Okuryazar Çocuklar Yetiştirmek: Okuma Hakkını Kullanma Bağlamında Anlama Eğitimi

Yasemin Kuşdemir

doi:10.37609/akya.3371

Yazarlar

Yasemin Kuşdemir

https://orcid.org/0000-0002-8687-3229

DOI: https://doi.org/10.37609/akya.3371.c8849

Özet

İlkokul öğrencileri için okuryazarlığın oluşması, okuma ve yazma becerileri ile sınırlı olmaktan çok öte anlama, öğrenme ve düşünme ile ilişkilidir. Okuma ve yazmaya yönelik bilinç kazanmak, kitapların dışında söylemleri, durumları ve dünyayı okuyabilmek olan okuryazarlık, çocuğun kendini tanıması, yaşadığı toplumla etkileşime girmesi için fırsatlar sağlayan bir beceridir. Okuduğunu anlama becerisinin geliştirilmesi, zamana ve sürekli uygulamalara dayanan bir süreçtir. Her öğrencinin gelişimi farklılık gösterebilir. Mühim olan onların metne karşı olumlu bir tutum geliştirmeleridir. Öğretmenler ve okuma
uzmanları, çocukların kitap okuma haklarını kullanmalarını teşvik etmek ve okuryazarlık becerilerini geliştirmek için çeşitli yöntemler kullanabilirler. Kitap okuma hakkı, kültür ve eğitimle ilgili haklar çerçevesinde değerlendirilen bir kavramdır. İnsanların kitap okuma özgürlüğünü ifade eden bu hak, kanuni ve sosyal açılardan da ele alınabilir. Her insanın eğitim görme hakkına parasız olarak sahip olması ve bu hakkın kişiliğinin gelişmesine yönelik olmasının vurgulanması “kitap okumanın” da temel bir hak olduğunun kabul edilmesi gerektiği fikrini güçlü biçimde desteklemektedir. Eğitim hakkı çerçevesinde hukuki bir boyut kazanan kitap okuma hakkı, aslında sosyal ve kültürel bir hak olarak bireysel özgürlüklerle de doğrudan ilişkilidir. Ekonomik ve politik sorunlar, aile özellikleri, cinsiyetler arasındaki eşitsizlikler, insan hakları ihlalleri, dil ile ilgili yetersizlikler çocukların kitap okuma hakkının önündeki engeller olarak sayılabilir. Kitapların, bireylerin özgür düşünmesini ve toplumların daha bilinçli hale gelmesini sağlayan önemli araçlar olduğu düşünüldüğünde kitap okuma hakkının ve çocuğun bu hakkını kullanmasını sağlayan tüm süreçler düşünce özgürlüğünün gelişiminde temel bir rol oynar. Bu hak, insanın kendini tanımasında, ifade etmesinde ve dünyayı anlamasında kolaylaştırıcı bir yol açar.

Referanslar

Altun, S. A. (2009). İlköğretim öğrencilerinin akademik başarısızlıklarına ilişkin veli, öğretmen ve öğrenci görüşlerinin incelenmesi. İlköğretim Online, 8(2), 567-586.

Arrington, C. N., Kulesz, P. A., Francis, D. J., Fletcher, J. M., & Barnes, M. A. (2014). The contribution of attentional control and working memory to reading comprehension and decoding. Scientific Studies of Reading, 18(5), 325-346.

Atalar, Ü. B. K. (2019). Ortaokul 6. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama becerisi ile akademik başarısı arasındaki ilişki. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Amasya.

Ateş, M.(2008). İlköğretim ikinci kademe öğrencilerinin okuduğunu anlama düzeyleri ile Türkçe dersine karşı tutumları ve akademik başarıları arasındaki ilişki. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.

Aydın, Y. (2022).Özetleme stratejileri eğitiminin 7. sınıf öğrencilerinin özetleme başarısına etkisi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(1), 388-412.

Banditvilai, C. (2020). The effectiveness of reading strategies on reading comprehension. International Journal of Social Science and Humanity, 10(2), 46-50.

Baştuğ, M. (2014). The structural relationship of reading attitude, reading comprehension and academic achievement. International Journal of Social Sciences and Education, 4(4), 931-946.

Blachowicz, C., & Ogle, D.(2008).Reading comprehension: strategies for independent learners. (2. Baskı) NY:The Guilford Press.

Burt, J., Ortlieb, E., & Cheek, E. (2013).An investigation of the impact of racially diverse teachers on the reading skills of fourth-grade students in a one race school. Reading Improvement, 50(4), 205-216.

Church, J. A., Cirino, P. T., Miciak, J., Vaughn, S., & Fletcher, J. M. (2019).Cognitive, intervention, and neuroimaging perspectives on executive function in children with reading disabilities. New Directions for Child and Adolescent Development, 2019(165), 25-54.

Conaway, R. B. (2024). Cattell-horn-carroll cognitive predictors of performance on two distinct measures of reading comprehension. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Duquesne University, USA.

Corso, H. V., Nunes, D., & Assıs, É. F. D. (2023). Instruction in reading comprehension in the classroom: What can we learn from a meta-analysis? Educação em Revista, 39, e25098.

Çer, E. (2024).Edebiyatta çocuk gerçekliği ve çocuğa görelik ilkelerinin incelenmesi. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Ellis, E. S., & Graves, A. W. (1990). Teaching rural students with learning disabilities: A paraphrasing strategy to increase comprehension of main ideas. Rural Special Education Quarterly, 10, 2–10.

Emiroğlu, S. (2020). Okuma eğitimine bağlamsal bir katkı: okumanın Türkçede farklı anlamlarda kullanımı. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (21), 1-22.

Fletcher, J. M., Stuebing, K. K., Barth, A. E., Denton, C. A., Cirino, P. T., Francis, D. J., & Vaughn, S. (2011). Cognitive correlates of inadequate response to reading intervention. School Psychology Review, 40(1), 3-22.

Gersten, R., Fuchs, L. S., Williams, J. P., & Baker, S. (2001). Teaching reading comprehension strategies to students with learning disabilities:A review of research. Review of Educational Research, 71, 279–320.

Gill, S. R. (2008). The comprehension matrix: A tool for designing comprehension instruction. The Reading Teacher, 62(2), 106-113.

Göktaş, Ö., & Gürbüztürk, O.(2012). Okuduğunu anlama becerisinin ilköğretim ikinci kademe matematik dersindeki akademik başarıya etkisi. Uluslararası Eğitim Programları ve Öğretim Çalışmaları Dergisi, 2(4), 52-66.

Graesser, A.(2007). An Introduction to strategic reading comprehension. Edt. Danielle S. McNamara, Reading Comprehension Strategies Theories, Interventions, and Technologies içinde s. 3-26. New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates

Gunning, T.G .(2010).Reading comprehension boosters. San Francisco: Josset Bass

Güneş, F. (2007). Türkçe öğretimi ve zihinsel yapılandırma. Ankara: Nobel.

International Literacy Association. (2018). Children’s rights to read. (https://www.literacyworldwide.org/docs/default-source/resource-documents/ila-childrens-rights-to-read.pdf)

Jumiati, A. A. (2014). Inference strategy to improve the students' literal comprehension. Exposure, 3(2), 219-222.

Kaplan, Ö. A., & Genç, S. Z. (2023). İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama ile matematik dersi akademik başarısının incelenmesi. Lisansüstü Öğretmen Çalışmaları Kongresi Bildiri Kitabı.25-27 Mayıs 2023, Çanakkale.

Kaya, K. (2021). Anlama eğitiminde konu ana fikir özetleme öğretiminin program ders kitabı ve öğretmen görüşleri çerçevesinde değerlendirilmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara

Kendeou, P., McMaster, K. L., & Christ, T. J. (2016). Reading comprehension: Core components and processes. Policy Insights from the Behavioral and Brain Sciences, 3(1), 62-69.

Kızgın, A., & Baştuğ, M. (2020).Okuma motivasyonu ve okuduğunu anlama becerisinin akademik başarıyı yordama düzeyi. Journal of Language Education And Research, 6(2), 601-612.

Kintsch, W., & Van Dijk, T. A. (1978). Toward a model of text comprehension and production. Psychological Review, 85(5), 363–394. https://doi.org/10.1037/0033-295X.85.5.363.

Oakhill, J. ve Cain, K. (2007). Issues of causality in children’s reading comprehension. Edt. Danielle S. McNamara, Reading Comprehension Strategies Theories, Interventions and Technologies içinde s. 47-71. New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates.

Pearson, P. David, L. R. Roehler, J. A. Dole, & G. G. Duffy. 1992. “Developing expertise in reading comprehension.” ın what research has to say about reading instruction, Edt. J. Samuels, A. Farstrup. Newark: International Reading Association

Phillips, L. M. (1988). Young readers' inference strategies in reading comprehension. Cognition and Instruction, 5(3), 193-222.

Raphael, T.E., & Wonnacott, C.A. (1985).Heightening fourth-grade students’ sensitivity to sources of ınformation for answering comprehension questions. Reading Research Quarterly, 20, 282-296.

Scammacca, N.K., Roberts, G., Vaughn, S., & Stuebing, K.K. (2015). A meta-analysis of interventions for struggling readers in grades 4–12. Journal of Learning Disabilities, 48(4), 369–389.

Solis, M., Ciullo, S., Vaughn, S., Pyle, N., Hassaram, B., & Leroux, A.(2012). Reading comprehension interventions for middle school students with learning disabilities. Journal of Learning Disabilities, 45(4), 327–340.

Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük (2024). https://sozluk.gov.tr/

Ulusoy, M. (2019). Öğretmen adayları tarafından yazılan resimli kitapların anlama, anlatma ve tepkiler üzerindeki etkisi. Turkish Studies, 14(3), 1805-1821

United Nations (UN).(2021).Universal declaration of human rights. (Erişim Tarihi: 01.11.2024). https://www.un.org/sites/un2.un.org/files/2021/03/udhr.pdf

Vergili, Ö.(2024).Türkçe öğretmenlerinin okuduğunu anlamanın geliştirilmesinde yöntem ve teknik kullanımına ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

Yılmaz, M. (2015). İlköğretim 4. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama seviyeleri ile Türkçe, Matematik, Sosyal Bilgiler ve Fen ve Teknoloji derslerindeki başarıları arasındaki ilişkinin belirlenmesi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (29), 9-14.