Modernleşme Ekseninde Mehter Takımlarında Kültürel Transplantasyon Örneği: Trompet
Özet
Osmanlı Devleti 17. yüzyıldan itibaren askeri manada elde edilen başarısızlıklar sonucu içerisinde bulunduğu durumdan çıkabilmek adına batıyı rol model alır. Bu çerçevede 17. yüzyıldan itibaren Osmanlı adına modernleşme ve batılılaşma paradigmaları merkezi otoritenin mottosu haline gelir. İlk aşamada askeri alanda başlayan modernleşme ve batılılaşmanın kültürel manadaki izdüşümünü ise Yeniçeri Ocağı’na bağlı mehterhanenin kapatılıp, yerine batılı tarzda Müzika-i Hümayun’un kurulması oluşturur. Müzika-i Hümayun’un mehterhanenin yerine ikamesi ise temelde bir kültürel transplantasyon örneği olarak karşımıza çıkar. Batıdan gerçekleştirilen kültürel transplantasyonun Müzika-i Hümayun ve daha sonra yeniden ihya edilecek olan mehter takımları içerisinde çalgı özelindeki temsilini ise trompet oluşturur. Bu çalışma, kültürel transplantasyon örneği olarak trompet çalgısının Türk askeri müzik geleneği içerisindeki konumlanışını ve beraberinde getirdiği değişim ile dönüşümü ele almaktadır. Gerek literatür taraması gerekse etnografik çalışmalar neticesinde elde edilen veriler ışığında trompet çalgısının mehter takımlarına entegre edilmesi, mehter takımlarının Hunlardan itibaren alışılagelmiş müziksel ediminin gerek doku gerekse repertuvar açısından değişimine sebebiyet verir. Trompet çalgısının mehter takımlarına ikamesi ayrıca Türk askeri müzik geleneğinin yapısal olarak senkretik bir kimliğe bürünmesine yol açarken, zihinsel olarak da gerek Osmanlı gerekse cumhuriyet ideolojisinin batılılaşmasının sonik işaretleyicisi haline gelir.
Referanslar
Açıksöz, M. A. (2007). Silahlı Kuvvetler Bando Okulları Komutanlığı’ndaki Trompet Eğitiminde Nefes ve Diyafram Çalışmasının Enstrüman Başarısı Üzerindeki Etkisi, Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Güzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı, Müzik Öğretmenliği Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
Akyol, U. (2014). Trompetin Orkestradaki Yeri, Kullanımı ve Literatüre Geçmiş Önemli Trompet Sololarının İncelenmesi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Müzik Ana Sanat Dalı, Üflemeli ve Vurmalı Çalgılar Trompet Programı, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
Ayas, G. (2018). Müziği Boğan Gürültü (1. Basım). İstanbul: İthaki Yayınları.
Cangüloğlu, A. (2016). “İnegöl Mehterinin Tarihi ve Kültürü”, (Ed. Doğan Yavaş ve Sezai Sevim), Uluslararası İnegöl Tarihi ve Kültürü Sempozyumu. 14-15-16 Ekim 2016. II. Cilt. İstanbul: İnegöl Belediyesi.
Çakıroğlu, İ., Levendoğlu, N. (2020). Türk Müziği Tarih Yazımında Avrupa Merkezci ve Milliyetçi İdeolojilerin Mehter Örneklemi Üzerindeki Yansımaları. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 9 (1), 663-686.
Çilingir, H. Z. (2019). Trompet Çalgısının Tarihsel Gelişimi ve Osmanlı İmparatorluğu'nda Kullanılmış Olan Çeşitli Formları, 4. Uluslararası Gap Sosyal Bilimler Kongresi, (Ed. Hasan Çiftçi, Nurlan Akhmetov), 29 Kasım 1 Aralık 2019. Şanlıurfa.
Doğruöz, M. D. (2018). Türkiye’de Modernleşme Sürecinin Müziğe Yansımaları Bağlamında “Klasik Koro” Örneği, EKOD, S: 12, ss.69-81.
Gazimihal, M. R. (1955). Türk Askerî Muzıkaları Tarihi. İstanbul: Maarif Basımevi.
Kahramankaptan, Ş. (2009). Tarihi Türk Müziği Mehter’den Alaturka’ya. Ankara: Ark Yayınları.
Kaptan, M. N. (2023). II. Abdüllhamid Döneminde Osmanlı Hükümetinin Müzik Politikası. Ankara: Gece Kitaplığı.
Kaptan, M. N. (2024). Sosyolojik Bir Teori Olarak Dramaturjinin Mehter Özelindeki Tezahürü, Art-E Sanat Dergisi, Temmuz 2024, 17(33): 431-450.
Kaptan, M. N. (2024). Wıllıam R. Bascom’un Halkbilimi Ürünü İşlevlerinin Mehter Özelindeki Tezahürü, Eurasian Journal of Music and Dance, (24): 93-109.
Kaptan, V. (2020). Mehter Müziği Ekseninde Müzikte İşlevsel Değişim: Çanakkale Musiki ve Halk Oyunları Derneği Mehteran Takımı Örneği, Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Müziği Ana Bilim Dalı, Türk Müziği Programı, Yüksek Lisans Tezi, İzmir.
Kutluk, F. (2018). Cumhuriyetin Müzik Politikaları. İstanbul: H2o Yayıncılık.
Lewis H. Morgan, Ancient Society, Henry Holt and Company, New York 1877, s. 3.
Özşaker, E. (2014). Organ Nakli ve Yaşam Kalitesi, Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi, C: 3, S: 3. ss. 166-173.
Öztürk, O. M. (2010). Mehter Musikisi. Ankara: Grafiker Yayıncılık.
Öztürk, U. M. (2018). Mehter Takımında Boru Yerine Trompetin Kullanımı, Haliç Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Musikisi Ana Sanat Dalı, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
Poyraz, Ö. (2022). Johann Baptıst Georg Neruda Trompet Konçertosunun İcra Yönünden Değerlendirilmesi, Trakya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Müzik Ana Sanat Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Edirne.
Sanal, H. (1964). Mehter Musikisi: Bestekâr Mehterler-Mehter Havaları. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
Sanlıkol, M. A. (2011). Çalıcı Mehterler. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Soysal, Y., Tosun, M. (2013). Transplantasyon ve Genetik. Türkiye Klinikleri J Gen Surg-Special Topics. 2013;6(1):185-9.
Şahiner, N. (1976). Mehter ve Marşları. İstanbul: Yeni Asya Yayınları.
Tezbaşar, A. (1975). Mehter Tarihi, Teşkilatı ve Marşları. İstanbul: Berksoy Basımevi.
Topcan, Ö. (2020). Batı Medeniyeti Gölgesinde Ötekilerin İnşası, Türk Dünyası Araştırmaları, C: 126, S: 249: 347-368.
Tuğlacı, P. (1968). Mehterhane’den Bando’ya. İstanbul: Cem Yayınevi.
Yaman, M. B. (2007). XX. Yüzyılda Türk Müziğinin Durumu, Haliç Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Musikisi Ana Sanat Dalı, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
https://www.etimolojiturkce.com/kelime/transplant
Gökhan Turan ile Kişisel Görüşme: 26.04.2024, telefonda görüşme.
Referanslar
Açıksöz, M. A. (2007). Silahlı Kuvvetler Bando Okulları Komutanlığı’ndaki Trompet Eğitiminde Nefes ve Diyafram Çalışmasının Enstrüman Başarısı Üzerindeki Etkisi, Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Güzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı, Müzik Öğretmenliği Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
Akyol, U. (2014). Trompetin Orkestradaki Yeri, Kullanımı ve Literatüre Geçmiş Önemli Trompet Sololarının İncelenmesi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Müzik Ana Sanat Dalı, Üflemeli ve Vurmalı Çalgılar Trompet Programı, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
Ayas, G. (2018). Müziği Boğan Gürültü (1. Basım). İstanbul: İthaki Yayınları.
Cangüloğlu, A. (2016). “İnegöl Mehterinin Tarihi ve Kültürü”, (Ed. Doğan Yavaş ve Sezai Sevim), Uluslararası İnegöl Tarihi ve Kültürü Sempozyumu. 14-15-16 Ekim 2016. II. Cilt. İstanbul: İnegöl Belediyesi.
Çakıroğlu, İ., Levendoğlu, N. (2020). Türk Müziği Tarih Yazımında Avrupa Merkezci ve Milliyetçi İdeolojilerin Mehter Örneklemi Üzerindeki Yansımaları. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 9 (1), 663-686.
Çilingir, H. Z. (2019). Trompet Çalgısının Tarihsel Gelişimi ve Osmanlı İmparatorluğu'nda Kullanılmış Olan Çeşitli Formları, 4. Uluslararası Gap Sosyal Bilimler Kongresi, (Ed. Hasan Çiftçi, Nurlan Akhmetov), 29 Kasım 1 Aralık 2019. Şanlıurfa.
Doğruöz, M. D. (2018). Türkiye’de Modernleşme Sürecinin Müziğe Yansımaları Bağlamında “Klasik Koro” Örneği, EKOD, S: 12, ss.69-81.
Gazimihal, M. R. (1955). Türk Askerî Muzıkaları Tarihi. İstanbul: Maarif Basımevi.
Kahramankaptan, Ş. (2009). Tarihi Türk Müziği Mehter’den Alaturka’ya. Ankara: Ark Yayınları.
Kaptan, M. N. (2023). II. Abdüllhamid Döneminde Osmanlı Hükümetinin Müzik Politikası. Ankara: Gece Kitaplığı.
Kaptan, M. N. (2024). Sosyolojik Bir Teori Olarak Dramaturjinin Mehter Özelindeki Tezahürü, Art-E Sanat Dergisi, Temmuz 2024, 17(33): 431-450.
Kaptan, M. N. (2024). Wıllıam R. Bascom’un Halkbilimi Ürünü İşlevlerinin Mehter Özelindeki Tezahürü, Eurasian Journal of Music and Dance, (24): 93-109.
Kaptan, V. (2020). Mehter Müziği Ekseninde Müzikte İşlevsel Değişim: Çanakkale Musiki ve Halk Oyunları Derneği Mehteran Takımı Örneği, Ege Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Müziği Ana Bilim Dalı, Türk Müziği Programı, Yüksek Lisans Tezi, İzmir.
Kutluk, F. (2018). Cumhuriyetin Müzik Politikaları. İstanbul: H2o Yayıncılık.
Lewis H. Morgan, Ancient Society, Henry Holt and Company, New York 1877, s. 3.
Özşaker, E. (2014). Organ Nakli ve Yaşam Kalitesi, Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi, C: 3, S: 3. ss. 166-173.
Öztürk, O. M. (2010). Mehter Musikisi. Ankara: Grafiker Yayıncılık.
Öztürk, U. M. (2018). Mehter Takımında Boru Yerine Trompetin Kullanımı, Haliç Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Musikisi Ana Sanat Dalı, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
Poyraz, Ö. (2022). Johann Baptıst Georg Neruda Trompet Konçertosunun İcra Yönünden Değerlendirilmesi, Trakya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Müzik Ana Sanat Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Edirne.
Sanal, H. (1964). Mehter Musikisi: Bestekâr Mehterler-Mehter Havaları. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
Sanlıkol, M. A. (2011). Çalıcı Mehterler. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Soysal, Y., Tosun, M. (2013). Transplantasyon ve Genetik. Türkiye Klinikleri J Gen Surg-Special Topics. 2013;6(1):185-9.
Şahiner, N. (1976). Mehter ve Marşları. İstanbul: Yeni Asya Yayınları.
Tezbaşar, A. (1975). Mehter Tarihi, Teşkilatı ve Marşları. İstanbul: Berksoy Basımevi.
Topcan, Ö. (2020). Batı Medeniyeti Gölgesinde Ötekilerin İnşası, Türk Dünyası Araştırmaları, C: 126, S: 249: 347-368.
Tuğlacı, P. (1968). Mehterhane’den Bando’ya. İstanbul: Cem Yayınevi.
Yaman, M. B. (2007). XX. Yüzyılda Türk Müziğinin Durumu, Haliç Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Musikisi Ana Sanat Dalı, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
https://www.etimolojiturkce.com/kelime/transplant
Gökhan Turan ile Kişisel Görüşme: 26.04.2024, telefonda görüşme.
