Çocuklarda Okuma Kültürü ve Okuma Hakkı
Özet
Okuma kültürü, bireylerin düzenli olarak kitap, dergi, gazete ya da diğer yazılı materyalleri okuma alışkanlığı edinmesi ve bu süreçten zevk alması durumudur. Bireylerin eleştirel ve yaratıcı düşünme becerilerini geliştirmenin yanı sıra bilgiye kolaylıkla ulaşmalarını sağlamaktadır. Özellikle okuma alışkanlığının kazanıldığı çocukluk dönemi, okuma kültürünün oluşturulmasında kritik bir öneme sahiptir. Çocukların okuma kültürünü geliştirebilmesinde düzeyine uygun tüm kitaplara erişebilmesi de etkin bir faktördür. Bu nedenle, okuma hakkı, her çocuğun okuma alışkanlığını eş düzeyde geliştirebilmesi, eğitimde eşit haklarının olması gereğiyle okuma kültürü ile doğrudan bağlantılıdır. Bu bölümde; okuma kültürü ve okuma kültürünü geliştirmek için atılabilecek adımlar ile çocukların okuma hakları ele alınmaktadır.
Referanslar
Akindele, N. (2012). Reading Culture, Parental Involvement and Children's Development in Formative Years: The Covenant University Experience. Library Philosophy & Practice.
Akkaya, N. & Özdemir, S. (2013). Ortaöğretim Öğrencilerinin Okumaya Yönelik Tutumlarının İncelenmesi (İzmir-Buca Örneği). Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2 (1), 75-96.
Aksaçlıoğlu, A. G. & Yılmaz, B. (2007). Öğrencilerin Televizyon İzlemeleri ve Bilgisayar Kullanmalarının Okuma Alışkanlıkları Üzerine Etkisi, Türk Kütüphaneciliği. 1 (21), 3-28.
Altınkaynak, Ş. Ö. (2019). Okul öncesi dönemde erken okuryazarlık becerilerinin gelişimi. Dumlupınar Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 3(1), 37-49.
Arı, E. & Demir, M.K. (2013). İlköğretim Bölümü Öğretmen Adaylarının Kitap Okuma Alışkanlıklarının Değerlendirilmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 1 (1), 116-128.
Arıcan, S. & Yılmaz, B. (2010). 100 Temel Eser Uygulamasının Öğrencilerin Okuma Alışkanlıklarına Etkisi ve Bu Uygulamada Kütüphanelerin Rolü Konusunda Öğretmen Görüşleri. Türk Kütüphaneciliği. 24 (3), 495-518.
Arslan, A. (2013). Okuma Becerisi İle İlgili Makalelerde Cinsiyet Değişkeni. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 2 (2), 251-265.
Arslan, Y. vd. (2009). Üniversite Öğrencilerinin Okuma Alışkanlığına Yönelik Tutumlarının Belirlenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. (26), 113-124.
Aslan, C. (2007). “Yaşam Gerçekliğinin Çocuklara İletilmesi Bakımından “100 Temel Eser”deki Öyküler Üzerine Bir İnceleme”. 4. Uluslararası Çocuk ve İletişim Kongresi & 4. Uluslararası Çocuk Filmleri Festivali & Kongresi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi, 85-98.
Aslan, C. (2010). An Analysis of the Presentation of Women in 100 Basic Literary Works in Turkey. Eurasian Journal of Educational Research. (38), 19-36.
Awah, I. (2021). Strategies to motivate children to engage in leisure reading: qualitative insights from nigerian children. Journal of Language Teaching and Research, 12(1), 1. https://doi.org/10.17507/jltr.1201.01
Bayraktar, V. (2018). Okul öncesi dönemdeki çocukların yazı farkındalığı becerilerinin gelişiminde etkileşimli kitap okumanın önemi. Çocuk Ve Gelişim Dergisi, 1(1), 31-41. https://doi.org/10.36731/cg.418408
Bennett, S., Gunn, A., & Peterson, B. (2021). Access to multicultural children’s literature during covid‐19. The Reading Teacher, 74(6), 785-796. https://doi.org/10.1002/trtr.2003
Bıçakçı, M., Er, S., & Aral, N. (2017). Views of mothers regarding interactive book-reading process to their children. Ted Eği̇ti̇m Ve Bi̇li̇m. https://doi.org/10.15390/eb.2017.7164
Bonello, C. (2021). Democracy or legacy? boys’ views on early literacy in three maltese state schools. Journal of Early Childhood Research, 20(2), 144-158. https://doi.org/10.1177/1476718x211051330
Castro, F., Rodrigues, A., & Costa, F. (2023). Right to read: what we can learn from neurosciences to augment childhood and literacy policies1. Educação E Pesquisa, 49. https://doi.org/10.1590/s1678-4634202349249518eng
Coşkun, E. & Firat, H. (2023). Covid-19 salgınının türkçe öğretmeni adaylarının kitap okuma kültürü üzerindeki etkisi ve türkçe öğretmeni adaylarının konuya i̇lişkin görüşleri. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (11), 899-930. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1286685
Cummins, J. (2023). Right to read implies opportunity to read. Journal of Teaching and Learning, 17(1), 129-144. https://doi.org/10.22329/jtl.v17i1.7950
Çildir, B. & Ergün, İ. (2021). Okuma kültürü edinememiş bireylere i̇lişkin bir anlatı araştırması. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 9(2), 603-621.
Daly, N. & Limbrick, L. (2020). The joy of having a book in your own language: home language books in a refugee education centre. Education Sciences, 10(9), 250. https://doi.org/10.3390/educsci10090250
Dunkerly, J. (2013). Reading the world in the word: the possibilities for literacy instruction framed within human rights education. Language and Literacy, 15(2), 40. https://doi.org/10.20360/g2t019
Dwyer, B., Kern, D., & Williams, J. (2019). Children's Rights to Excellent Literacy Instruction. Position Statement. International Literacy Association.
Ergül, C., Kudret, Z., Akoğlu, G., Akçamuş, M., Tülü, B., & Demir, E. (2022). Bi̇ri̇nci̇ ve i̇ki̇nci̇ sinifta okuma beceri̇leri̇ni̇n geli̇şi̇mi̇ ve matthew etki̇si̇: boylamsal bi̇r çalişmanin sonuçlari. Milli Eğitim Dergisi, 51(234), 939-966. https://doi.org/10.37669/milliegitim.875859 .
Gök, S. & Yıldırım, K. (2023). Okuma kültürünün geliştirilmesine yönelik aile farkındalık programının etkililiği: bir karma yöntem araştırması. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 11(1), 135-158. https://doi.org/10.16916/aded.1206995
Hartsfield, D. E., & Kimmel, S. C. (2021). Supporting the right to read: Principles for selecting children’s books. The Reading Teacher, 74(4), 419-427.
Kargın, T., Güldenoğlu, B., & Ergül, C. (2017). Anasınıfı çocuklarının erken okuryazarlık beceri profili: ankara örneklemi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 1-1. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.299868
Kartal, H. & Beşer, R. (2023). İlkokul öğrencilerinin sevdikleri/sevmedikleri kitaplar ve bunları sevme/sevmeme nedenleri üzerine boylamsal bir araştırma. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 11(1), 1-24. https://doi.org/10.35233/oyea.1116591
Kelsey, M. (2007). Are we Lucky for the First Amendment? A brief history of students' right to read. Knowledge Quest, 36(2), 26-30.
İşleyen, E., & Günal, Y. (2023). Ortaöğretim Öğrencilerinin Okuma Kültürlerinin İncelenmesi: Bir Karma Yöntem Araştırması. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 11(3), 657-677. https://doi.org/10.16916/aded.1276113
Otike, F. (2001). Reading culture, cultivation and its promotion among pupils: a Kenyan perspective.
Öztürk, H. (2023). Öğretmenlerin kitap okuma alışkanlıklarının değerlendirilmesi. Journal of Academic Social Resources, Cilt 8 Sayı 55(Cilt 8 Sayı 55), 4108-4115. https://doi.org/10.29228/asrjournal.72947.
Pearson, L. (2018). The Right to Read: Children’s Rights and Children’s Publishing in Britain. Strenæ. Recherches sur les livres et objets culturels de l’enfance, (13).
Samur, A. (2017). Okuma kültürü edinme sürecinde “i̇lkokul dönemi (6-10yaş)”. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 50(1), 209-230. https://doi.org/10.1501/egifak_0000001393.
Sénéchal, M. & LeFevre, J. (2002). Parental involvement in the development of children’s reading skill: a five‐year longitudinal study. Child Development, 73(2), 445-460. https://doi.org/10.1111/1467-8624.00417
Susar Kırmızı, F., & Kapıkıran, Ş. (2019). Öğretmen Adaylarının Merak ve Keşfetme Algıları ile Okumaya Yönelik Tutumları Arasındaki İlişki. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 251-265. https://doi.org/10.31592/aeusbed.585328
Şeref, İ. & Şahin, M. (2022). Okuma kültürü edindirme sürecine yönelik bir eylem araştırması. Turk Kutuphaneciligi - Turkish Librarianship, Erken Erişim, 1-16. https://doi.org/10.24146/tk.1035151 .
UNICEF. (1989). "Convention on the Rights of the Child." [UNICEF](https://www.unicef.org/child-rights-convention).
UNESCO. (2015). *Reading in the Digital Age: A Focus on Children*. Paris: UNESCO Publishing.
Tanju, E. H. (2010). Çocuklarda kitap okuma alışkanlığı’na genel bir bakış. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 21(21), 30-39.
Tepetaş Cengiz, Ş., & Bal, M. (2020). Okul Öncesi Dönemde Evde Okuma Süreci: Aile Beklentilerine Yönelik Bir Durum Çalışması. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(4), 1311-1331. https://doi.org/10.16916/aded.786846
Türe, E. (2023). Pedagojik formasyon eğitiminde öğrenim gören öğrencilerin okuma kültürünü yordayan değişkenlerin i̇ncelenmesi. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 854-867. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1369679 .
Wang, M. (2023). The impact of parent-child reading on children's language development. Frontiers in Humanities and Social Sciences, 3(10), 81-87. https://doi.org/10.54691/fhss.v3i10.5687
Vuong, Q. H., La, V. P., Nguyen, T. H. T., Nguyen, M. H., Vuong, T. T., Vuong, H. M., & Ho, M. T. (2021). Impacts of parents and reading promotion on creating a reading culture: Evidence from a developing context. Children and Youth Services Review, 131, 106311.
Yilmaz, G. & Yılmaz, B. (2021). Eskişehir i̇l halk kütüphanesi dermesinde bulunan resimli çocuk kitaplarının fiziksel ve i̇çerik özelliklerinin ödünç alınma üzerinde etkisi. Turk Kutuphaneciligi - Turkish Librarianship. https://doi.org/10.24146/tk.955105
Referanslar
Akindele, N. (2012). Reading Culture, Parental Involvement and Children's Development in Formative Years: The Covenant University Experience. Library Philosophy & Practice.
Akkaya, N. & Özdemir, S. (2013). Ortaöğretim Öğrencilerinin Okumaya Yönelik Tutumlarının İncelenmesi (İzmir-Buca Örneği). Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2 (1), 75-96.
Aksaçlıoğlu, A. G. & Yılmaz, B. (2007). Öğrencilerin Televizyon İzlemeleri ve Bilgisayar Kullanmalarının Okuma Alışkanlıkları Üzerine Etkisi, Türk Kütüphaneciliği. 1 (21), 3-28.
Altınkaynak, Ş. Ö. (2019). Okul öncesi dönemde erken okuryazarlık becerilerinin gelişimi. Dumlupınar Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 3(1), 37-49.
Arı, E. & Demir, M.K. (2013). İlköğretim Bölümü Öğretmen Adaylarının Kitap Okuma Alışkanlıklarının Değerlendirilmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 1 (1), 116-128.
Arıcan, S. & Yılmaz, B. (2010). 100 Temel Eser Uygulamasının Öğrencilerin Okuma Alışkanlıklarına Etkisi ve Bu Uygulamada Kütüphanelerin Rolü Konusunda Öğretmen Görüşleri. Türk Kütüphaneciliği. 24 (3), 495-518.
Arslan, A. (2013). Okuma Becerisi İle İlgili Makalelerde Cinsiyet Değişkeni. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 2 (2), 251-265.
Arslan, Y. vd. (2009). Üniversite Öğrencilerinin Okuma Alışkanlığına Yönelik Tutumlarının Belirlenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. (26), 113-124.
Aslan, C. (2007). “Yaşam Gerçekliğinin Çocuklara İletilmesi Bakımından “100 Temel Eser”deki Öyküler Üzerine Bir İnceleme”. 4. Uluslararası Çocuk ve İletişim Kongresi & 4. Uluslararası Çocuk Filmleri Festivali & Kongresi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi, 85-98.
Aslan, C. (2010). An Analysis of the Presentation of Women in 100 Basic Literary Works in Turkey. Eurasian Journal of Educational Research. (38), 19-36.
Awah, I. (2021). Strategies to motivate children to engage in leisure reading: qualitative insights from nigerian children. Journal of Language Teaching and Research, 12(1), 1. https://doi.org/10.17507/jltr.1201.01
Bayraktar, V. (2018). Okul öncesi dönemdeki çocukların yazı farkındalığı becerilerinin gelişiminde etkileşimli kitap okumanın önemi. Çocuk Ve Gelişim Dergisi, 1(1), 31-41. https://doi.org/10.36731/cg.418408
Bennett, S., Gunn, A., & Peterson, B. (2021). Access to multicultural children’s literature during covid‐19. The Reading Teacher, 74(6), 785-796. https://doi.org/10.1002/trtr.2003
Bıçakçı, M., Er, S., & Aral, N. (2017). Views of mothers regarding interactive book-reading process to their children. Ted Eği̇ti̇m Ve Bi̇li̇m. https://doi.org/10.15390/eb.2017.7164
Bonello, C. (2021). Democracy or legacy? boys’ views on early literacy in three maltese state schools. Journal of Early Childhood Research, 20(2), 144-158. https://doi.org/10.1177/1476718x211051330
Castro, F., Rodrigues, A., & Costa, F. (2023). Right to read: what we can learn from neurosciences to augment childhood and literacy policies1. Educação E Pesquisa, 49. https://doi.org/10.1590/s1678-4634202349249518eng
Coşkun, E. & Firat, H. (2023). Covid-19 salgınının türkçe öğretmeni adaylarının kitap okuma kültürü üzerindeki etkisi ve türkçe öğretmeni adaylarının konuya i̇lişkin görüşleri. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (11), 899-930. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1286685
Cummins, J. (2023). Right to read implies opportunity to read. Journal of Teaching and Learning, 17(1), 129-144. https://doi.org/10.22329/jtl.v17i1.7950
Çildir, B. & Ergün, İ. (2021). Okuma kültürü edinememiş bireylere i̇lişkin bir anlatı araştırması. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 9(2), 603-621.
Daly, N. & Limbrick, L. (2020). The joy of having a book in your own language: home language books in a refugee education centre. Education Sciences, 10(9), 250. https://doi.org/10.3390/educsci10090250
Dunkerly, J. (2013). Reading the world in the word: the possibilities for literacy instruction framed within human rights education. Language and Literacy, 15(2), 40. https://doi.org/10.20360/g2t019
Dwyer, B., Kern, D., & Williams, J. (2019). Children's Rights to Excellent Literacy Instruction. Position Statement. International Literacy Association.
Ergül, C., Kudret, Z., Akoğlu, G., Akçamuş, M., Tülü, B., & Demir, E. (2022). Bi̇ri̇nci̇ ve i̇ki̇nci̇ sinifta okuma beceri̇leri̇ni̇n geli̇şi̇mi̇ ve matthew etki̇si̇: boylamsal bi̇r çalişmanin sonuçlari. Milli Eğitim Dergisi, 51(234), 939-966. https://doi.org/10.37669/milliegitim.875859 .
Gök, S. & Yıldırım, K. (2023). Okuma kültürünün geliştirilmesine yönelik aile farkındalık programının etkililiği: bir karma yöntem araştırması. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 11(1), 135-158. https://doi.org/10.16916/aded.1206995
Hartsfield, D. E., & Kimmel, S. C. (2021). Supporting the right to read: Principles for selecting children’s books. The Reading Teacher, 74(4), 419-427.
Kargın, T., Güldenoğlu, B., & Ergül, C. (2017). Anasınıfı çocuklarının erken okuryazarlık beceri profili: ankara örneklemi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 1-1. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.299868
Kartal, H. & Beşer, R. (2023). İlkokul öğrencilerinin sevdikleri/sevmedikleri kitaplar ve bunları sevme/sevmeme nedenleri üzerine boylamsal bir araştırma. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 11(1), 1-24. https://doi.org/10.35233/oyea.1116591
Kelsey, M. (2007). Are we Lucky for the First Amendment? A brief history of students' right to read. Knowledge Quest, 36(2), 26-30.
İşleyen, E., & Günal, Y. (2023). Ortaöğretim Öğrencilerinin Okuma Kültürlerinin İncelenmesi: Bir Karma Yöntem Araştırması. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 11(3), 657-677. https://doi.org/10.16916/aded.1276113
Otike, F. (2001). Reading culture, cultivation and its promotion among pupils: a Kenyan perspective.
Öztürk, H. (2023). Öğretmenlerin kitap okuma alışkanlıklarının değerlendirilmesi. Journal of Academic Social Resources, Cilt 8 Sayı 55(Cilt 8 Sayı 55), 4108-4115. https://doi.org/10.29228/asrjournal.72947.
Pearson, L. (2018). The Right to Read: Children’s Rights and Children’s Publishing in Britain. Strenæ. Recherches sur les livres et objets culturels de l’enfance, (13).
Samur, A. (2017). Okuma kültürü edinme sürecinde “i̇lkokul dönemi (6-10yaş)”. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 50(1), 209-230. https://doi.org/10.1501/egifak_0000001393.
Sénéchal, M. & LeFevre, J. (2002). Parental involvement in the development of children’s reading skill: a five‐year longitudinal study. Child Development, 73(2), 445-460. https://doi.org/10.1111/1467-8624.00417
Susar Kırmızı, F., & Kapıkıran, Ş. (2019). Öğretmen Adaylarının Merak ve Keşfetme Algıları ile Okumaya Yönelik Tutumları Arasındaki İlişki. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 251-265. https://doi.org/10.31592/aeusbed.585328
Şeref, İ. & Şahin, M. (2022). Okuma kültürü edindirme sürecine yönelik bir eylem araştırması. Turk Kutuphaneciligi - Turkish Librarianship, Erken Erişim, 1-16. https://doi.org/10.24146/tk.1035151 .
UNICEF. (1989). "Convention on the Rights of the Child." [UNICEF](https://www.unicef.org/child-rights-convention).
UNESCO. (2015). *Reading in the Digital Age: A Focus on Children*. Paris: UNESCO Publishing.
Tanju, E. H. (2010). Çocuklarda kitap okuma alışkanlığı’na genel bir bakış. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 21(21), 30-39.
Tepetaş Cengiz, Ş., & Bal, M. (2020). Okul Öncesi Dönemde Evde Okuma Süreci: Aile Beklentilerine Yönelik Bir Durum Çalışması. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(4), 1311-1331. https://doi.org/10.16916/aded.786846
Türe, E. (2023). Pedagojik formasyon eğitiminde öğrenim gören öğrencilerin okuma kültürünü yordayan değişkenlerin i̇ncelenmesi. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 854-867. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1369679 .
Wang, M. (2023). The impact of parent-child reading on children's language development. Frontiers in Humanities and Social Sciences, 3(10), 81-87. https://doi.org/10.54691/fhss.v3i10.5687
Vuong, Q. H., La, V. P., Nguyen, T. H. T., Nguyen, M. H., Vuong, T. T., Vuong, H. M., & Ho, M. T. (2021). Impacts of parents and reading promotion on creating a reading culture: Evidence from a developing context. Children and Youth Services Review, 131, 106311.
Yilmaz, G. & Yılmaz, B. (2021). Eskişehir i̇l halk kütüphanesi dermesinde bulunan resimli çocuk kitaplarının fiziksel ve i̇çerik özelliklerinin ödünç alınma üzerinde etkisi. Turk Kutuphaneciligi - Turkish Librarianship. https://doi.org/10.24146/tk.955105
