Sosyal Bilimlerde Göstergebilimsel Analiz Yöntemi
Özet
Göstergebilimsel analiz yöntemi anlam üretim süreçlerini ve bu süreçlerin nasıl işlediğini anlamak için kullanılan teorik bir çerçeve sunmaktadır. Ferdinand de Saussure (1857-1913), gösterge kavramını en geniş kapsamda ele alarak, dil, jestler, trafik işaretleri, panolar, afişler, estetik objeler, moda, mimari yapılar, yazılı, görsel ve işitsel tüm öğeleri anlamlı bir bütün olarak değerlendirmiştir (Değerli, 2021, s.181-183).
Saussure, göstergeyi, gösterilenin çevresinde bir dışavurum ifadesi olarak ele almış ve bu bağlamda imgeleme kavramını kullanmıştır. Göstergebilim üzerine ilk çalışmalarını Avrupa Göstergebilim Okulu’nda gerçekleştiren Saussure, göstergeyi temelde temsil etme ve yerine geçme işlevi gören bir unsur olarak tanımlamıştır. Ona göre gösterge bir kavram ile bu kavramın dışavurumu arasındaki ilişkiyi ifade etmektedir.
Göstergebilim, temel olarak göstergelerin (signs) ve bu göstergelerin işlevlerinin incelendiği bir kuramdır. Saussure’ün tanımına göre gösterge, bir anlamı ifade eden ve bu anlamı bir düşünce ya da kavramla ilişkilendiren birimlerdir. Diğer yandan göstergebilimde anlam ve anlamlandırma konusu, bireyin çevresindeki nesnelere ve olgulara nitelik kazandırma sürecini ifade etmesi bakımından kilit önem taşımaktadır. Çünkü bu anlamlandırma sürecinde, zihinsel olarak konuşlanan kavramlar şekillenmektedir. Kavramlar, zaman içinde zihnimize yerleşerek bilinçlenme sürecini desteklemekte ve bireylerin çevresindeki dünyayı daha sistematik ve anlamlı bir şekilde kavramalarını sağlamaktadır (Civelek ve Türkay, 2020, s. 773-774).
Göstergebilim analiz yönteminde göstergeler ikonik, indeksik ve sembolik olarak sınıflandırılmaktadır (Çeber, 2011, s.37). Benzerlik ve temsille anlam üreten göstergeler ikonik göstergelerdir. Örneğin, bir fotoğraf veya bir çizim gerçek bir nesnenin görsel bir temsili olarak ele alınmaktadır. Belirtisel ya da indeksik göstergede nedensel bir ilişki üzerinden anlam üretilmektedir. Örneğin, duman bir ateşi işaret etmektedir. Sembolik göstergede geleneksel veya kültürel kodlara dayalı olarak anlam üretimi gerçekleşmektedir. Örneğin, trafik ışıklarındaki renkler belirli anlamlar taşımaktadır (kırmızı dur, yeşil geç).
Referanslar
Aytekin, M. (2018). Sinema ve mahremiyet ilişkisi: mahremiyetin ifşası ya da ifşa edilen mahremiyet. S. Gezgin (Ed). Medya ve iletişime diyalektik bakış. Konya: Eğitim Yayınevi
Büyükbaykal C.I. & Yanmıyan, S. (2018). Gündelik hayat kavramı ve medya ilişkisi. S. Gezgin (Ed). Medya ve iletişime diyalektik bakış. Konya: Eğitim Yayınevi.
Canöz, K. & Gülmez, Ö. & Eroğlu, G. (2020). Pazarlamanın yükselen yıldızı influencer marketing: influencer takipçilerinin satın alma davranışını belirlemeye yönelik bir araştırma. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 23 (1), 73-91.
Castells, M. (2008). Enformasyon çağı: ekonomi, toplum ve kültür ağ toplumunun yükselişi, Çev: Ebru Kılıç, İstanbul: İstanbul Bilgi Üniveritesi Yayınları.
Çağıl, F. (2021). 1920'lerdeki film çalışmalarına genel bir bakış. Mediarts, 1, 41 -6 0.
Çeber, D. (2011). Samuel Beckett’in “Oyun Sonu” adlı oyununa göstergebilimsel bir yaklaşım. Sanat Dergisi, (18), 37-49.
Civelek M. & Oğuz T. (2020). “Göstergebilimin kuramsal açıdan incelenmesine yönelik bir araştırma”, Alanya Akademik Bakış, 4(3), s.771-787.
Çevirir, N. & Yakışan, S. (1994). Sinemanın tarihsel gelişimi ve izleyici profili üzerine bir değerlendirme, Marmara İletişim Dergisi, Sayı:6.
Değer, B.E. & Nazlı, R.S. (2022). Sosyal medyada ınfluencerlar etkisi bağlamında benlik sunumu, Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Yıl:15, Sayı 2, ss.25-45
Değerli, A. S. (2021). Göstergebilimsel çözümleme yöntemi ile sosyal ağ konulu afişlerin incelenmesi. Asya Studies-Academic Social Studies / Akademik Sosyal Araştırmalar, 5(18), 179-188.
Demir, S. (2009). Göstergebilim, Umberto Eco ve yapıtları bağlamında göstergebilime katkıları, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
Erdoğan, İ. (2014). Medya teori ve araştırmaları, Ankara: Erk yayınları.
Giddens, A. (2010). Modernite ve bireysel kimlik: geç modern çağda benlik ve toplum. İstanbul: Say Yayınları.
Goffman, E. (2021). Günlük yaşamda benliğin sunumu, İstanbul: Metis Yayınları.
İnceoğlu, Y.G. & Çomak, N.A.(2009). “Metin nedir?”. Y. İnceoğlu (Ed). Metin çözümlemeleri, İstanbul: Ayrıntı Yayınları
Kavut, S. (2022). Dijital kimlik ve izlenim yönetimi. İstanbul: Çizgi kitabevi
Kırdar, Y. & Sönmezer, Z. (2024). Reklamcılık ve yapay zekâ pratiklerini toplumbilimsel
çözümleme yöntemiyle inceleme: “Sephora reklam filmleri”, Socrates Journal of Interdisciplinary Social Studies, Volume 10, Number 41, Doi: 10.5281/zenodo.11411964
Kırdar, Y. & Pektaş Öz, H. (2023). Dijitalleşme ve görsel çalışmalar, Çanakkale: Holistence Publications.
Nazlı, R.S. & Mantarlı Kurt, E. & Vurgen, F. (2022). Yeni medya bağlamında iletişimsizlik: sanal hayatlar filminin göstergebilimsel analizi, F. Ayaz & B. Taşdelen (Ed). Bir yaşam alanı olarak dijital medya, Konya: Eğitim Yayınevi.
Pamuk, S. (2002). Kitle iletişim çözüm yöntemleri ve bu yöntemlerden toplumbilimsel çözümleme yöntemi ile Zübük filminin incelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Sinema Televizyon Ana Bilim Dalı, Eskişehir Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
San, C. (2011). Toplumbilimsel yöntem açısından Durkheim ve Weber. İstanbul University Journal of Sociology, 3(21), 17-39.
Serdaroğlu, F. (2016). Sinema neden sanattır? Sinemayı sanat olarak ele alan bir araştırma ne tür bir yaklaşım benimsemelidir? EKURGU Anadolu Üniversitesi İletişim Bilimleri Fakültesi Uluslararası Hakemli Dergisi, Cilt:24, Sayı:2, ss.113-126
Sönmezer, Z. (2023). Sosyal medya ekonomisi ve modernite bağlamında: “sosyal medyada
Kimliksizleşme”. Journal of Communication Science Researches, 3 (1), 85-94, Doı No: 10.5281/zenodo.7497706
Yaşa, H.(2024). Twitter’da (X) linç kültürü pratikleri: Yonca Evcimik örneği. Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Dergisi, 34, 2, 975-992, Doi: 10.18069/firatsbed.1381798
-Yaşa, H. & Birsen, H. (2024). ¿Se puede considerar a los influencers líderes de opinión? Un repaso a los influencers y los contenidos de las redes sociales. [Do influencers view themselves as opinion leaders? An examination of influencers and social media content]. Vivat Academia, 157, 1-28. http://doi.org/10.15178/va.2024.157.e1545
Yücel, H. (2009). “Groupe Edelin, Klinkenberg, Minguet”, Y. İnceoğlu (Ed). Metin çözümlemeleri. İstanbul: Ayrıntı Yayınları
Zinderen, İ. (2021). Yeni iletişim teknolojileri bağlamında kimliğin dönüşümü: sanal kimlik, A. Zinderen (Ed). Dijital Sosyoloji Çalışmaları. Ankara: Nobel Yayınları, ss.71-91
Referanslar
Aytekin, M. (2018). Sinema ve mahremiyet ilişkisi: mahremiyetin ifşası ya da ifşa edilen mahremiyet. S. Gezgin (Ed). Medya ve iletişime diyalektik bakış. Konya: Eğitim Yayınevi
Büyükbaykal C.I. & Yanmıyan, S. (2018). Gündelik hayat kavramı ve medya ilişkisi. S. Gezgin (Ed). Medya ve iletişime diyalektik bakış. Konya: Eğitim Yayınevi.
Canöz, K. & Gülmez, Ö. & Eroğlu, G. (2020). Pazarlamanın yükselen yıldızı influencer marketing: influencer takipçilerinin satın alma davranışını belirlemeye yönelik bir araştırma. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 23 (1), 73-91.
Castells, M. (2008). Enformasyon çağı: ekonomi, toplum ve kültür ağ toplumunun yükselişi, Çev: Ebru Kılıç, İstanbul: İstanbul Bilgi Üniveritesi Yayınları.
Çağıl, F. (2021). 1920'lerdeki film çalışmalarına genel bir bakış. Mediarts, 1, 41 -6 0.
Çeber, D. (2011). Samuel Beckett’in “Oyun Sonu” adlı oyununa göstergebilimsel bir yaklaşım. Sanat Dergisi, (18), 37-49.
Civelek M. & Oğuz T. (2020). “Göstergebilimin kuramsal açıdan incelenmesine yönelik bir araştırma”, Alanya Akademik Bakış, 4(3), s.771-787.
Çevirir, N. & Yakışan, S. (1994). Sinemanın tarihsel gelişimi ve izleyici profili üzerine bir değerlendirme, Marmara İletişim Dergisi, Sayı:6.
Değer, B.E. & Nazlı, R.S. (2022). Sosyal medyada ınfluencerlar etkisi bağlamında benlik sunumu, Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Yıl:15, Sayı 2, ss.25-45
Değerli, A. S. (2021). Göstergebilimsel çözümleme yöntemi ile sosyal ağ konulu afişlerin incelenmesi. Asya Studies-Academic Social Studies / Akademik Sosyal Araştırmalar, 5(18), 179-188.
Demir, S. (2009). Göstergebilim, Umberto Eco ve yapıtları bağlamında göstergebilime katkıları, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
Erdoğan, İ. (2014). Medya teori ve araştırmaları, Ankara: Erk yayınları.
Giddens, A. (2010). Modernite ve bireysel kimlik: geç modern çağda benlik ve toplum. İstanbul: Say Yayınları.
Goffman, E. (2021). Günlük yaşamda benliğin sunumu, İstanbul: Metis Yayınları.
İnceoğlu, Y.G. & Çomak, N.A.(2009). “Metin nedir?”. Y. İnceoğlu (Ed). Metin çözümlemeleri, İstanbul: Ayrıntı Yayınları
Kavut, S. (2022). Dijital kimlik ve izlenim yönetimi. İstanbul: Çizgi kitabevi
Kırdar, Y. & Sönmezer, Z. (2024). Reklamcılık ve yapay zekâ pratiklerini toplumbilimsel
çözümleme yöntemiyle inceleme: “Sephora reklam filmleri”, Socrates Journal of Interdisciplinary Social Studies, Volume 10, Number 41, Doi: 10.5281/zenodo.11411964
Kırdar, Y. & Pektaş Öz, H. (2023). Dijitalleşme ve görsel çalışmalar, Çanakkale: Holistence Publications.
Nazlı, R.S. & Mantarlı Kurt, E. & Vurgen, F. (2022). Yeni medya bağlamında iletişimsizlik: sanal hayatlar filminin göstergebilimsel analizi, F. Ayaz & B. Taşdelen (Ed). Bir yaşam alanı olarak dijital medya, Konya: Eğitim Yayınevi.
Pamuk, S. (2002). Kitle iletişim çözüm yöntemleri ve bu yöntemlerden toplumbilimsel çözümleme yöntemi ile Zübük filminin incelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Sinema Televizyon Ana Bilim Dalı, Eskişehir Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
San, C. (2011). Toplumbilimsel yöntem açısından Durkheim ve Weber. İstanbul University Journal of Sociology, 3(21), 17-39.
Serdaroğlu, F. (2016). Sinema neden sanattır? Sinemayı sanat olarak ele alan bir araştırma ne tür bir yaklaşım benimsemelidir? EKURGU Anadolu Üniversitesi İletişim Bilimleri Fakültesi Uluslararası Hakemli Dergisi, Cilt:24, Sayı:2, ss.113-126
Sönmezer, Z. (2023). Sosyal medya ekonomisi ve modernite bağlamında: “sosyal medyada
Kimliksizleşme”. Journal of Communication Science Researches, 3 (1), 85-94, Doı No: 10.5281/zenodo.7497706
Yaşa, H.(2024). Twitter’da (X) linç kültürü pratikleri: Yonca Evcimik örneği. Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Dergisi, 34, 2, 975-992, Doi: 10.18069/firatsbed.1381798
-Yaşa, H. & Birsen, H. (2024). ¿Se puede considerar a los influencers líderes de opinión? Un repaso a los influencers y los contenidos de las redes sociales. [Do influencers view themselves as opinion leaders? An examination of influencers and social media content]. Vivat Academia, 157, 1-28. http://doi.org/10.15178/va.2024.157.e1545
Yücel, H. (2009). “Groupe Edelin, Klinkenberg, Minguet”, Y. İnceoğlu (Ed). Metin çözümlemeleri. İstanbul: Ayrıntı Yayınları
Zinderen, İ. (2021). Yeni iletişim teknolojileri bağlamında kimliğin dönüşümü: sanal kimlik, A. Zinderen (Ed). Dijital Sosyoloji Çalışmaları. Ankara: Nobel Yayınları, ss.71-91
