Halk Sağlığı Açısından Toplum Tabanlı Kanser Taramaları
Özet
Kanser hem sebep olduğu morbidite ve ölümler hem de yüklemiş olduğu ekonomik maliyetler nedeniyle dünya genelinde etkisini gösteren bir hastalıktır. Kalp ve damar hastalıklarından sonra nedeni bilinen ölümler sıralamasında ikinci sırada yer almakta olup, öldürücülük hızının yanı sıra morbidite oranları ve tedavi sürecindeki muazzam maliyetler dolayısıyla ülke ekonomisinde ve iş gücünde önemli boyutlarda kayıplara yol açmaktadır. Kanser hakkında toplum genelinde farkındalık oluşturulması, bilinç düzeyinin arttırılması ve kanser taramaları, kanserle savaşta en önemli yöntemler arasında ilk sırada yer almaktadır.
Bu çalışmada, kanser ve kanser taramaları hakkında literatür doğrultusunda araştırmalar yapılarak sağlık üzerine etkileri ele alınmıştır.
Referanslar
Aksungur A, Bağcı HH, Özdemirhan T. Kanser eğitimleri kanser farkındalığını arttırıyor mu? ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi. 2024;9(1):13-23. https://doi.org/10.35232/estudamhsd.1361295
Durmaz S, Özvurmaz S, Adana F, Kurt F. Kadınlarda serviks kanserinin tanısına ilişkin tutum ve düzenli jinekolojik muayene ilişkisinin kesitsel olarak değerlendirilmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2021;5(1):26-36. https://doi.org/10.46237/amusbfd.727999
World Health Organization İnternational Agency for Research on Cancer; 2020 [cited 3/09/2024]. Available from: https://www.iarc.who.int/cards_page/wor ld-cancer-report/
World Health Organization. Fact sheets. Cancer, 2022 [cited 6/09/2024]. Available from: https://www.who.int/news-room/ fact-sheets/detail/cancer.
Eren OÖ. Kanser Taramaları ve Kanserden Korunma. Klinik Tıp Aile Hekimliği Dergisi Cilt: 9 Sayı: 2 Mart - Nisan 2017.
Azeem E, Gillani SW, Siddiqui A, et al. Knowledge, Attitude and Behavior of Healthcare Providers towards Breast Cancer in Malaysia: a Systematic Review. Asian Pac J Cancer Prev. 2015;16:5233-5. https://10.7314/apjcp.2015.16.13.5233
Gaidai O, Yan P, Xing Y. Future world cancer death rate prediction. Scientifc Reports; 2023; 13:303 | https://doi.org/10.1038/s41598-023-27547-x
Aylaz R. “Kronik hastalıklar” Halk sağlığı hemşireliği. (Ed: Behice Erci). Elazığı: Ankara Nobel Tıp Kitabevleri; 2016.
What is canser? [internet]. World Cancer Day; 2023 [Erişim tarihi: 25.09.2024]. Erişim adresi: https://www.worldcancerday.org/what-cancer
Worldwide cancer statistics [internet]. Cancer Research Uk; [Erişim tarihi: 25.09.2024]. Erişim adresi: https://www.cancerresearchuk.org/healthprofessional/cancer-statistics/worldwide-cancer#heading-One
Cancer Today [internet]. Internatı̇ onal Agency For Research On Cancer; 2023 [Erişim tarihi: 11.10.2024]. Erişim adresi: https://gco.iarc.fr/today/home.
Türkyılmaz M, Oruç Hamavı̇oğlu Eİ, Dündar S, Ergün AK, AS, Tütüncü S. Sonuç. In: Tolunay T, Kaygusuz S, Keskı̇nkılıç B, Özsarı S, eds. Türkı̇ ye kanser ı̇statı̇stı̇klerı̇ . Ankara: T.c. Sağlık Bakanlığı, 2018; s. 35-36.
Cancino RS, Su Z, Mesa R, et al. The impact of COVID-19 on cancer screening: challenges and opportunities. JMIR cancer, 2020, 6: e21697. https://10.2196/21697
Cancer screening and early detection [internet]. World Health Organı̇ zatı̇ on; 2010 [Erişim tarihi: 14.09.2024]. Erişim adresi: https://www.who.int/europe/news-room/fact-sheets/item/cancer-screening-andearly-detection-of-cancer
Bobrowska A, Murton M, Seedat F, Visintin C, Mackie A, Steele R, Marshall J (Mayıs 2022)."İngiltere'de hedefli tarama: Geniş uygulama alanına sahip dar bir kavram".Lancet Bölgesel Sağlık. Avrupa.16: 100353. https://10.1016/j.lanepe.2022.100353. PMC 9038565 .PMID35492962
Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Meme Kanseri Tarama Programı Ulusal Standartları 2015. (03.10.2024 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/Mevzuat/Genel_Nitelikli_Yazi_ve_Gorusler/Meme_Kanseri_Tarama_Programi_Ulusal_Stan dartlari.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Tuncer M, Özgül N, Olcayto E, et al. T.C. Sağlık Bakanlığı Kanserle Savaş Dairesi başkanlığı, Ulusal Kanser Programı 2009-2015. Baskı. 2009.
Tuncer AM, Özgül N, Olcayto E, et al. Ketem El Kitabı. 2016.
Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. “Kanser taramaları” (2023a). Erişim adresi: https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/kanser-taramalari, Erişim tarihi: 09.10.2024.
Özcan E, Arabacı Z. Kanser Erken Tanı Uygulamasının Sağlık İnanç Modeli Çerçevesinde İncelenmesi: Olgu Sunumu, Kastamonu Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi (KÜSBFD); 2024; 3 (1), s 58-67. https://10.59778/sbfdergisi.1378916 .
Yayın Komı̇syonu HSGM. Giriş. In: Türkyılmaz M, Özkan S, Özmen V, et al., editör. Türkiye kanser kontrol programı. Ankara. 2021; s. 1-7
Köksal GN. Meme kanserı̇nde tarama ve erken tanı. Doğu Karadenı̇z Sağlık Bı̇lı̇mlerı̇ Dergı̇sı̇; 2022; 1(2): 50-56.
Başara BB, Çağlar İS, Aygün A, et al. T.C. Sağlık Bakanlığı sağlık ı̇statı̇stı̇klerı̇ yıllığı. Ankara. 2019.
Tuna A, Vural G, Karaaslan E. Meme kanserli hastalarda risk faktörlerinin belirlenmesi. Adnan Menderes Ünı̇versı̇tesı̇ Sağlık Bı̇lı̇mlerı̇ Fakültesı̇ Dergı̇sı̇ . 2022; 6(2): 180-192. https://doi.org/10.46237/amusbfd.913706
Baskan S, Atahan K, Arıbal E, et al. Meme kanserı̇ nde tarama ve tanı (İstanbul meme kanserı̇ konsensus konferansı 2010). The Journal Of Breast Health. 2012; 8(3): 100-125.
Yayın Komı̇syonu HSGM. Meme kanseri taramaları. In: Türkyılmaz M, Özkan S, Özmen V, Kutluk MT, Karaca AS, Özgül N, et al eds. Türkiye kanser kontrol programı. Ankara. 2021; s. 306-333.
Brown DR, Shew ML, Qadadrı̇ B, et al. A longitudinal study of genital human papillomavirus infection in a cohort of closely followed adolescent women. The Journal Of İnfectı̇ous Dı̇seases; 2005; 191(2): 182-192. https://doi.org/10.1086/426867
Kurt AS, Canbulat N, Savaşer S. Adolesan dönem cinselliğiyle öne çıkan serviks kanseri ve risk faktörleri. Bakırköy Tıp Dergı̇sı̇; 2013; 9(2): 59-63.
Jeronı̇mo J, Castle PE, Temı̇n S, et al. Secondary prevention of cervical cancer: asco resource-stratified clinical practice guideline. Journal Of Global Oncology; 2017; 3(5): 635-657. https://doi.org/10.1200/jgo.2016.006577
Aydoğdu SGM, Özsoy Ü. Serviks kanseri ve HPV. Androlojı̇ Bültenı̇ . 2018; 20: 25-29.
Yayın Komı̇syonu HSGM. Serviks kanseri taramaları. In: Türkyılmaz M, Özkan S, Özmen V, Kutluk MT, Karaca AS, Özgül N, et al eds. Türkiye kanser kontrol programı. Ankara. 2021; s. 342-361
Tuncez İH, Aksoy N, Koc M. National cancer screening program results; a city example. Phoneı̇x Medı̇cal Journal; 2021; 3(2): 69-73. https://doi.org/10.38175/phnx.922780
Eren MT. Bir Üniversite Hastanesinde Aile Hekimliği Polikliniğine Başvuran 30-70 Yaş Arası Hastaların Ulusal Kanser Taramaları Hakkında Bilgi Ve Tutumlarının Değerlendirilmesi Ve Sağlık Okur Yazarlığı İle İlişkisinin İncelenmesi. 2024. Tıpta Uzmanlık Tezi. Zonguldak.
Chan AT, Gı̇ovannuccı̇ EL. Primary prevention of colorectal cancer. Gastroenterology. 2010; 138(6): 2029-2043. https://doi.org/10.1053/j.gastro.2010.01.057
Soytürk M. Kolorektal kanser epidemiyoloji ve risk faktörleri. 7. Ulusal İç Hastalıkları Kongresı̇ ; 2019; Bafra,Kıbrıs
Sağlık Bakanlığı. Kolorektal Kanser Tarama Programı Ulusal Standartları. 2017. Erişim Adresi: https://hsgmdestek.saglik.gov.tr/tr/kanser-tarama-standartlari/listesi/kolorektal-kanser-tarama-program%C4%B1- ulusal-standartlar%C4%B1.html Erişim Tarihi: 18.09.2024
Açıkgöz S. Colorectal Cancer-Related Health Beliefs and Colorectal Cancer Screening Behaviors of Adults. TJFMPC, 2023; 17 (4):505-511 https://10.21763/tjfmpc.1353726
Şeker N, Köksal Yasin Y, Özaydın E, et al. Üçüncü Basamak Sağlık Kuruluşundaki Hemşirelerin Kanser Tarama Programları Bilgileri ile Tarama Testlerini Yaptırma Durumları. Duzce Tıp Fak Derg, 2017;19(1):14-18.
Bal S. Bireylerin Covıd-19 Korkusu İle Kanser Taramalarına Katılmaları Arasındaki İlişkinin Belirlenmesi. 2022. Yüksek Lisans Tezi.
Özkan SKB, Gültekin M, Karaca AS, et al. TC Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Kurumu, Ulusal Kanser Kontrol Planı 2013-2018. Ankara, 2013: 69-74.
Referanslar
Aksungur A, Bağcı HH, Özdemirhan T. Kanser eğitimleri kanser farkındalığını arttırıyor mu? ESTÜDAM Halk Sağlığı Dergisi. 2024;9(1):13-23. https://doi.org/10.35232/estudamhsd.1361295
Durmaz S, Özvurmaz S, Adana F, Kurt F. Kadınlarda serviks kanserinin tanısına ilişkin tutum ve düzenli jinekolojik muayene ilişkisinin kesitsel olarak değerlendirilmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2021;5(1):26-36. https://doi.org/10.46237/amusbfd.727999
World Health Organization İnternational Agency for Research on Cancer; 2020 [cited 3/09/2024]. Available from: https://www.iarc.who.int/cards_page/wor ld-cancer-report/
World Health Organization. Fact sheets. Cancer, 2022 [cited 6/09/2024]. Available from: https://www.who.int/news-room/ fact-sheets/detail/cancer.
Eren OÖ. Kanser Taramaları ve Kanserden Korunma. Klinik Tıp Aile Hekimliği Dergisi Cilt: 9 Sayı: 2 Mart - Nisan 2017.
Azeem E, Gillani SW, Siddiqui A, et al. Knowledge, Attitude and Behavior of Healthcare Providers towards Breast Cancer in Malaysia: a Systematic Review. Asian Pac J Cancer Prev. 2015;16:5233-5. https://10.7314/apjcp.2015.16.13.5233
Gaidai O, Yan P, Xing Y. Future world cancer death rate prediction. Scientifc Reports; 2023; 13:303 | https://doi.org/10.1038/s41598-023-27547-x
Aylaz R. “Kronik hastalıklar” Halk sağlığı hemşireliği. (Ed: Behice Erci). Elazığı: Ankara Nobel Tıp Kitabevleri; 2016.
What is canser? [internet]. World Cancer Day; 2023 [Erişim tarihi: 25.09.2024]. Erişim adresi: https://www.worldcancerday.org/what-cancer
Worldwide cancer statistics [internet]. Cancer Research Uk; [Erişim tarihi: 25.09.2024]. Erişim adresi: https://www.cancerresearchuk.org/healthprofessional/cancer-statistics/worldwide-cancer#heading-One
Cancer Today [internet]. Internatı̇ onal Agency For Research On Cancer; 2023 [Erişim tarihi: 11.10.2024]. Erişim adresi: https://gco.iarc.fr/today/home.
Türkyılmaz M, Oruç Hamavı̇oğlu Eİ, Dündar S, Ergün AK, AS, Tütüncü S. Sonuç. In: Tolunay T, Kaygusuz S, Keskı̇nkılıç B, Özsarı S, eds. Türkı̇ ye kanser ı̇statı̇stı̇klerı̇ . Ankara: T.c. Sağlık Bakanlığı, 2018; s. 35-36.
Cancino RS, Su Z, Mesa R, et al. The impact of COVID-19 on cancer screening: challenges and opportunities. JMIR cancer, 2020, 6: e21697. https://10.2196/21697
Cancer screening and early detection [internet]. World Health Organı̇ zatı̇ on; 2010 [Erişim tarihi: 14.09.2024]. Erişim adresi: https://www.who.int/europe/news-room/fact-sheets/item/cancer-screening-andearly-detection-of-cancer
Bobrowska A, Murton M, Seedat F, Visintin C, Mackie A, Steele R, Marshall J (Mayıs 2022)."İngiltere'de hedefli tarama: Geniş uygulama alanına sahip dar bir kavram".Lancet Bölgesel Sağlık. Avrupa.16: 100353. https://10.1016/j.lanepe.2022.100353. PMC 9038565 .PMID35492962
Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Meme Kanseri Tarama Programı Ulusal Standartları 2015. (03.10.2024 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/Mevzuat/Genel_Nitelikli_Yazi_ve_Gorusler/Meme_Kanseri_Tarama_Programi_Ulusal_Stan dartlari.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Tuncer M, Özgül N, Olcayto E, et al. T.C. Sağlık Bakanlığı Kanserle Savaş Dairesi başkanlığı, Ulusal Kanser Programı 2009-2015. Baskı. 2009.
Tuncer AM, Özgül N, Olcayto E, et al. Ketem El Kitabı. 2016.
Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. “Kanser taramaları” (2023a). Erişim adresi: https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/kanser-taramalari, Erişim tarihi: 09.10.2024.
Özcan E, Arabacı Z. Kanser Erken Tanı Uygulamasının Sağlık İnanç Modeli Çerçevesinde İncelenmesi: Olgu Sunumu, Kastamonu Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi (KÜSBFD); 2024; 3 (1), s 58-67. https://10.59778/sbfdergisi.1378916 .
Yayın Komı̇syonu HSGM. Giriş. In: Türkyılmaz M, Özkan S, Özmen V, et al., editör. Türkiye kanser kontrol programı. Ankara. 2021; s. 1-7
Köksal GN. Meme kanserı̇nde tarama ve erken tanı. Doğu Karadenı̇z Sağlık Bı̇lı̇mlerı̇ Dergı̇sı̇; 2022; 1(2): 50-56.
Başara BB, Çağlar İS, Aygün A, et al. T.C. Sağlık Bakanlığı sağlık ı̇statı̇stı̇klerı̇ yıllığı. Ankara. 2019.
Tuna A, Vural G, Karaaslan E. Meme kanserli hastalarda risk faktörlerinin belirlenmesi. Adnan Menderes Ünı̇versı̇tesı̇ Sağlık Bı̇lı̇mlerı̇ Fakültesı̇ Dergı̇sı̇ . 2022; 6(2): 180-192. https://doi.org/10.46237/amusbfd.913706
Baskan S, Atahan K, Arıbal E, et al. Meme kanserı̇ nde tarama ve tanı (İstanbul meme kanserı̇ konsensus konferansı 2010). The Journal Of Breast Health. 2012; 8(3): 100-125.
Yayın Komı̇syonu HSGM. Meme kanseri taramaları. In: Türkyılmaz M, Özkan S, Özmen V, Kutluk MT, Karaca AS, Özgül N, et al eds. Türkiye kanser kontrol programı. Ankara. 2021; s. 306-333.
Brown DR, Shew ML, Qadadrı̇ B, et al. A longitudinal study of genital human papillomavirus infection in a cohort of closely followed adolescent women. The Journal Of İnfectı̇ous Dı̇seases; 2005; 191(2): 182-192. https://doi.org/10.1086/426867
Kurt AS, Canbulat N, Savaşer S. Adolesan dönem cinselliğiyle öne çıkan serviks kanseri ve risk faktörleri. Bakırköy Tıp Dergı̇sı̇; 2013; 9(2): 59-63.
Jeronı̇mo J, Castle PE, Temı̇n S, et al. Secondary prevention of cervical cancer: asco resource-stratified clinical practice guideline. Journal Of Global Oncology; 2017; 3(5): 635-657. https://doi.org/10.1200/jgo.2016.006577
Aydoğdu SGM, Özsoy Ü. Serviks kanseri ve HPV. Androlojı̇ Bültenı̇ . 2018; 20: 25-29.
Yayın Komı̇syonu HSGM. Serviks kanseri taramaları. In: Türkyılmaz M, Özkan S, Özmen V, Kutluk MT, Karaca AS, Özgül N, et al eds. Türkiye kanser kontrol programı. Ankara. 2021; s. 342-361
Tuncez İH, Aksoy N, Koc M. National cancer screening program results; a city example. Phoneı̇x Medı̇cal Journal; 2021; 3(2): 69-73. https://doi.org/10.38175/phnx.922780
Eren MT. Bir Üniversite Hastanesinde Aile Hekimliği Polikliniğine Başvuran 30-70 Yaş Arası Hastaların Ulusal Kanser Taramaları Hakkında Bilgi Ve Tutumlarının Değerlendirilmesi Ve Sağlık Okur Yazarlığı İle İlişkisinin İncelenmesi. 2024. Tıpta Uzmanlık Tezi. Zonguldak.
Chan AT, Gı̇ovannuccı̇ EL. Primary prevention of colorectal cancer. Gastroenterology. 2010; 138(6): 2029-2043. https://doi.org/10.1053/j.gastro.2010.01.057
Soytürk M. Kolorektal kanser epidemiyoloji ve risk faktörleri. 7. Ulusal İç Hastalıkları Kongresı̇ ; 2019; Bafra,Kıbrıs
Sağlık Bakanlığı. Kolorektal Kanser Tarama Programı Ulusal Standartları. 2017. Erişim Adresi: https://hsgmdestek.saglik.gov.tr/tr/kanser-tarama-standartlari/listesi/kolorektal-kanser-tarama-program%C4%B1- ulusal-standartlar%C4%B1.html Erişim Tarihi: 18.09.2024
Açıkgöz S. Colorectal Cancer-Related Health Beliefs and Colorectal Cancer Screening Behaviors of Adults. TJFMPC, 2023; 17 (4):505-511 https://10.21763/tjfmpc.1353726
Şeker N, Köksal Yasin Y, Özaydın E, et al. Üçüncü Basamak Sağlık Kuruluşundaki Hemşirelerin Kanser Tarama Programları Bilgileri ile Tarama Testlerini Yaptırma Durumları. Duzce Tıp Fak Derg, 2017;19(1):14-18.
Bal S. Bireylerin Covıd-19 Korkusu İle Kanser Taramalarına Katılmaları Arasındaki İlişkinin Belirlenmesi. 2022. Yüksek Lisans Tezi.
Özkan SKB, Gültekin M, Karaca AS, et al. TC Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Kurumu, Ulusal Kanser Kontrol Planı 2013-2018. Ankara, 2013: 69-74.
