Nicel ve Nitel Araştırmalarda Geçerlilik ve Güvenirlik
Özet
Bilimsel araştırmalarda bulguların veya sonuçların inanılır, güvenilir ve genellenebilir olması için geçerli ve güvenilir olmaları büyük önem taşımaktadır. Nicel araştırmalarda sonuçların geçerliliği ve güvenirliği farklı istatistiksel yöntemler kullanılarak test edilebilmektedir. Başka bir deyişle nicel araştırmalarda veriler çeşitli istatistiki analizlerle genellenebilir ve evrensel bilgiye dönüştürülebilmektedir. Nicel araştırmalarda geçerlilik; görünüş, kapsam, kritere dayalı ve yapısal yönlerden test edilebilmektedir. Güvenirlik ise test-tekrar test, alternatif form, yarıya bölme ve iç tutarlılık gibi yöntemlerle test edilebilmektedir. Ancak nitel çalışmalarda geçerlilik ve güvenirliğin sağlanması nicel çalışmalarda olduğu gibi pek kolay değildir. Çünkü nitel çalışmalar çoğunlukla insana ait olan bireysel özellikler çerçevesinde gerçekleştiği için incelenen olgunun derinlemesine anlaşılmasına odaklanmaktadırlar. Nitel çalışmalarda araştırma bulgularının geçerliliğinden söz edebilmek için sonuçların yorumlanabilir, betimlenebilir, genellenebilir ve değerlendirilebilir nitelikte olmaları gerekmektir. Nitel çalışmalarda güvenirliğin sağlanması için ise verilerin inandırıcı, güvenilebilir, onaylanabilir ve aktarılabilir özelliklere sahip olması gerekmektedir.
Referanslar
Al, S. & Çıngı, H. (2009). Basit rasgele örnekleme yönteminde medyan tahmin edicileri. 6. İstatistik Kongresi (s. 109-117), 29 Nisan-3 Mayıs 2009, Antalya.
Altun, F. & Yazıcı, H. (2014). Nitel ve nicel yöntemleri kullanan araştırmacıların empatik eğilimleri ve işlevsel olmayan tutumları arasındaki farklılıklar. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, (1), 371-386.
Altunışık, R. (2008). Anketlerde veri kalitesinin iyileştirilmesi için öntest (pilot test) yöntemleri. Pazarlama ve Pazarlama Araştırmaları Dergisi, (2), 1-17.
Arastaman, G., Öztürk-Fidan, İ. & Fidan, T. (2018). Nitel araştırmada geçerlik ve güvenirlik: kuramsal bir inceleme. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 37-75.
Arslan, E. (2022). Nitel araştırmalarda geçerlilik ve güvenilirlik. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 51(Özel Sayı 1), 395-407.
Balaban-Salı, J. (2012). Verilerin toplanması. Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri (s. 134-161) içinde, Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayını No: 2653.
Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır?. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388.
Başkale, H. (2016). Nitel araştırmalarda geçerlik, güvenirlik ve örneklem büyüklüğünün belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 9(1), 23-28.
Borg, W. R. & Gall, M. D. (1989). Educational research: An introduction. London: Longman Group.
Büyüköztürk, Ş. (2002). Faktör analizi: Temel kavramlar ve ölçek geliştirmede kullanımı. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, (32), 472-483.
Christensen, L. B., Johnson, R. B. & Turner, L. A. (2015). Research methods, design and analysis. England: Pearson Education Limited.
Creswell, J. W. (2016). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni. (M. Bütün & S. B. Demir, Çev.). Ankara: Siyasal Yayın Dağıtım.
Çeliköz, M. & Erişen, Y. (2017). EPÖ alanında görev yapan eğitim bilimcilerin yapılandırmacılıkla ilgili görüşleri: Bir karma yöntem araştırması. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 6(2), 286-304.
Davis, L. L. (1992). Instrument review: Getting the most from a panel of experts. Applied Nursing Research, 5, 194-197.
Demirkasımoğlu, N. (2021). Nitel araştırma geleneğinde nicel göstergelerin kullanımı ve genellenebilirlik üzerine bir değerlendirme. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 42(Özel Sayı 1), 231-242.
Ercan, İ. & Kan, İ. (2004). Ölçeklerde güvenirlik ve geçerlik. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 30(3), 211-216.
Erdoğan, İ. (2003). Pozitivist metodoloji: Bilimsel araştırma tasarımı istatistiksel yöntemler analiz ve yorum. Ankara: ERK Yayınları.
Erdoğan, L. (2012). Pozitivist metodoloji ve ötesi: Araştırma tasarımları niteliksel ve istatistiksel yöntemler. Ankara: ERK Yayınları.
Erkorkmaz, Ü., Etikan, İ., Demir, O., Özdamar, K. & Sanisoğlu, S. Y. (2013). Doğrulayıcı faktör analizi ve uyum indeksleri. Türkiye Klinikleri Journal of Medical Sciences, 33(1), 210-223.
Given, L. M. (Eds. 2008). The SAGE encyclopedia of qualıtatıve research methods. London: SAGE Publications, Inc.
Gönç-Şavran, T. (2009). Araştırma evreni, örneklem seçimi ve ölçüm. Sosyolojide araştırma yöntem ve teknikleri (s. 138-157). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayını No: 1963.
Gönç-Şavran, T. (2009). Örneklem seçimi ve ölçüm. sosyolojide araştırma yöntem ve teknikleri (s. 144-180). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayını No: 2641.
Gürbüz, S. & Şahin, F. (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: Felsefe-yöntem-analiz. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J. & Anderson, R. E. (2010). Multivariate data analysis: A global perspective. Pearson Education, Upper Saddle River.
IBM. (1989, 2011). IBM SPSS Statistics Base 20. USA: IBM Corporation.
IBM. (1989, 2016). IBM SPSS statistics 24 algorithms. USA: IBM Corporation.
Kabakçı-Yurdakul, I. (2013). Veri toplama araçlarında bulunması gereken nitelikler. Bilimsel araştırma yöntemleri (s. 117-138). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayını No: 2750.
Kalaycı, Ş. (2010). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri. Ankara: Asil Yayın Dağıtım Ltd. Şti.
Karahan, S., Uca, S. & Güdük, T. (2022). Nitel araştırmalarda görüşme türleri ve görüşme tekniklerinin uygulanma süreci. Nitel Sosyal Bilimler, 4(1), 78-101.
Karakoç, F. Y. & Dönmez, L. (2014). Ölçek geliştirme çalışmalarında temel ilkeler. Tıp Eğitimi Dünyası, (40), 39-49.
Karataş, Z. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Manevi Temelli Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 62-80.
Karataş, Z. (2017). Sosyal bilim araştırmalarında paradigma değişimi: Nitel yaklaşımın yükselişi. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 68-86.
Kayabaşı, A. & Demirağ, F. (2023). Pazarlama alanında yapılan nitel araştırmaların geçerlilik ve güvenirlik incelemesi. Business, Economics and Management Research Journal, 6(1), 1-17.
Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling. New York: The Guilford Press.
Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel Psychology, 28, 563-575.
Lincoln, Y. & Guba, E. (1985). Naturalistic inquiry. New Delhi: SAGE Publication Inc.
MacCallum, R. C., Widaman, K. F., Zhang, S. & Hong, S. (1999). Sample size in factor analysis. Psychological Methods, 4(1), 84-99.
Miles, B. M., Huberman, A. M. & Saldaña, J. (2014). Qualitative data analysis: A methods sourcebook. New Delhi: SAGE Publications, Inc.
Nakip, M. (2013). Pazarlamada araştırma teknikleri ve SPSS uygulamaları. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Noble, H. & Smith, J. (2015). Issues of validity and reliability in qualitative research. Evidence-Based Nursing, 18(2), 34-35.
Noyan, F. & Ölbaşı-Şimşek, G. (2009). Faktör korelasyonların Cronbach Alpha üzerine etkisi. 6. İstatistik Kongresi (s. 407-421), 29 Nisan-3 Mayıs 2009, Antalya.
Özdamar, K. (2019). SPSS ile biyoistatistik. Eskişehir: Nisan Kitabevi.
Padem, H., Göksu, A. & Konaklı, Z. (2012). Araştırma yöntemleri: SPSS uygulamalı. Sarajevo: International Burch University Publication No: 13.
Pallant, J. (2007). SPSS survival manual. New York: McGraw Hill.
Sekaran, U. (2003). Research methods for business: A skill building Approach. USA: John Wiley & Sons, Inc.
Tabachnick, B. G. & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics. USA: Pearson Education, Inc.
Uzun, P., Avcı, E., İğrek, S. & Yıldız, B. (2021). Nitel araştırmalarda geçerlik ve güvenirlik stratejileri değerlendirme çerçevesi. A. Kızılkaya Namlı (Ed.), Eğitim ve bilim 2021 (s. 7-24). İstanbul: Efe Akademi Yayınevi.
Uzuner, Y. (1999). Niteliksel araştırma yaklaşımı. Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri (s. 173-193). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları No: 1081.
Yaşlıoğlu, M. M. (2017). Sosyal bilimlerde faktör analizi ve geçerlilik: Keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanılması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 46(Özel Sayı), 74-85.
Yazıcıoğlu, Y. & Erdoğan, S. (2004). SPSS uygulamalı-bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Detay Yayıncılık.
Yeşilyurt, S. & Çapraz, C. (2018). Ölçek geliştirme çalışmalarında kullanılan kapsam geçerliği için bir yol haritası. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(1), 251-264.
Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Yurdugül, H. (2005). Ölçek geliştirme çalışmalarında kapsam geçerliği için kapsam geçerlik indekslerinin kullanılması. XIV. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi (s. 1-6), Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi, 28-30 Eylül 2005, Denizli.
Referanslar
Al, S. & Çıngı, H. (2009). Basit rasgele örnekleme yönteminde medyan tahmin edicileri. 6. İstatistik Kongresi (s. 109-117), 29 Nisan-3 Mayıs 2009, Antalya.
Altun, F. & Yazıcı, H. (2014). Nitel ve nicel yöntemleri kullanan araştırmacıların empatik eğilimleri ve işlevsel olmayan tutumları arasındaki farklılıklar. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, (1), 371-386.
Altunışık, R. (2008). Anketlerde veri kalitesinin iyileştirilmesi için öntest (pilot test) yöntemleri. Pazarlama ve Pazarlama Araştırmaları Dergisi, (2), 1-17.
Arastaman, G., Öztürk-Fidan, İ. & Fidan, T. (2018). Nitel araştırmada geçerlik ve güvenirlik: kuramsal bir inceleme. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 37-75.
Arslan, E. (2022). Nitel araştırmalarda geçerlilik ve güvenilirlik. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 51(Özel Sayı 1), 395-407.
Balaban-Salı, J. (2012). Verilerin toplanması. Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri (s. 134-161) içinde, Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayını No: 2653.
Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır?. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388.
Başkale, H. (2016). Nitel araştırmalarda geçerlik, güvenirlik ve örneklem büyüklüğünün belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 9(1), 23-28.
Borg, W. R. & Gall, M. D. (1989). Educational research: An introduction. London: Longman Group.
Büyüköztürk, Ş. (2002). Faktör analizi: Temel kavramlar ve ölçek geliştirmede kullanımı. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, (32), 472-483.
Christensen, L. B., Johnson, R. B. & Turner, L. A. (2015). Research methods, design and analysis. England: Pearson Education Limited.
Creswell, J. W. (2016). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni. (M. Bütün & S. B. Demir, Çev.). Ankara: Siyasal Yayın Dağıtım.
Çeliköz, M. & Erişen, Y. (2017). EPÖ alanında görev yapan eğitim bilimcilerin yapılandırmacılıkla ilgili görüşleri: Bir karma yöntem araştırması. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 6(2), 286-304.
Davis, L. L. (1992). Instrument review: Getting the most from a panel of experts. Applied Nursing Research, 5, 194-197.
Demirkasımoğlu, N. (2021). Nitel araştırma geleneğinde nicel göstergelerin kullanımı ve genellenebilirlik üzerine bir değerlendirme. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 42(Özel Sayı 1), 231-242.
Ercan, İ. & Kan, İ. (2004). Ölçeklerde güvenirlik ve geçerlik. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 30(3), 211-216.
Erdoğan, İ. (2003). Pozitivist metodoloji: Bilimsel araştırma tasarımı istatistiksel yöntemler analiz ve yorum. Ankara: ERK Yayınları.
Erdoğan, L. (2012). Pozitivist metodoloji ve ötesi: Araştırma tasarımları niteliksel ve istatistiksel yöntemler. Ankara: ERK Yayınları.
Erkorkmaz, Ü., Etikan, İ., Demir, O., Özdamar, K. & Sanisoğlu, S. Y. (2013). Doğrulayıcı faktör analizi ve uyum indeksleri. Türkiye Klinikleri Journal of Medical Sciences, 33(1), 210-223.
Given, L. M. (Eds. 2008). The SAGE encyclopedia of qualıtatıve research methods. London: SAGE Publications, Inc.
Gönç-Şavran, T. (2009). Araştırma evreni, örneklem seçimi ve ölçüm. Sosyolojide araştırma yöntem ve teknikleri (s. 138-157). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayını No: 1963.
Gönç-Şavran, T. (2009). Örneklem seçimi ve ölçüm. sosyolojide araştırma yöntem ve teknikleri (s. 144-180). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayını No: 2641.
Gürbüz, S. & Şahin, F. (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: Felsefe-yöntem-analiz. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J. & Anderson, R. E. (2010). Multivariate data analysis: A global perspective. Pearson Education, Upper Saddle River.
IBM. (1989, 2011). IBM SPSS Statistics Base 20. USA: IBM Corporation.
IBM. (1989, 2016). IBM SPSS statistics 24 algorithms. USA: IBM Corporation.
Kabakçı-Yurdakul, I. (2013). Veri toplama araçlarında bulunması gereken nitelikler. Bilimsel araştırma yöntemleri (s. 117-138). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayını No: 2750.
Kalaycı, Ş. (2010). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri. Ankara: Asil Yayın Dağıtım Ltd. Şti.
Karahan, S., Uca, S. & Güdük, T. (2022). Nitel araştırmalarda görüşme türleri ve görüşme tekniklerinin uygulanma süreci. Nitel Sosyal Bilimler, 4(1), 78-101.
Karakoç, F. Y. & Dönmez, L. (2014). Ölçek geliştirme çalışmalarında temel ilkeler. Tıp Eğitimi Dünyası, (40), 39-49.
Karataş, Z. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Manevi Temelli Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 62-80.
Karataş, Z. (2017). Sosyal bilim araştırmalarında paradigma değişimi: Nitel yaklaşımın yükselişi. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 68-86.
Kayabaşı, A. & Demirağ, F. (2023). Pazarlama alanında yapılan nitel araştırmaların geçerlilik ve güvenirlik incelemesi. Business, Economics and Management Research Journal, 6(1), 1-17.
Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling. New York: The Guilford Press.
Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel Psychology, 28, 563-575.
Lincoln, Y. & Guba, E. (1985). Naturalistic inquiry. New Delhi: SAGE Publication Inc.
MacCallum, R. C., Widaman, K. F., Zhang, S. & Hong, S. (1999). Sample size in factor analysis. Psychological Methods, 4(1), 84-99.
Miles, B. M., Huberman, A. M. & Saldaña, J. (2014). Qualitative data analysis: A methods sourcebook. New Delhi: SAGE Publications, Inc.
Nakip, M. (2013). Pazarlamada araştırma teknikleri ve SPSS uygulamaları. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Noble, H. & Smith, J. (2015). Issues of validity and reliability in qualitative research. Evidence-Based Nursing, 18(2), 34-35.
Noyan, F. & Ölbaşı-Şimşek, G. (2009). Faktör korelasyonların Cronbach Alpha üzerine etkisi. 6. İstatistik Kongresi (s. 407-421), 29 Nisan-3 Mayıs 2009, Antalya.
Özdamar, K. (2019). SPSS ile biyoistatistik. Eskişehir: Nisan Kitabevi.
Padem, H., Göksu, A. & Konaklı, Z. (2012). Araştırma yöntemleri: SPSS uygulamalı. Sarajevo: International Burch University Publication No: 13.
Pallant, J. (2007). SPSS survival manual. New York: McGraw Hill.
Sekaran, U. (2003). Research methods for business: A skill building Approach. USA: John Wiley & Sons, Inc.
Tabachnick, B. G. & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics. USA: Pearson Education, Inc.
Uzun, P., Avcı, E., İğrek, S. & Yıldız, B. (2021). Nitel araştırmalarda geçerlik ve güvenirlik stratejileri değerlendirme çerçevesi. A. Kızılkaya Namlı (Ed.), Eğitim ve bilim 2021 (s. 7-24). İstanbul: Efe Akademi Yayınevi.
Uzuner, Y. (1999). Niteliksel araştırma yaklaşımı. Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri (s. 173-193). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları No: 1081.
Yaşlıoğlu, M. M. (2017). Sosyal bilimlerde faktör analizi ve geçerlilik: Keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanılması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 46(Özel Sayı), 74-85.
Yazıcıoğlu, Y. & Erdoğan, S. (2004). SPSS uygulamalı-bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Detay Yayıncılık.
Yeşilyurt, S. & Çapraz, C. (2018). Ölçek geliştirme çalışmalarında kullanılan kapsam geçerliği için bir yol haritası. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(1), 251-264.
Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Yurdugül, H. (2005). Ölçek geliştirme çalışmalarında kapsam geçerliği için kapsam geçerlik indekslerinin kullanılması. XIV. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi (s. 1-6), Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi, 28-30 Eylül 2005, Denizli.
