Nüfus Coğrafyası
Özet
Belli bir alanda yaşayan insan sayısını ifade eden nüfusun miktarının yanı sıra gelişimi, dağılışı ve çeşitli nitelikleri incelenmesi gereken önemli konular arasındadır. Nüfusun gelişimi doğumlar, ölümler ve göçlere, yani nüfus hareketlerine bağlıdır. Nüfusun coğrafi dağılışını yeryüzü şekillerinden iklime, su kaynaklarından kara ve denizlerin dağılışına, sanayiden turizme, ulaşımdan ticarete kadar çok farklı coğrafi faktör etkiler. Nüfusun yapısını toplam doğurganlık hızı, ortalama insan ömrü ve sağlık hizmetleri gibi çeşitli faktörler etkiler. Nüfusun yaş ve cinsiyet yapısını gösteren grafiklere nüfus piramitleri denir. Nüfus piramitleri ülkelerin gelişmişlik ve refah düzeyi, eğitim ve sağlık koşulları hakında bilgi verir. Nüfusun okuma-yazma oranı, kentleşme oranı, kişi başı gelir, çalışan nüfusun sektörel dağılımı gibi çeşitli sosyoekonomik ve sosyokültürel özellikleri de son derece önemlidir. Öte yandan geçmişten günümüze hükümetler çeşitli nüfus siyasetleri geliştirmişlerdir. Bilim insanları da nüfus artış hızı ile toprak, su, hava gibi doğal kaynaklar ve ekonomik üretim arasındaki ilişkiler üzerinde durmuşlardır. Bugün 8 milyarı aşan dünya nüfusundaki artışın önümüzdeki yüzyılda duracağı ve azalmaya başlayacağı tahmin edilmektedir.
Referanslar
2827 Sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanun (1983, 24 Mayıs). Resmî Gazete (Sayı: 18059).
557 Sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanun (1965, 10 Nisan). Resmî Gazete (Sayı: 11976).
Aksoy, E. (2016). 1919-1955 Yılları arasında Türkiye’nin nüfus yapısı ve uygulanan nüfus politikaları. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 24, 27-45.
Atalay Şimşek, S. ve Atalay, E. (2020). Türkiye nüfus politikalarına genel bakış. Turkish Studies-Social, 15(7), 41-51.
Aydoğan, E. ve Çoban, E. (2016). Türkiye’de nüfus sayımları ve uygulanan nüfus politikaları. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 6(2), 113-126.
Can, B. & Avcı, S., (2021). Demografik geçiş teorisi açısından Türkiye’nin demografik geçiş aşamaları ve nüfuslanma süreci, Doğu Coğrafya dergisi, 26(46), 229-252. https://doi.org/ 10.17295/ataunidcd.996656
DİE. (1995). Türkiye Nüfusu. 1923-1995 Demografik yapısı ve gelişimi. Ankara: Devlet İstatistik Enstitüsü Matbaası
Doğanay, H., Özdemir, Ü. & Şahin, İ. F. (2011). Genel beşeri ve ekonomik coğrafya. Ankara: Pegem Akademi Yayınları
DPT. (1963). Birinci Kalkınma Planı 1963-1967. Ankara: Devlet Planlama Teşkilatı Yayınları.
DPT. (2013). Onuncu Kalkınma Planı 2014-2018. Ankara: Devlet Planlama Teşkilatı Yayınları.
Eryurt, M. A., Canpolat, Ş. B., Koç, İ. (2013). Türkiye’de Nüfus ve Nüfus Politikaları: Öngörüler ve Öneriler. Amme İdaresi Dergisi, 46(4), 129-156.
Güneş, H. H. (2009). İKTİSAT tarihi açısından nüfus teorileri ve politikaları. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 8(28), 126-138.
Gürtan, K. (1969), Demografik Analiz Metodları, İstanbul Üniversitesi Yayınları No: 1479, İstanbul.
Hay, I. S. & at. all. (2024) Global fertility in 204 countries and territories, 1950–2021,with forecasts to 2100: a comprehensive demographicanalysis for the Global Burden of Disease Study 2021, The Lancet, 403(10440), 1-59. https://doi.org/10.1016/
HÜNEE (2009) Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2008. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri Basımevi.
Kaya, V., & Yalçınkaya, Ö. (2014). Nüfus ekonomik büyüme kaynağı olabilir mi? “En az üç çocuk” politikasına tarihsel bir bakış. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 28(1), 165-198. https://doi.org/10.16951/iibd.20001
Köse, M., & Sertkaya Doğan, Ö. (2022) Nüfus politikaları bağlamında Türkiye nüfusunun demografik dönüşümü, yapısal değişimi ve geleceği. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (74), 247-267.
Saraç, H. Nüfus Politikaları ve İlahi Dinlerdeki Uygulama, Yüksek Lisans Tezi (İ.Ü.S.B.E) İstanbul, 1992.
SEDAC (2024) Gridded Population of the World Countries https://sedac.ciesin.columbia.edu/data/collection/gpw-v4/maps/gallery/search
Sertkaya Doğan, Ö., (2018). Nüfus coğrafyası, editörler: Sertkaya Doğan, Ö. & Doğan, M. Beşeri ve Ekonomik Coğrafya, içinde, s.27-54, Ankara: Pegem Akademi Yayınları
Tuncer, B. (1976), Ekonomik Gelişme ve Nüfus, Hacettepe Üniversitesi Yayınları: D-20, Lider Mat, Ankara.
Tümertekin, E. & Özgüç, N., (2011). Beşeri coğrafya: İnsan, kültür mekan. İstanbul: Çantay Yayınları
UNFPA, 2013, Population Dynamics in the Post-2015 Development Agenda. https://www.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Dynamics%20in%20Post-2015%20FINAL.pdf (son erişim: 15 Ağustos 2024)
United Nations (2019) World Population Prospects. Erişim adresi: https://population.un.org/wpp/
Yılmaz, M. (2018). Irkçılık, etnik ayrım, din ve mezheplerle ilgili sorunlar, editörler: Akengin, H. & Dölek, İ. Günümüz Dünya Sorunları, içinde. s.167-178. Ankara: Pegem Akademi Yayınları
Yılmaz, M. (2021). Türkiye nüfus coğrafyası. Ankara: Nobel Akademi Yayınları
Yücesahin, M. M., Adalı, T. ve Türkyılmaz, A. S. (2016). Population policies in Turkey and demographic changes on a social map. Border Crossing, 6(2), 240-266.
https://tr.al-ain.com/article/kitalara-gore-nufus-sayisi-2024 (son erişim 25 Temmuz 2024)
https://tr.wikipedia.org/wiki/N%C3%BCfuslar%C4%B1na_g%C3%B6re_%C3%BClkeler_ve_ba%C4%9F%C4%B1ml%C4%B1_topraklar_listesi, (son erişim 25 Temmuz 2024)
Referanslar
2827 Sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanun (1983, 24 Mayıs). Resmî Gazete (Sayı: 18059).
557 Sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanun (1965, 10 Nisan). Resmî Gazete (Sayı: 11976).
Aksoy, E. (2016). 1919-1955 Yılları arasında Türkiye’nin nüfus yapısı ve uygulanan nüfus politikaları. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 24, 27-45.
Atalay Şimşek, S. ve Atalay, E. (2020). Türkiye nüfus politikalarına genel bakış. Turkish Studies-Social, 15(7), 41-51.
Aydoğan, E. ve Çoban, E. (2016). Türkiye’de nüfus sayımları ve uygulanan nüfus politikaları. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 6(2), 113-126.
Can, B. & Avcı, S., (2021). Demografik geçiş teorisi açısından Türkiye’nin demografik geçiş aşamaları ve nüfuslanma süreci, Doğu Coğrafya dergisi, 26(46), 229-252. https://doi.org/ 10.17295/ataunidcd.996656
DİE. (1995). Türkiye Nüfusu. 1923-1995 Demografik yapısı ve gelişimi. Ankara: Devlet İstatistik Enstitüsü Matbaası
Doğanay, H., Özdemir, Ü. & Şahin, İ. F. (2011). Genel beşeri ve ekonomik coğrafya. Ankara: Pegem Akademi Yayınları
DPT. (1963). Birinci Kalkınma Planı 1963-1967. Ankara: Devlet Planlama Teşkilatı Yayınları.
DPT. (2013). Onuncu Kalkınma Planı 2014-2018. Ankara: Devlet Planlama Teşkilatı Yayınları.
Eryurt, M. A., Canpolat, Ş. B., Koç, İ. (2013). Türkiye’de Nüfus ve Nüfus Politikaları: Öngörüler ve Öneriler. Amme İdaresi Dergisi, 46(4), 129-156.
Güneş, H. H. (2009). İKTİSAT tarihi açısından nüfus teorileri ve politikaları. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 8(28), 126-138.
Gürtan, K. (1969), Demografik Analiz Metodları, İstanbul Üniversitesi Yayınları No: 1479, İstanbul.
Hay, I. S. & at. all. (2024) Global fertility in 204 countries and territories, 1950–2021,with forecasts to 2100: a comprehensive demographicanalysis for the Global Burden of Disease Study 2021, The Lancet, 403(10440), 1-59. https://doi.org/10.1016/
HÜNEE (2009) Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2008. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Hastaneleri Basımevi.
Kaya, V., & Yalçınkaya, Ö. (2014). Nüfus ekonomik büyüme kaynağı olabilir mi? “En az üç çocuk” politikasına tarihsel bir bakış. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 28(1), 165-198. https://doi.org/10.16951/iibd.20001
Köse, M., & Sertkaya Doğan, Ö. (2022) Nüfus politikaları bağlamında Türkiye nüfusunun demografik dönüşümü, yapısal değişimi ve geleceği. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (74), 247-267.
Saraç, H. Nüfus Politikaları ve İlahi Dinlerdeki Uygulama, Yüksek Lisans Tezi (İ.Ü.S.B.E) İstanbul, 1992.
SEDAC (2024) Gridded Population of the World Countries https://sedac.ciesin.columbia.edu/data/collection/gpw-v4/maps/gallery/search
Sertkaya Doğan, Ö., (2018). Nüfus coğrafyası, editörler: Sertkaya Doğan, Ö. & Doğan, M. Beşeri ve Ekonomik Coğrafya, içinde, s.27-54, Ankara: Pegem Akademi Yayınları
Tuncer, B. (1976), Ekonomik Gelişme ve Nüfus, Hacettepe Üniversitesi Yayınları: D-20, Lider Mat, Ankara.
Tümertekin, E. & Özgüç, N., (2011). Beşeri coğrafya: İnsan, kültür mekan. İstanbul: Çantay Yayınları
UNFPA, 2013, Population Dynamics in the Post-2015 Development Agenda. https://www.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Dynamics%20in%20Post-2015%20FINAL.pdf (son erişim: 15 Ağustos 2024)
United Nations (2019) World Population Prospects. Erişim adresi: https://population.un.org/wpp/
Yılmaz, M. (2018). Irkçılık, etnik ayrım, din ve mezheplerle ilgili sorunlar, editörler: Akengin, H. & Dölek, İ. Günümüz Dünya Sorunları, içinde. s.167-178. Ankara: Pegem Akademi Yayınları
Yılmaz, M. (2021). Türkiye nüfus coğrafyası. Ankara: Nobel Akademi Yayınları
Yücesahin, M. M., Adalı, T. ve Türkyılmaz, A. S. (2016). Population policies in Turkey and demographic changes on a social map. Border Crossing, 6(2), 240-266.
https://tr.al-ain.com/article/kitalara-gore-nufus-sayisi-2024 (son erişim 25 Temmuz 2024)
https://tr.wikipedia.org/wiki/N%C3%BCfuslar%C4%B1na_g%C3%B6re_%C3%BClkeler_ve_ba%C4%9F%C4%B1ml%C4%B1_topraklar_listesi, (son erişim 25 Temmuz 2024)
