3168/jds.2011-4762
Yanmaz LE, Doğan E, Okumuş Z. Sığır Ayak Hastalıklarında Tanı Yöntemleri. Turkiye Klinikleri Veterinary Sciences-Surgery-Special Topics, 2015; 1(1): 4-7.
Doğan E, Yanmaz LE, Okumuş Z. Sığırlarda Topallığın Değerlendirilmesi ve Skorlanması. Turkiye Klinikleri Veterinary Sciences-Surgery-Special Topics, 2015; 1(1): 1-3.
LokeshBabu DS, Jeyakumar S, Vasant PJ. Monitoring foot surface temperature using infrared thermal imaging for assessment of hoof health status in cattle: A review. Journal of Thermal Biology, 2018; 78: 10-21. doi:10.1016/j.jtherbio.2018.08.021
Amstel VS, Shearer J. Manual for treatment and control of lameness in cattle. (1). Oxford, UK: Blackwell publishing; 2006
Rohde C, Anderson DE, Desrochers A. Synovial fluid analysis in cattle: a review of 130 cases. Veterinary Surgery, 2000; 29(4): 341-346. doi:10.1053/jvet.2000.5605
Aksoy Ö, Ermutlu CŞ, Aydın U. Sığırlarda Saha Şartlarında Gerçekleştirilebilen Ayak Operasyonları. Turkiye Klinikleri Veterinary Sciences-Surgery-Special Topics, 2015; 1(1): 83-89.
Kofler J, Geissbühler U, Steiner A. Diagnostic imaging in bovine orthopedics. Veterinary Clinics: Food Animal Practice, 2014; 30(1): 11-53. doi:10.1016/j.cvfa.2013.11.003
Şen Y, Bumin A. Sığır Ayaklarında Radyolojik Anatomi. Turkiye Klinikleri Veterinary Sciences-Surgery-Special Topics, 2015; 1(1): 8-12.
Kofler J. Ultrasonography as a diagnostic aid in bovine musculoskeletal disorders. Veterinary Clinics of North America: Food Animal Practice, 2009; 25(3): 687-731. doi:10.1016/j.cvfa.2009.07.011
Kofler J, Hittmair K. Diagnostic ultrasonography in animals-continuation of the clinical examination? The Veterinary Journal, 2006; 171: 393-395. doi:10.1016/j.tvjl.2005.02.004
Hagag U, Tawfiek MG. Ultrasonography, computed tomography and magnetic resonance imaging of the bovine metacarpo/metatarsophalangeal joint. The Veterinary Journal, 2018; 233: 66-75. doi:10.1016/j.tvjl.2018.01.001
Gloster J, Ebert K, Gubbins S. Normal variation in thermal radiated temperature in cattle: implications for foot-and-mouth disease detection. BMC veterinary research, 2011; 7: 1-10.
Stokes JE, Leach KA, Main DCJ. An investigation into the use of infrared thermography (IRT) as a rapid diagnostic tool for foot lesions in dairy cattle. The Veterinary Journal, 2012; 193(3): 674-678. doi:10.1016/j.tvjl.2012.06.052
Düzgün A, Aslan L. Termografinin Sığır Ayak Hastalıklarının Tanısında Kullanımı. Van Veterinary Journal, 2022; 33(1): 17-25. doi:10.36483/vanvetj.1063744
Alsaaod M, Syring C, Dietrich J. Süt ineklerinde dijital dermatitisin erken teşhisi için invaziv olmayan bir teşhis aracı olarak kızılötesi termografinin saha denemesi. Veterinerlik Dergisi, 2014; 199 (2): 281-285. doi:10.1016/j.tvjl.2013.11.028
Doğan E, Yanmaz LE, Okumuş Z. Radiographic, Ultrasonographic and Thermographic Findings in Neonatal Calves with Septic Arthritis: 82 cases (2006-2013). Atatürk Üniversitesi Veteriner Bilimleri Dergisi, 2016; 11(1): 6-12. doi:10.17094/avbd.51116
O'Brien RT, Biller DS. Clinical applications of radiography and ancillary imaging. The Veterinary Clinics of North America. Food Animal Practice, 1996; 12(1): 263-275. doi:10.1016/s0749-0720(15)30447-3
Kraft SL, Gavin P. Physical principles and technical considerations for equine computed tomography and magnetic resonance imaging. Veterinary Clinics of North America: Equine Practice, 2001; 17(1): 115-130. doi:10.1016/S0749-0739(17)30078-0
Hagag U, Nahas AE, Almohamad ZA. 3T Magnetic resonance imaging and computed tomography of the bovine carpus. BMC Veterinary Research, 2022; 18(1): 236. doi:10.1186/s12917-022-03346-w
Tucker RL, Sande RD. Computed tomography and magnetic resonance imaging in equine musculoskeletal conditions. Veterinary Clinics of North America: Equine Practice, 2001; 17(1): 145-157. doi:10.1016/S0749-0739(17)30080-9
Referanslar
Solano L, Barkema HW, Mason S. Prevalence and distribution of foot lesions in dairy cattle in Alberta, Canada. Journal of Dairy Science, 2016; 99(8): 6828-6841. doi:10.3168/jds.2016.10941
Korkmaz M, Sarıtaş Z, Demirkan İ. Comparing Trace Element Concentrations in Serum and Claw Tissue Samples of Buffaloes and Brown Swiss Cattle. Atatürk Üniversitesi Veteriner Bilimleri Dergisi, 2021; 16(2): 117-125. doi:10.17094/ataunivbd.792220
Bruijnis MRN, Beerda B, Hogeveen H. Assessing the welfare impact of foot disorders in dairy cattle by a modeling approach. Animal, 2012; 6(6): 962-970. doi:10.1017/S1751731111002606
Yayla S, Aksoy Ö, Kılıç E. Kars ve yöresinde sığırların bakım ve barındırma koşulları ile ayak hastalıkları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi. Harran Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 2012; 1(1): 22-27.
Newcomer BW, Chamorro MF. Distribution of lameness lesions in beef cattle: A retrospective analysis of 745 cases. The Canadian Veterinary Journal, 2016; 57(4): 401–406.
Dutton-Regester KJ, Barnes TS, Wright JD. A systematic review of tests for the detection and diagnosis of foot lesions causing lameness in dairy cows. Preventive Veterinary Medicine, 2018; 149: 53-66. doi: 10.1016/j.prevetmed.2017.11.003
Demirkan İ. İneklerde ayak parmak hastalıkları ve tırnak bakımı. (1). Malatya: Medipres yayıncılık; 2021.
Aydın U, Baran V. Hastaya Yaklaşma, Tutma ve Kontrol Teknikleri. Özaydın İ (ed), Veteriner Genel Cerrahi içinde. Ankara: Ankara nobel tıp kitap evleri; 2023. p. 323-348
Sağlam K. Büyükbaş Hayvanlarda Tutma ve Bağlama Yöntemleri. Turkiye Klinikleri Veterinary Sciences-Surgery-Special Topics, 2018; 4(1), 7-13.
Çeçen G. Sığırlarda topallık ve ayak hastalıkları tanı, sağaltım teknikleri ve olgu atlası. (1). Bursa: Sentez Yayın ve Dağıtım Eğitim ve Öğretim Kurumları; 2014.
Abdisa T. Review on practical guidance of veterinary clinical diagnostic approach. International Journal of Veterinary Science and Research, 2017; 3(1): 030-049. doi:10.17352/ijvsr.000020
Kamiloğlu A. Çiftlik hayvanlarında ayak hastalıkları. (2). Malatya: Medipres yayıncılık; 2018.
Jackson PGG, Cockcroft PD. Clinical Examination of Farm Animals. (1). Oxford UK: Blackwell publishing; 2002.
Alsaaod M, Büscher W. Detection of hoof lesions using digital infrared thermography in dairy cows. Journal of Dairy Science, 2012; 95(2): 735-742. doi:10.3168/jds.2011-4762
Yanmaz LE, Doğan E, Okumuş Z. Sığır Ayak Hastalıklarında Tanı Yöntemleri. Turkiye Klinikleri Veterinary Sciences-Surgery-Special Topics, 2015; 1(1): 4-7.
Doğan E, Yanmaz LE, Okumuş Z. Sığırlarda Topallığın Değerlendirilmesi ve Skorlanması. Turkiye Klinikleri Veterinary Sciences-Surgery-Special Topics, 2015; 1(1): 1-3.
LokeshBabu DS, Jeyakumar S, Vasant PJ. Monitoring foot surface temperature using infrared thermal imaging for assessment of hoof health status in cattle: A review. Journal of Thermal Biology, 2018; 78: 10-21. doi:10.1016/j.jtherbio.2018.08.021
Amstel VS, Shearer J. Manual for treatment and control of lameness in cattle. (1). Oxford, UK: Blackwell publishing; 2006
Rohde C, Anderson DE, Desrochers A. Synovial fluid analysis in cattle: a review of 130 cases. Veterinary Surgery, 2000; 29(4): 341-346. doi:10.1053/jvet.2000.5605
Aksoy Ö, Ermutlu CŞ, Aydın U. Sığırlarda Saha Şartlarında Gerçekleştirilebilen Ayak Operasyonları. Turkiye Klinikleri Veterinary Sciences-Surgery-Special Topics, 2015; 1(1): 83-89.
Kofler J, Geissbühler U, Steiner A. Diagnostic imaging in bovine orthopedics. Veterinary Clinics: Food Animal Practice, 2014; 30(1): 11-53. doi:10.1016/j.cvfa.2013.11.003
Şen Y, Bumin A. Sığır Ayaklarında Radyolojik Anatomi. Turkiye Klinikleri Veterinary Sciences-Surgery-Special Topics, 2015; 1(1): 8-12.
Kofler J. Ultrasonography as a diagnostic aid in bovine musculoskeletal disorders. Veterinary Clinics of North America: Food Animal Practice, 2009; 25(3): 687-731. doi:10.1016/j.cvfa.2009.07.011
Kofler J, Hittmair K. Diagnostic ultrasonography in animals-continuation of the clinical examination? The Veterinary Journal, 2006; 171: 393-395. doi:10.1016/j.tvjl.2005.02.004
Hagag U, Tawfiek MG. Ultrasonography, computed tomography and magnetic resonance imaging of the bovine metacarpo/metatarsophalangeal joint. The Veterinary Journal, 2018; 233: 66-75. doi:10.1016/j.tvjl.2018.01.001
Gloster J, Ebert K, Gubbins S. Normal variation in thermal radiated temperature in cattle: implications for foot-and-mouth disease detection. BMC veterinary research, 2011; 7: 1-10.
Stokes JE, Leach KA, Main DCJ. An investigation into the use of infrared thermography (IRT) as a rapid diagnostic tool for foot lesions in dairy cattle. The Veterinary Journal, 2012; 193(3): 674-678. doi:10.1016/j.tvjl.2012.06.052
Düzgün A, Aslan L. Termografinin Sığır Ayak Hastalıklarının Tanısında Kullanımı. Van Veterinary Journal, 2022; 33(1): 17-25. doi:10.36483/vanvetj.1063744
Alsaaod M, Syring C, Dietrich J. Süt ineklerinde dijital dermatitisin erken teşhisi için invaziv olmayan bir teşhis aracı olarak kızılötesi termografinin saha denemesi. Veterinerlik Dergisi, 2014; 199 (2): 281-285. doi:10.1016/j.tvjl.2013.11.028
Doğan E, Yanmaz LE, Okumuş Z. Radiographic, Ultrasonographic and Thermographic Findings in Neonatal Calves with Septic Arthritis: 82 cases (2006-2013). Atatürk Üniversitesi Veteriner Bilimleri Dergisi, 2016; 11(1): 6-12. doi:10.17094/avbd.51116
O'Brien RT, Biller DS. Clinical applications of radiography and ancillary imaging. The Veterinary Clinics of North America. Food Animal Practice, 1996; 12(1): 263-275. doi:10.1016/s0749-0720(15)30447-3
Kraft SL, Gavin P. Physical principles and technical considerations for equine computed tomography and magnetic resonance imaging. Veterinary Clinics of North America: Equine Practice, 2001; 17(1): 115-130. doi:10.1016/S0749-0739(17)30078-0
Hagag U, Nahas AE, Almohamad ZA. 3T Magnetic resonance imaging and computed tomography of the bovine carpus. BMC Veterinary Research, 2022; 18(1): 236. doi:10.1186/s12917-022-03346-w
Tucker RL, Sande RD. Computed tomography and magnetic resonance imaging in equine musculoskeletal conditions. Veterinary Clinics of North America: Equine Practice, 2001; 17(1): 145-157. doi:10.1016/S0749-0739(17)30080-9
