Sosyal Bilimlerde Sözlü Tarih Çalışmaları
Özet
Tarih, sadece yazılı kaynaklardan değil aynı zamanda toplumun (fertlerinin) hafızasında yer alan bilgilerden de beslenir. Tarihe tanıklık eden kişilerin ‘birer canlı tarih’ olarak bilgi birikimlerinin öğrenilmesi, gün yüzüne çıkarılması ve paylaşılması sözlü tarih çalışmaları kapsamında değerlendirilir. Sosyal bilimler alanında yapılan araştırmalar, bilimsel yöntem açısından veri toplama sürecinde birtakım kurallar ve tekniklerin uygulanmasını gerektirmektedir. Kantitatif araştırmalarda anket, istatistiki veriler kullanılırken kalitatif araştırmalarda gözlem, görüşme, odak grup çalışması vb. farklı veri toplama teknikleri kullanılmaktadır. (Dursun ve Aydın 2022, s.1) Sözlü tarih, sosyal bilimlerde, sosyal bilimin konusu olan insan odaklı araştırmalarda tarihe ve geçmişe ışık tutarak gelecek nesillere bilgi aktarmak amacıyla kullanılan bir yöntemdir.
Referanslar
Akbaba, B., & Kılcan, B. (2016). Sözlü Tarih Çalışmalarına Yönelik Tutum Ölçeğinin Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışmaları. Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi, 2(1), 1-10.
Akbaş, G., & Öztürk Büke, F. G. (2023). Vernaküler Mimarlık Tarihyazımını Sözlü Tarih Yöntemi Ve Yerel Yapı Ustaları Üzerinden Yeniden Düşünmek. GRID- Mimarlık Planlama ve Tasarım Dergisi, 6(2), 837-856. https://doi.org/10.37246/ grid.1183089
Akbulut, H. (2014). Sinemaya Gitmek ve Seyir: Bir Sözlü Tarih Çalışması. Elektronik Mesleki Gelişim ve Araştırmalar Dergisi, 2(2), 1-16.
Akçalı, A. A. ve Aslan, E. (2012). Tarih öğretiminin iyileştirilmesi yolunda alternatif bir yöntem: Sözlü tarih. Kastamonu Eğitim Dergisi, 20(2), 669-688. Erişim tarihi: https://dergipark. org.tr/en/download/articlefile/806971.
Aziz, A. (2020). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri ve Teknikleri. Ankara: Atalay Matbaacılık, 13. Basım, s. 115.
Baltacı, A. (2019). Nitel Araştırma Süreci: Nitel Bir Araştırma Nasıl Yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388. https://doi.org/10.31592/aeusbed.598299
Bilim ve Sanat Vakfı (2006). Sözlü tarih araştırmacıları için pratik el kılavuzu. İstanbul: Bilim ve Sanat Vakfı, Türkiye Araştırma Merkezi.
Çelik, F. (2022). Tarihyazımı, Hafıza, Aidiyet: Sözlü Tarih Yöntemi ve Türkiye’de Kullanımı Üzerine Bir Değerlendirme. Medeniyet Araştırmaları Dergisi, 7(1), 34-47. https://doi.org/10.52539/mad.1122934
Dere, İ. (2023). “Sözlü Tarih Çalışmalarında Katılımcılardan Kaynaklanan Problemler ve Çözüm Önerileri”. Anadolu ve Balkan Araştırmaları Dergisi 6, sayı 11 (Mayıs 2023): 151-69. https://doi.org/10.32953/abad.1241502.
Dere, İ., & Akıncı, Z. Y. (2021). Türkiye’de Kurum ve Kuruluşların Yaptıkları Sözlü Tarih Projelerinin Analizi. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi (46), 379-400. https://doi.org/10.21497/sefad.1032016
Dere, İ., & Dinç, E. (2020). Sözlü Tarihin Geçerliliği ve Güvenilirliği Üzerine Bir Değerlendirme. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(2), 275-289.
Dursun, M. T., & Aydın, Ç. (2022). Sosyal Bilim Araştırmalarında Sözlü Tarih Yöntemi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 1-18. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227271
Gezer, S. (2023). Sözlü Tarih Yaklaşımının Folklor Çalışmaları İçin Önemi. Folklor Akademi Dergisi, 6(2), 955-967. https://doi.org/10.55666/folklor.1319956
Güçlü, M. (2013). Eğitim Tarihi Araştırmalarında Sözlü Tarih Uygulaması. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(1), 100-113.
Güldöşüren, A. (2022). Türkiye’de Sözlü Tarihçilik Veritabanının Dünü ve Bugünü Üzerine Bir Değerlendirme Denemesi, Türk Tarih Kurumu, 772-799.
İncegül, S. (2010). Sosyal bilgiler dersinde örnek bir sözlü tarih uygulaması (Master's thesis, Marmara Universitesi (Turkey)).
Karpat, G. K. (2009) Tarihsel alanlarda sözlü tarih bilgisine dayalı kentsel tasarım kriterlerinin oluşturulması; Kemeraltı Anafartalar Caddesi, Dokuz Eylül Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi) Ekim, 2009; 296.
Kasım, M. (2013). Radyo ve Televizyonda Röportajın Sistematiği. Selçuk İletişim, 5(3), 184-195. https://doi.org/10.18094/si.28672
Metin, C. (2002). Sözlü tarih ve Türkiye’deki gelişimi, Türk Kültürü Dergisi, 40(469), 288-299.
Özbaş, A., & Öztaş, S. (2021). Sözlü tarih ve tarih yazımındaki değişim. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi (25), 154-168. https://doi.org/10.29000/rumelide.1032421
Öztürk, S. (2010). “Türkiye’de Sözlü Tarihten İletişim Araştırmalarında Yararlanma Üzerine Notlar”, Milli Folklor. S.87. s.13-27.
Öztürkmen, A. (2002). Sözlü tarih: Yeni bir disiplin cazibesi. Toplum ve Bilim, 91, 115-121.
Polat, A. (2022). Nitel Araştırmalarda Yarı-Yapılandırılmış Görüşme Soruları: Soru Form ve Türleri, Nitelikler ve Sıralama. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 161-182. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227335
Polat, U., Sönmez, Ö. F., ve Tak, İ. (2022). Sosyal Bilgiler Öğretiminde Sözlü Tarih Çalışmasına Bir Örnek: Tokat Merkez Mahalle İsimleri, Uluslararası Sosyal Bilimler Eğitimi Dergisi, 8(2), 207-236. DOI: 10.47615/issej.1078267
Şimşek, A. (2011). Tarih Nasıl Yazılır? Tarih yazımı İçin Çağdaş Bir Metodoloji, İstanbul: Kitap Matbaacılık Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
Thompson, P. (1999). Geçmişin Sesi. (Çev. Şehnaz Layıkel). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
Tütüncü, G. (2022). Tarih Araştırmalarında Sözlü Tarih Yöntemi ve Çevrimiçi Sözlü Tarih Arşivlerinden Örnekler. Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 9(2), 135-173.
Uslu, F., & Demir, E. (2023). Nitel Bir Veri Toplama Tekniği: Derinlemesine Görüşme. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 40(1), 289-299. https://doi.org/10.32600/huefd.1184085
Üçüncü, K. (2011). Türkiye’de tarih yazımı. İçinde, V. Engin, A. Şimşek (Ed.), Sözlü tarih.
Yaşar, H. Y. (2019) “Türkiye’de Sözlü Tarih Çalışmaları Bağlamında Faruk Sümer”. Türk Dünyası Araştırmaları 121, sy. 239 (Nisan 2019): 437-56.
Yıkmış, M. S. (2016). Sözlü Tarihin Radikal Potansiyeli. Vira Verita E-Dergi, -(3), 28-40.
Yılmaz, A., & Ayaydın, Y. (2020). Göç konusunun sözlü tarih yöntemiyle işlenmesine yönelik bir araştırma. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 52(52), 400-419. https://doi.org/10.15285/maruaebd.559884
https://tarihvakfi.org.tr/proje/sozlu-tarih-calismalari/sozlu-tarih-nedir/
Tarih Vakfı, Sözlü Tarih İlkeleri, https://tarihvakfi.org.tr/proje/sozlu-tarih-calismalari/sozlu-tarih-ilkeleri/
Tarih Vakfı, Sözlü Tarih Nedir? https://tarihvakfi.org.tr/proje/sozlu-tarih-calismalari/sozlu-tarih-nedir
Referanslar
Akbaba, B., & Kılcan, B. (2016). Sözlü Tarih Çalışmalarına Yönelik Tutum Ölçeğinin Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışmaları. Pegem Eğitim ve Öğretim Dergisi, 2(1), 1-10.
Akbaş, G., & Öztürk Büke, F. G. (2023). Vernaküler Mimarlık Tarihyazımını Sözlü Tarih Yöntemi Ve Yerel Yapı Ustaları Üzerinden Yeniden Düşünmek. GRID- Mimarlık Planlama ve Tasarım Dergisi, 6(2), 837-856. https://doi.org/10.37246/ grid.1183089
Akbulut, H. (2014). Sinemaya Gitmek ve Seyir: Bir Sözlü Tarih Çalışması. Elektronik Mesleki Gelişim ve Araştırmalar Dergisi, 2(2), 1-16.
Akçalı, A. A. ve Aslan, E. (2012). Tarih öğretiminin iyileştirilmesi yolunda alternatif bir yöntem: Sözlü tarih. Kastamonu Eğitim Dergisi, 20(2), 669-688. Erişim tarihi: https://dergipark. org.tr/en/download/articlefile/806971.
Aziz, A. (2020). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri ve Teknikleri. Ankara: Atalay Matbaacılık, 13. Basım, s. 115.
Baltacı, A. (2019). Nitel Araştırma Süreci: Nitel Bir Araştırma Nasıl Yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388. https://doi.org/10.31592/aeusbed.598299
Bilim ve Sanat Vakfı (2006). Sözlü tarih araştırmacıları için pratik el kılavuzu. İstanbul: Bilim ve Sanat Vakfı, Türkiye Araştırma Merkezi.
Çelik, F. (2022). Tarihyazımı, Hafıza, Aidiyet: Sözlü Tarih Yöntemi ve Türkiye’de Kullanımı Üzerine Bir Değerlendirme. Medeniyet Araştırmaları Dergisi, 7(1), 34-47. https://doi.org/10.52539/mad.1122934
Dere, İ. (2023). “Sözlü Tarih Çalışmalarında Katılımcılardan Kaynaklanan Problemler ve Çözüm Önerileri”. Anadolu ve Balkan Araştırmaları Dergisi 6, sayı 11 (Mayıs 2023): 151-69. https://doi.org/10.32953/abad.1241502.
Dere, İ., & Akıncı, Z. Y. (2021). Türkiye’de Kurum ve Kuruluşların Yaptıkları Sözlü Tarih Projelerinin Analizi. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi (46), 379-400. https://doi.org/10.21497/sefad.1032016
Dere, İ., & Dinç, E. (2020). Sözlü Tarihin Geçerliliği ve Güvenilirliği Üzerine Bir Değerlendirme. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(2), 275-289.
Dursun, M. T., & Aydın, Ç. (2022). Sosyal Bilim Araştırmalarında Sözlü Tarih Yöntemi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 1-18. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227271
Gezer, S. (2023). Sözlü Tarih Yaklaşımının Folklor Çalışmaları İçin Önemi. Folklor Akademi Dergisi, 6(2), 955-967. https://doi.org/10.55666/folklor.1319956
Güçlü, M. (2013). Eğitim Tarihi Araştırmalarında Sözlü Tarih Uygulaması. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(1), 100-113.
Güldöşüren, A. (2022). Türkiye’de Sözlü Tarihçilik Veritabanının Dünü ve Bugünü Üzerine Bir Değerlendirme Denemesi, Türk Tarih Kurumu, 772-799.
İncegül, S. (2010). Sosyal bilgiler dersinde örnek bir sözlü tarih uygulaması (Master's thesis, Marmara Universitesi (Turkey)).
Karpat, G. K. (2009) Tarihsel alanlarda sözlü tarih bilgisine dayalı kentsel tasarım kriterlerinin oluşturulması; Kemeraltı Anafartalar Caddesi, Dokuz Eylül Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi) Ekim, 2009; 296.
Kasım, M. (2013). Radyo ve Televizyonda Röportajın Sistematiği. Selçuk İletişim, 5(3), 184-195. https://doi.org/10.18094/si.28672
Metin, C. (2002). Sözlü tarih ve Türkiye’deki gelişimi, Türk Kültürü Dergisi, 40(469), 288-299.
Özbaş, A., & Öztaş, S. (2021). Sözlü tarih ve tarih yazımındaki değişim. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi (25), 154-168. https://doi.org/10.29000/rumelide.1032421
Öztürk, S. (2010). “Türkiye’de Sözlü Tarihten İletişim Araştırmalarında Yararlanma Üzerine Notlar”, Milli Folklor. S.87. s.13-27.
Öztürkmen, A. (2002). Sözlü tarih: Yeni bir disiplin cazibesi. Toplum ve Bilim, 91, 115-121.
Polat, A. (2022). Nitel Araştırmalarda Yarı-Yapılandırılmış Görüşme Soruları: Soru Form ve Türleri, Nitelikler ve Sıralama. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 161-182. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227335
Polat, U., Sönmez, Ö. F., ve Tak, İ. (2022). Sosyal Bilgiler Öğretiminde Sözlü Tarih Çalışmasına Bir Örnek: Tokat Merkez Mahalle İsimleri, Uluslararası Sosyal Bilimler Eğitimi Dergisi, 8(2), 207-236. DOI: 10.47615/issej.1078267
Şimşek, A. (2011). Tarih Nasıl Yazılır? Tarih yazımı İçin Çağdaş Bir Metodoloji, İstanbul: Kitap Matbaacılık Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
Thompson, P. (1999). Geçmişin Sesi. (Çev. Şehnaz Layıkel). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
Tütüncü, G. (2022). Tarih Araştırmalarında Sözlü Tarih Yöntemi ve Çevrimiçi Sözlü Tarih Arşivlerinden Örnekler. Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 9(2), 135-173.
Uslu, F., & Demir, E. (2023). Nitel Bir Veri Toplama Tekniği: Derinlemesine Görüşme. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 40(1), 289-299. https://doi.org/10.32600/huefd.1184085
Üçüncü, K. (2011). Türkiye’de tarih yazımı. İçinde, V. Engin, A. Şimşek (Ed.), Sözlü tarih.
Yaşar, H. Y. (2019) “Türkiye’de Sözlü Tarih Çalışmaları Bağlamında Faruk Sümer”. Türk Dünyası Araştırmaları 121, sy. 239 (Nisan 2019): 437-56.
Yıkmış, M. S. (2016). Sözlü Tarihin Radikal Potansiyeli. Vira Verita E-Dergi, -(3), 28-40.
Yılmaz, A., & Ayaydın, Y. (2020). Göç konusunun sözlü tarih yöntemiyle işlenmesine yönelik bir araştırma. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 52(52), 400-419. https://doi.org/10.15285/maruaebd.559884
https://tarihvakfi.org.tr/proje/sozlu-tarih-calismalari/sozlu-tarih-nedir/
Tarih Vakfı, Sözlü Tarih İlkeleri, https://tarihvakfi.org.tr/proje/sozlu-tarih-calismalari/sozlu-tarih-ilkeleri/
Tarih Vakfı, Sözlü Tarih Nedir? https://tarihvakfi.org.tr/proje/sozlu-tarih-calismalari/sozlu-tarih-nedir
