Sosyal Bilimlerde Söylem Analizi
Özet
Söylem analizi, konuşma ve metinler aracılığıyla ortaya çıkan anlam oluşumuyla ilgilenen geniş kapsamlı kültürel, sosyal ve iletişim araçları için kullanılan bir yöntemdir. Bu çalışmada söylem analizinin nitel araştırmalarda nasıl kullanıldığı, söylem analizinin temel ilkeleri, söylem analizinin aşamaları ve Foucault’un söylem analizine ve bu analizin örneklerine değinilmiştir. Söylem analizi teorik çerçevede sosyal bilimlerde sosyoloji, dilbilimi, psikoloji, tarih, siyasal bilimler ve medya gibi çok farklı alanda kullanılmaktadır. Söylem analizi kendi içerisinde eleştirel, metin, sohbet ve pragmatik analizler şeklinde sınıflandırılmaktadır. Yapılan çalışmada eleştirel söylem analizi içinde adını duyuran Michael Foucault’un söylem konusundaki düşüncelerine yer verilecektir. Foucault’un söylem analizi genel olarak söylemsel pratikleri, tarihi ve gelişmekte olan dil pratiklerini, iktidar biçimlerinin dönüşümünü açıklamaya ve anlamaya yönelik sosyolojik analiz niteliğinde görülür. Foucault’un eleştirel söylem analizi medya, sosyoloji, sinema, siyaset gibi pek çok alanda kullanılan yöntem olmuştur. Çalışmanın son kısmında örnek olarak yapılan bir çalışmaya da özet olarak yer verilmiştir.
Referanslar
Angermüller, J. (2006). Avrupa’da Söylem Çözümlemesi (Çeviren: Kadir Yoğurtçu). Sosyal Bilimlerde Söylem Çözümlemesi.1-11.
Bal, H. (2013). Nitel Araştırma Yöntemi, Isparta: Fakülte Kitabevi.
Baş, T.; Akturan, U. (2008). Nitel Araştırma Yöntemleri Nvivo 7.0 İle Nitel Veri Analizi, Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Batu, M., Taşkıran, İ.B. (2022). Michel Foucault’nun Söylem Yaklaşımı Çerçevesinde Millî Duyguların Çekicilik Unsuru Olarak Reklamlarda Kullanımı: Türkiye Millî Basketbol Takımı Reklamları Üzerine Bir İnceleme, Internatıonal Scıentıfıc Research Congress-XII, 13-15 Ağustos 2022, Delhi-İndia, Proceedings Book, 211-222.
Bilişli, Y. ve Çakmak, F. (2019). Foucault’nun Biyo-İktidar Perspektifinden Sağlık Haberlerinin Analizi, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı 35, 323-339.
Buchanan, J. (2008). “Using Foucaldian Critical Discourse Analysis as a Methodology in Marketing”, Australia and New Zealand Marketing Academy Conference 2008: Marketing: Shifting the Focus from Mainstream to Offbeat (1-3 December), Sydney.
Cuff, E.C.; Sharrock, W.W.; Francis, D.W. (2013). Sosyolojide Perspektifler, (Çev. Ümit Tatlıcan), İstanbul: Say Yayınları.
Çelik, H.; Ekşi, H. (2008). Söylem Analizi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi. 27(27). 99-117.
Doğan, G. (2009). Söylemin Yorumlanması, Ankara: ODTÜ Yayıncılık.
Doyuran, L. (2018). Medyatik Bir Çalışma Alanı Olarak Eleştirel Söylem Çözümlemesi (Televizyon Dizileri Örneğinde), Erciyes İletişim Dergisi, 5(4). 301-323.
Elbirlik, T. (2015). Söylem Kuramı ve XVI. Yüzyıl Siyasetnamelerinde Söylem Analizi, (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Manisa.
Ercan, S.A. & Marsh, D. (2016). Qualitive Methods in Political Science. Handbook of Research Methods and Applications in Political Science içinde (Editörler: Hans Keman ve Jaap J. Woldendorp). 309-320. Northampton: EdwardElgar Publishing.
Fairclough, N. (2013). Critical Discourse Analysis and Critical Policy Studies. Critical Policy Studies, 7 (2), 177-197.
Foucault, M. (1987). Söylemin Düzeni. (Çev. T. Ilgaz), İstanbul: Hil Yayın.
Gee, J. P., Michaels, S. ve O’Connor, M.C. (1992). “Discourse Analysis”, (Edt. M. D. LeCompte, W.L. Millroy ve J. Preissle), The Handbook of Qualitative Research in Edication, San Diego, CA: Academic Press İçinde, 227-291.
Girgin, A.; Özay, S. (2013). Haber Yazmak (4. Baskı), İstanbul: Der Yayınları.
Güllüoğlu, Ö. (2012). Söylen(mey)enin’ Analizi: Bellona Markasına Yönelik Tüketici Algısı Üzerine Bir Söylem Çözümlemesi. (Edt. Özlem Güllüoğlu), İletişim Bilimlerinde Araştırma Yöntemleri Yazılı Metin Çözümleme içinde, (s.225-277), Ankara: Ütopya Yayınevi.
Günay, D. (2013). Söylem Çözümlemesi. İstanbul: Papatya Yayıncılık.
Ilgın, L. (2003). Söylem ve İdeoloji, İstanbul: Su Yayınları.
İnal, A. (1996). Haberi Okumak, İstanbul: Temuçin Yayınları.
İpek, Ö. (2016). Muhalif Sinema ve 2000’li Yıllar Türkiye Sinemasından Muhalif Görünümler, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Jorgensen, M.; Phillips, L. (2002). Discourse Analysis as Theory and Method. SAGE Publications: Londra
Jones, S. (2014). Think Before You Tweet’: A Foucauldian Discourse Analysis of the Constructions of Female Alcohol Consumption on Twitter, https://e-space.mmu.ac.uk/576586/1/Saskia%20JONES.pdf, (24.09.2024).
Jupp, V. (1996). Documents and Critical Research. Data Collection and Analysis içinde. (Editörler: Roger Sapsford ve Victor Jupp). (s.198- 316), Sage Publications: Londra.
Mulderrig, J.; Montessori, M.N.; Farrelly, M. (2020). Introducing Critical Policy Discourse Analysis.
Nordquist, R. (2020). “Understanding the Use of Language Through Discourse Analysis”, ThoughtCo, Aug. 26,thoughtco.com/discourse-analysis-or-da-1690462.
Potter, J. Ve Wetherell, M. (1994). Discourse and Social Psychology: Beyond Attitudes and Behaviour, Londra, Sage.
Punch, K.F. (2020). Sosyal Araştırmalara Giriş Nitel ve Nicel Yaklaşımlar (2. Baskı) (Çevirenler: Dursun Bayrak, H. Bader Arslan, Zeynep Akyüz) (Editör: Zeliha Etöz). Ankara: Siyasal Kitabevi.
Purvis, T. ve Hunt, A. (1993). Discourse, Ideology, Discourse, Ideology, Discourse, Ideology, The British Journal of Sociology, 44/3, 473-499.
Sözen, E. (2017). Söylem. Belirsizlik, Mübadele, Bilgi/Güç ve Refleksivite, İstanbul: Profil Kitap.
Şahin, Y. (2017). Michel Foucault’da Söylem Analizi, Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi, Cilt: III, Sayı: 6, s.119-135. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/386655 (Erişim Tarihi: 29.09.2024).
Tokgöz, O. (2003). Temel Gazetecilik. Ankara: İmge Kitabevi.
Uğur, A. (2002). Kültür Kıtası Atlası. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Van Dijk, Teun A. (2019). Söylem Ve İdeoloji: Çok Alanlı Bir Yaklaşım. (Çev. N. Ateş), İstanbul: Su Yayınları.
Yang, W. & Sun, Y. (2010). Interpretation of ‘Discourse’ from Different Perspectives. The International Journal-Language Society and Culture (31), 127-138.
Yıldırım, E. (2018). Toplumsal Yapının Aynası Olarak Sinema: Söylem ve Eleştirel Söylem Analiz Yöntemlerine Göre Ayla Filminin Çözümlemesi. İNİF E-Dergi. 3(1). 234-243.
Ülkü, G. (2004). Söylem Çözümlemesinde Yöntem Sorunu ve Van Dijk Yöntemi. Haber Hakikat ve İktidar İlişkisi içinde. (371-391). Ç. Dursun (Der.). Ankara: Elips Kitap.
Willig, C. (2008). Introducing Qualitative Research in Psychology, Adventures in Theory and Method, Second Edition, Open University Press, McGraw-Hill Education.
Referanslar
Angermüller, J. (2006). Avrupa’da Söylem Çözümlemesi (Çeviren: Kadir Yoğurtçu). Sosyal Bilimlerde Söylem Çözümlemesi.1-11.
Bal, H. (2013). Nitel Araştırma Yöntemi, Isparta: Fakülte Kitabevi.
Baş, T.; Akturan, U. (2008). Nitel Araştırma Yöntemleri Nvivo 7.0 İle Nitel Veri Analizi, Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Batu, M., Taşkıran, İ.B. (2022). Michel Foucault’nun Söylem Yaklaşımı Çerçevesinde Millî Duyguların Çekicilik Unsuru Olarak Reklamlarda Kullanımı: Türkiye Millî Basketbol Takımı Reklamları Üzerine Bir İnceleme, Internatıonal Scıentıfıc Research Congress-XII, 13-15 Ağustos 2022, Delhi-İndia, Proceedings Book, 211-222.
Bilişli, Y. ve Çakmak, F. (2019). Foucault’nun Biyo-İktidar Perspektifinden Sağlık Haberlerinin Analizi, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı 35, 323-339.
Buchanan, J. (2008). “Using Foucaldian Critical Discourse Analysis as a Methodology in Marketing”, Australia and New Zealand Marketing Academy Conference 2008: Marketing: Shifting the Focus from Mainstream to Offbeat (1-3 December), Sydney.
Cuff, E.C.; Sharrock, W.W.; Francis, D.W. (2013). Sosyolojide Perspektifler, (Çev. Ümit Tatlıcan), İstanbul: Say Yayınları.
Çelik, H.; Ekşi, H. (2008). Söylem Analizi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi. 27(27). 99-117.
Doğan, G. (2009). Söylemin Yorumlanması, Ankara: ODTÜ Yayıncılık.
Doyuran, L. (2018). Medyatik Bir Çalışma Alanı Olarak Eleştirel Söylem Çözümlemesi (Televizyon Dizileri Örneğinde), Erciyes İletişim Dergisi, 5(4). 301-323.
Elbirlik, T. (2015). Söylem Kuramı ve XVI. Yüzyıl Siyasetnamelerinde Söylem Analizi, (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Manisa.
Ercan, S.A. & Marsh, D. (2016). Qualitive Methods in Political Science. Handbook of Research Methods and Applications in Political Science içinde (Editörler: Hans Keman ve Jaap J. Woldendorp). 309-320. Northampton: EdwardElgar Publishing.
Fairclough, N. (2013). Critical Discourse Analysis and Critical Policy Studies. Critical Policy Studies, 7 (2), 177-197.
Foucault, M. (1987). Söylemin Düzeni. (Çev. T. Ilgaz), İstanbul: Hil Yayın.
Gee, J. P., Michaels, S. ve O’Connor, M.C. (1992). “Discourse Analysis”, (Edt. M. D. LeCompte, W.L. Millroy ve J. Preissle), The Handbook of Qualitative Research in Edication, San Diego, CA: Academic Press İçinde, 227-291.
Girgin, A.; Özay, S. (2013). Haber Yazmak (4. Baskı), İstanbul: Der Yayınları.
Güllüoğlu, Ö. (2012). Söylen(mey)enin’ Analizi: Bellona Markasına Yönelik Tüketici Algısı Üzerine Bir Söylem Çözümlemesi. (Edt. Özlem Güllüoğlu), İletişim Bilimlerinde Araştırma Yöntemleri Yazılı Metin Çözümleme içinde, (s.225-277), Ankara: Ütopya Yayınevi.
Günay, D. (2013). Söylem Çözümlemesi. İstanbul: Papatya Yayıncılık.
Ilgın, L. (2003). Söylem ve İdeoloji, İstanbul: Su Yayınları.
İnal, A. (1996). Haberi Okumak, İstanbul: Temuçin Yayınları.
İpek, Ö. (2016). Muhalif Sinema ve 2000’li Yıllar Türkiye Sinemasından Muhalif Görünümler, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Jorgensen, M.; Phillips, L. (2002). Discourse Analysis as Theory and Method. SAGE Publications: Londra
Jones, S. (2014). Think Before You Tweet’: A Foucauldian Discourse Analysis of the Constructions of Female Alcohol Consumption on Twitter, https://e-space.mmu.ac.uk/576586/1/Saskia%20JONES.pdf, (24.09.2024).
Jupp, V. (1996). Documents and Critical Research. Data Collection and Analysis içinde. (Editörler: Roger Sapsford ve Victor Jupp). (s.198- 316), Sage Publications: Londra.
Mulderrig, J.; Montessori, M.N.; Farrelly, M. (2020). Introducing Critical Policy Discourse Analysis.
Nordquist, R. (2020). “Understanding the Use of Language Through Discourse Analysis”, ThoughtCo, Aug. 26,thoughtco.com/discourse-analysis-or-da-1690462.
Potter, J. Ve Wetherell, M. (1994). Discourse and Social Psychology: Beyond Attitudes and Behaviour, Londra, Sage.
Punch, K.F. (2020). Sosyal Araştırmalara Giriş Nitel ve Nicel Yaklaşımlar (2. Baskı) (Çevirenler: Dursun Bayrak, H. Bader Arslan, Zeynep Akyüz) (Editör: Zeliha Etöz). Ankara: Siyasal Kitabevi.
Purvis, T. ve Hunt, A. (1993). Discourse, Ideology, Discourse, Ideology, Discourse, Ideology, The British Journal of Sociology, 44/3, 473-499.
Sözen, E. (2017). Söylem. Belirsizlik, Mübadele, Bilgi/Güç ve Refleksivite, İstanbul: Profil Kitap.
Şahin, Y. (2017). Michel Foucault’da Söylem Analizi, Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi, Cilt: III, Sayı: 6, s.119-135. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/386655 (Erişim Tarihi: 29.09.2024).
Tokgöz, O. (2003). Temel Gazetecilik. Ankara: İmge Kitabevi.
Uğur, A. (2002). Kültür Kıtası Atlası. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Van Dijk, Teun A. (2019). Söylem Ve İdeoloji: Çok Alanlı Bir Yaklaşım. (Çev. N. Ateş), İstanbul: Su Yayınları.
Yang, W. & Sun, Y. (2010). Interpretation of ‘Discourse’ from Different Perspectives. The International Journal-Language Society and Culture (31), 127-138.
Yıldırım, E. (2018). Toplumsal Yapının Aynası Olarak Sinema: Söylem ve Eleştirel Söylem Analiz Yöntemlerine Göre Ayla Filminin Çözümlemesi. İNİF E-Dergi. 3(1). 234-243.
Ülkü, G. (2004). Söylem Çözümlemesinde Yöntem Sorunu ve Van Dijk Yöntemi. Haber Hakikat ve İktidar İlişkisi içinde. (371-391). Ç. Dursun (Der.). Ankara: Elips Kitap.
Willig, C. (2008). Introducing Qualitative Research in Psychology, Adventures in Theory and Method, Second Edition, Open University Press, McGraw-Hill Education.
