Halk Sağlığı Hemşireliğinin Bağımlılıkların Önlenmesindeki Rolü ve Etkili Müdahale Yöntemleri
Özet
Madde kullanım bozukluğu, bireylerin fiziksel ve psikolojik sağlıklarını ciddi şekilde etkileyebilecek önemli bir halk sağlığı sorunudur. Hemşireler, özellikle halk sağlığı hemşireleri, bu sorunun erken tespiti ve müdahalesinde kritik bir rol oynamaktadır. Madde kullanım bozukluğu olan bireylerin değerlendirilmesinde, kullanılan maddenin türü, miktarı, alım yolu ve kullanım süresi gibi faktörler dikkate alınmalıdır. Ayrıca, bireylerin aile, iş ve sosyal çevre üzerindeki etkileri de göz önünde bulundurulmalıdır. Erken müdahale, bu sorunun toplum sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmada önemli bir strateji olarak öne çıkmaktadır.
Hemşireler, bu süreçte bireylere tedaviye başlama kararını aldırabilmek için rehberlik ederken, aynı zamanda kaynakların etkin kullanımını ve sağlık hizmetlerinin iyileştirilmesini sağlamakla da sorumludurlar. Bağımlılığın önlenmesinde etkili yöntemler kullanarak toplum sağlığının korunmasına önemli katkılarda bulunabilirler.
Sonuç olarak, halk sağlığı hemşireleri madde kullanım bozukluğuyla mücadelede kritik bir rol oynamaktadır. Erken tespit, eğitim, danışmanlık ve tedaviye yönlendirme gibi müdahalelerle toplum sağlığının iyileştirilmesine katkı sağlarlar. Hemşirelerin bu alandaki eğitimlerinin artırılması, farkındalık oluşturulması ve etkili müdahale yöntemlerinin yaygınlaştırılması büyük önem taşımaktadır.
Substance use disorder is an important public health problem that can seriously affect the physical and psychological health of individuals. Nurses, especially public health nurses, play a critical role in the early detection and intervention of this problem. In the assessment of individuals with substance use disorders, factors such as the type, amount, route of intake and duration of use should be taken into consideration. In addition, the impact on the individual's family, work and social environment should also be taken into consideration. Early intervention is an important strategy to reduce the negative effects of this problem on public health.
In this process, nurses are responsible for guiding individuals to make the decision to start treatment, while at the same time ensuring the effective use of resources and the improvement of health services. They can make important contributions to the protection of public health by using effective methods in the prevention of addiction.
In conclusion, public health nurses play a critical role in the fight against substance use disorder. They contribute to the improvement of public health through interventions such as early detection, education, counseling and referral to treatment. Increasing the training of nurses in this field, raising awareness and disseminating effective intervention methods are of great importance.
Referanslar
Mutlu E. Madde bağımlılığı ve insan evrimi. Bağımlılık Dergisi. 2018;19(1):17-22.
Karabulut E, Dibiç N, Nadir E. Üstün yetenekli öğrenciler ve akranlarının sosyal medya bağımlılık düzeylerinin karşılaştırmalı incelenmesi. İçel Dergisi. 2024;4(1):44-51.
Echevarria-Cooper SL, Kahnt T. The role of memory in addiction: a commentary on Bornstein and Pickard memory sampling theory. Neuropsychopharmacology. 2020;45(6):903-4.
Uzbay T. Hazdan bağımlılığa 4.Baskı ed. Yalkut D, editor. İstanbul: Destek Yayıncılık; 2020.
Osmanoğlu DE. Üniversite öğrencilerinin içme nedenleri ve madde bağımlılığından korunma öz-yeterlik davranışlarının belirlenmesi ve içme nedenlerine dair görüşleri. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi. 2017(35):198-222.
Fluyau D, Hashmi MF, Charlton TE. Drug Addiction. StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing Copyright © 2024, StatPearls Publishing LLC.; 2024.
Erdoğan Ö, Sezgin D, Çakır S. Bağımlı gruplarda enfeksiyon hastalıkları ve halk sağlığı hemşireliği yaklaşımı. Turkiye Klinikleri Journal of Public Health Nursing-Special Topics. 2017;3(3):149-56.
Uzbay T. Bağımlılık yapan maddeler ve özellikleri. Meslek İçi sürekli Eğitim Dergisi. 2009.
United Nations Office on Drugs and Crime. World Drug Report2024 Son Erişim Tarihi:23/10/2024. Available from: https://turkiye.un.org/tr/272510-d%C3%BCnya-uyu%C5%9Fturucuyla-m%C3%BCcadele-g%C3%BCn%C3%BC-raporu-uyu%C5%9Fturucu-kullan%C4%B1m%C4%B1ndaki-art%C4%B1%C5%9Fa-ve-ka%C3%A7ak%C3%A7%C4%B1l%C4%B1%C4%9F%C4%B1n.
Emniyet Genel Müdürlüğü Narkotik Suçlarla Mücadele Başkanlığı. Türkiye Uyuşturucu Raporu2024. Available from: https://www.narkotik.pol.tr/kurumlar/icisleri.gov.tr/duyurular(1)/2024_uyus_raporu.pdf. Son Erişim Tarihi 3/11/2024.
Karakaş, Asi S, Ersöğütçü, Filiz. Madde bağımlılığı ve hemşirelik. Hsb. 2016;3(2):133-9.
Çopur Ö, Emiroğlu ON. Birey odaklı bakım ve halk sağlığı hemşireliği uygulamalarındaki önemi. Türkiye Klinikleri Public Health Nursing-Special Topics. 2017;3(2):61-5.
Ergül Ş. Halk sağlığı hemşireliği’nin dünü, bugünü ve geleceği. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2005;21(1):157-66.
Özsoy SA, Koca B. Dünyada Halk Sağlığı Hemşireliği. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2015;31(3):108-18.
Şimşek HG, Temel AB. Halk Sağlığı hemşireliğine adanmış yıllar: dünya örnekleriyle öncü halk sağlığı hemşireleri. Florence Nightingale Journal of Nursing. 2018;26(1):55-67.
Albayrak S, Balcı S. Gençlerde madde bağımlılığı ve önlenmesi. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma. 2014;11(2):30-7.
Mirlashari J, Jahanbani J, Begjani J. Addiction, childhood experiences and nurse's role in prevention: a qualitative study. East Mediterr Health J. 2020;26(2):212-8.
Patestos C, Patterson K, Fitzsimons V. Substance Abuse Prevention: The Role of the School Nurse Across the Continuum of Care. NASN School Nurse. 2014;29(6):310-4.
Akgül E, Ergün A. Toplum sağlığının geliştirilmesinde okul sağlığı hemşireliği. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi. 2021;3(2):141-53.
Öncü E. Madde kullanım bozukluğu. In: Erkin Ö, Kalkım A, Göl İ, editors. Halk sağlığı hemşireliği. Antalya: Çukurova Nobel Tıp Kitapevi; 2021. p. 796-823.
Altın D, Coşkunol H. Sigara, alkol ve madde kullanımı tarama testinin Türkçe geçerlilik ve güvenilirliği. Addicta: The Turkish Journal on Addictions. 2019;6(4):67-86.
Şimşek N. Madde kullanım bozukluğu olan birey ve ailesinin hemşirelik bakımı. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi. 2010;1(2):96-9.
Substance Abuse Mental Health Services Administration. Reports of the Surgeon General. Facing Addiction in America: The Surgeon General's Report on Alcohol, Drugs, and Health. Washington (DC): US Department of Health and Human Services; 2016.
United Nations Office on Drugs and Crime. World Drug Report2022. Available from: https://www.unodc.org/res/wdr2022/MS/WDR22_Booklet_2.pdf Son Erişim Tarihi 20 Mart 2023.
DSÖ. The ASSIST-linked brief intervention for hazardous and harmful substance use Manual for use in primary care2010. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/the-assist-linked-brief-intervention-for-hazardous-and-harmful-substance-use. Son Erişim Tarihi 27/10/2024.
García-Couceiro N, Gómez Salgado P, Kim-Harris S, Burkhart G, Flórez-Menéndez G, Rial Boubeta A. [SBIRT model as a prevention strategy against addiction with and without substance in teenagers.]. Rev Esp Salud Publica. 2021;95.
Substance Abuse and Mental Health Services Administration. Screening, Brief Intervention, and Referral to Treatment (SBIRT). Available from: https://www.samhsa.gov/sbirt. Son Erişim Tarihi 26.10.2024.
Van der Westhuizen C, Myers B, Malan M, Naledi T, Roelofse M, Stein DJ, et al. Implementation of a screening, brief intervention and referral to treatment programme for risky substance use in South African emergency centres: A mixed methods evaluation study. PLoS One. 2019;14(11):e0224951.
Thoele K, Moffat L, Konicek S, Lam-Chi M, Newkirk E, Fulton J, et al. Strategies to promote the implementation of Screening, Brief Intervention, and Referral to Treatment (SBIRT) in healthcare settings: a scoping review. Subst Abuse Treat Prev Policy. 2021;16(1):42.
Keen A, Thoele K, Oruche U, Newhouse R. Perceptions of the barriers, facilitators, outcomes, and helpfulness of strategies to implement screening, brief intervention, and referral to treatment in acute care. Implement Sci. 2021;16(1):44.
Alayan N, Naal H, Makhoul M, Avedissian T, Assaf G, Talih F, et al. Primary Care Screening, Brief Intervention, and Referral to Treatment for Adolescent Substance Use in Lebanon: A National Cross-sectional Study. Subst Abuse. 2021;15:1178221821994608.
Minnesota Department of Health. Public health interventions: Applications for public health nursing practice (2nd ed.). 2019. Available from: https://www.health.state.mn.us/communities/practice/research/phncouncil/wheel.html. Son Erişim Tarihi 27/10/2024.
Keller LO, Strohschein S, Lia-Hoagberg B, Schaffer M. Population-based public health nursing interventions: a model from practice. Public Health Nurs. 1998;15(3):207-15.
Keller LO, Strohschein S, Schaffer MA, Lia-Hoagberg B. Population-based public health interventions: innovations in practice, teaching, and management. Part II. Public Health Nurs. 2004b;21(5):469-87.
Sümen A. Toplum Temelli Halk Sağlığı Hemşireliği Uygulamaları için Bir Model: Müdahale Çarkı. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi. 2021;3(1):64-78.
Keller LO, Strohschein S, Lia-Hoagberg B, Schaffer MA. Population-based public health interventions: practice-based and evidence-supported. Part I. Public Health Nurs. 2004a;21(5):453-68.
Çelik EC. Davranış değiştirme çarkı temelli müdahale programının sporcuların problemli akıllı telefon kullanımı, sosyal medya bağımlılığı, ekran süresi ve antrenör ile ebeveyn ilişkisine etkisi: Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi; 2022.
Longabaugh R, Woolard RE, Nirenberg TD, Minugh AP, Becker B, Clifford PR, et al. Evaluating the effects of a brief motivational intervention for injured drinkers in the emergency department. J Stud Alcohol. 2001;62(6):806-16.
Terlecki MA, Buckner JD, Larimer ME, Copeland AL. Randomized controlled trial of brief alcohol screening and intervention for college students for heavy-drinking mandated and volunteer undergraduates: 12-month outcomes. Psychol Addict Behav. 2015;29(1):2-16.
Larimer ME, Turner AP, Anderson BK, Fader JS, Kilmer JR, Palmer RS, et al. Evaluating a brief alcohol intervention with fraternities. J Stud Alcohol. 2001;62(3):370-80.
Broome KM, Bennett JB. Reducing heavy alcohol consumption in young restaurant workers. J Stud Alcohol Drugs. 2011;72(1):117-24.
Ettner SL, Xu H, Duru OK, Ang A, Tseng CH, Tallen L, et al. The effect of an educational intervention on alcohol consumption, at-risk drinking, and health care utilization in older adults: the Project SHARE study. J Stud Alcohol Drugs. 2014;75(3):447-57.
Ichiyama MA, Fairlie AM, Wood MD, Turrisi R, Francis DP, Ray AE, et al. A randomized trial of a parent-based intervention on drinking behavior among incoming college freshmen. J Stud Alcohol Drugs Suppl. 2009(16):67-76.
Turrisi R, Mallett KA, Cleveland MJ, Varvil-Weld L, Abar C, Scaglione N, et al. Evaluation of timing and dosage of a parent-based intervention to minimize college students' alcohol consumption. J Stud Alcohol Drugs. 2013;74(1):30-40.
Referanslar
Mutlu E. Madde bağımlılığı ve insan evrimi. Bağımlılık Dergisi. 2018;19(1):17-22.
Karabulut E, Dibiç N, Nadir E. Üstün yetenekli öğrenciler ve akranlarının sosyal medya bağımlılık düzeylerinin karşılaştırmalı incelenmesi. İçel Dergisi. 2024;4(1):44-51.
Echevarria-Cooper SL, Kahnt T. The role of memory in addiction: a commentary on Bornstein and Pickard memory sampling theory. Neuropsychopharmacology. 2020;45(6):903-4.
Uzbay T. Hazdan bağımlılığa 4.Baskı ed. Yalkut D, editor. İstanbul: Destek Yayıncılık; 2020.
Osmanoğlu DE. Üniversite öğrencilerinin içme nedenleri ve madde bağımlılığından korunma öz-yeterlik davranışlarının belirlenmesi ve içme nedenlerine dair görüşleri. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi. 2017(35):198-222.
Fluyau D, Hashmi MF, Charlton TE. Drug Addiction. StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing Copyright © 2024, StatPearls Publishing LLC.; 2024.
Erdoğan Ö, Sezgin D, Çakır S. Bağımlı gruplarda enfeksiyon hastalıkları ve halk sağlığı hemşireliği yaklaşımı. Turkiye Klinikleri Journal of Public Health Nursing-Special Topics. 2017;3(3):149-56.
Uzbay T. Bağımlılık yapan maddeler ve özellikleri. Meslek İçi sürekli Eğitim Dergisi. 2009.
United Nations Office on Drugs and Crime. World Drug Report2024 Son Erişim Tarihi:23/10/2024. Available from: https://turkiye.un.org/tr/272510-d%C3%BCnya-uyu%C5%9Fturucuyla-m%C3%BCcadele-g%C3%BCn%C3%BC-raporu-uyu%C5%9Fturucu-kullan%C4%B1m%C4%B1ndaki-art%C4%B1%C5%9Fa-ve-ka%C3%A7ak%C3%A7%C4%B1l%C4%B1%C4%9F%C4%B1n.
Emniyet Genel Müdürlüğü Narkotik Suçlarla Mücadele Başkanlığı. Türkiye Uyuşturucu Raporu2024. Available from: https://www.narkotik.pol.tr/kurumlar/icisleri.gov.tr/duyurular(1)/2024_uyus_raporu.pdf. Son Erişim Tarihi 3/11/2024.
Karakaş, Asi S, Ersöğütçü, Filiz. Madde bağımlılığı ve hemşirelik. Hsb. 2016;3(2):133-9.
Çopur Ö, Emiroğlu ON. Birey odaklı bakım ve halk sağlığı hemşireliği uygulamalarındaki önemi. Türkiye Klinikleri Public Health Nursing-Special Topics. 2017;3(2):61-5.
Ergül Ş. Halk sağlığı hemşireliği’nin dünü, bugünü ve geleceği. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2005;21(1):157-66.
Özsoy SA, Koca B. Dünyada Halk Sağlığı Hemşireliği. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2015;31(3):108-18.
Şimşek HG, Temel AB. Halk Sağlığı hemşireliğine adanmış yıllar: dünya örnekleriyle öncü halk sağlığı hemşireleri. Florence Nightingale Journal of Nursing. 2018;26(1):55-67.
Albayrak S, Balcı S. Gençlerde madde bağımlılığı ve önlenmesi. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma. 2014;11(2):30-7.
Mirlashari J, Jahanbani J, Begjani J. Addiction, childhood experiences and nurse's role in prevention: a qualitative study. East Mediterr Health J. 2020;26(2):212-8.
Patestos C, Patterson K, Fitzsimons V. Substance Abuse Prevention: The Role of the School Nurse Across the Continuum of Care. NASN School Nurse. 2014;29(6):310-4.
Akgül E, Ergün A. Toplum sağlığının geliştirilmesinde okul sağlığı hemşireliği. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi. 2021;3(2):141-53.
Öncü E. Madde kullanım bozukluğu. In: Erkin Ö, Kalkım A, Göl İ, editors. Halk sağlığı hemşireliği. Antalya: Çukurova Nobel Tıp Kitapevi; 2021. p. 796-823.
Altın D, Coşkunol H. Sigara, alkol ve madde kullanımı tarama testinin Türkçe geçerlilik ve güvenilirliği. Addicta: The Turkish Journal on Addictions. 2019;6(4):67-86.
Şimşek N. Madde kullanım bozukluğu olan birey ve ailesinin hemşirelik bakımı. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi. 2010;1(2):96-9.
Substance Abuse Mental Health Services Administration. Reports of the Surgeon General. Facing Addiction in America: The Surgeon General's Report on Alcohol, Drugs, and Health. Washington (DC): US Department of Health and Human Services; 2016.
United Nations Office on Drugs and Crime. World Drug Report2022. Available from: https://www.unodc.org/res/wdr2022/MS/WDR22_Booklet_2.pdf Son Erişim Tarihi 20 Mart 2023.
DSÖ. The ASSIST-linked brief intervention for hazardous and harmful substance use Manual for use in primary care2010. Available from: https://www.who.int/publications/i/item/the-assist-linked-brief-intervention-for-hazardous-and-harmful-substance-use. Son Erişim Tarihi 27/10/2024.
García-Couceiro N, Gómez Salgado P, Kim-Harris S, Burkhart G, Flórez-Menéndez G, Rial Boubeta A. [SBIRT model as a prevention strategy against addiction with and without substance in teenagers.]. Rev Esp Salud Publica. 2021;95.
Substance Abuse and Mental Health Services Administration. Screening, Brief Intervention, and Referral to Treatment (SBIRT). Available from: https://www.samhsa.gov/sbirt. Son Erişim Tarihi 26.10.2024.
Van der Westhuizen C, Myers B, Malan M, Naledi T, Roelofse M, Stein DJ, et al. Implementation of a screening, brief intervention and referral to treatment programme for risky substance use in South African emergency centres: A mixed methods evaluation study. PLoS One. 2019;14(11):e0224951.
Thoele K, Moffat L, Konicek S, Lam-Chi M, Newkirk E, Fulton J, et al. Strategies to promote the implementation of Screening, Brief Intervention, and Referral to Treatment (SBIRT) in healthcare settings: a scoping review. Subst Abuse Treat Prev Policy. 2021;16(1):42.
Keen A, Thoele K, Oruche U, Newhouse R. Perceptions of the barriers, facilitators, outcomes, and helpfulness of strategies to implement screening, brief intervention, and referral to treatment in acute care. Implement Sci. 2021;16(1):44.
Alayan N, Naal H, Makhoul M, Avedissian T, Assaf G, Talih F, et al. Primary Care Screening, Brief Intervention, and Referral to Treatment for Adolescent Substance Use in Lebanon: A National Cross-sectional Study. Subst Abuse. 2021;15:1178221821994608.
Minnesota Department of Health. Public health interventions: Applications for public health nursing practice (2nd ed.). 2019. Available from: https://www.health.state.mn.us/communities/practice/research/phncouncil/wheel.html. Son Erişim Tarihi 27/10/2024.
Keller LO, Strohschein S, Lia-Hoagberg B, Schaffer M. Population-based public health nursing interventions: a model from practice. Public Health Nurs. 1998;15(3):207-15.
Keller LO, Strohschein S, Schaffer MA, Lia-Hoagberg B. Population-based public health interventions: innovations in practice, teaching, and management. Part II. Public Health Nurs. 2004b;21(5):469-87.
Sümen A. Toplum Temelli Halk Sağlığı Hemşireliği Uygulamaları için Bir Model: Müdahale Çarkı. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi. 2021;3(1):64-78.
Keller LO, Strohschein S, Lia-Hoagberg B, Schaffer MA. Population-based public health interventions: practice-based and evidence-supported. Part I. Public Health Nurs. 2004a;21(5):453-68.
Çelik EC. Davranış değiştirme çarkı temelli müdahale programının sporcuların problemli akıllı telefon kullanımı, sosyal medya bağımlılığı, ekran süresi ve antrenör ile ebeveyn ilişkisine etkisi: Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi; 2022.
Longabaugh R, Woolard RE, Nirenberg TD, Minugh AP, Becker B, Clifford PR, et al. Evaluating the effects of a brief motivational intervention for injured drinkers in the emergency department. J Stud Alcohol. 2001;62(6):806-16.
Terlecki MA, Buckner JD, Larimer ME, Copeland AL. Randomized controlled trial of brief alcohol screening and intervention for college students for heavy-drinking mandated and volunteer undergraduates: 12-month outcomes. Psychol Addict Behav. 2015;29(1):2-16.
Larimer ME, Turner AP, Anderson BK, Fader JS, Kilmer JR, Palmer RS, et al. Evaluating a brief alcohol intervention with fraternities. J Stud Alcohol. 2001;62(3):370-80.
Broome KM, Bennett JB. Reducing heavy alcohol consumption in young restaurant workers. J Stud Alcohol Drugs. 2011;72(1):117-24.
Ettner SL, Xu H, Duru OK, Ang A, Tseng CH, Tallen L, et al. The effect of an educational intervention on alcohol consumption, at-risk drinking, and health care utilization in older adults: the Project SHARE study. J Stud Alcohol Drugs. 2014;75(3):447-57.
Ichiyama MA, Fairlie AM, Wood MD, Turrisi R, Francis DP, Ray AE, et al. A randomized trial of a parent-based intervention on drinking behavior among incoming college freshmen. J Stud Alcohol Drugs Suppl. 2009(16):67-76.
Turrisi R, Mallett KA, Cleveland MJ, Varvil-Weld L, Abar C, Scaglione N, et al. Evaluation of timing and dosage of a parent-based intervention to minimize college students' alcohol consumption. J Stud Alcohol Drugs. 2013;74(1):30-40.
