Bal Arısı Tür ve Irkları

Meral Kekeçoğlu

doi:10.37609/akya.3355

Yazarlar

Meral Kekeçoğlu

https://orcid.org/0000-0002-2564-8343

DOI: https://doi.org/10.37609/akya.3355.c8863

Özet

Bu bölüm, bal arılarının biyolojik çeşitliliği, coğrafik dağılımı ve taksonomik sınıflandırması üzerine bilgiler içermektedir. Bal arılarının ekosistemlerdeki kritik rolü ve ekonomik önemini vurgulayarak, özellikle Apis mellifera türü ve bu türe ait alt türlerin süreç içerisinde farklı ekolojik koşullara uyum nedeniyle geliştirdiği morfolojik ve genetik farklılıkları ele alınmıştır. Bunun yanı sıra Türkiye’de doğal olarak yayılış gösteren tescilli arı ekotiplerine ayrıntılı olarak yer verilmiştir. Türkiye’de doğal olarak bulunan A. mellifera caucasica, A. mellifera anatoliaca , A. mellifera carnica , A. mellifera syriaca alt türlerinin yanı sıra Trakya, Yığılca, Efe, Hatay, Gökçeada Arısı ekotiplerinin morfolojik ve davranış özellikleri tanımlanmıştır.

Referanslar

Linnaeus C (1758). Systema Naturae. 10th edn. Holmiae Laur Salvii, in Ruttner F (1988). Biogeography and taxonomy of honeybees Springer Verlag, Berlin

Buttel-Reepen H. "Beitrage zur Systematic, Biologie, sowie zurgeschichtlichen und Geographischen Verbreitung der Honigbiene (Apis mellifera L), ihrer Varietaten und der übrigen Apis-Arten," Apistica; 1906. pp. 118-120.

Otis GW. Distribution of recently recognized species of honeybees (Hymenopetra:Apidae: Apis) in Asia. J. Kansas Entomol. Soc.; 1906, 69: 311-333.

Wu YR, Kuang B. Two species of small honeybee – a study of the genus Micrapis. Bee World; 1987, 68(3), 153-155.

Ruttner F. Biogeography and taxonomy of honeybees. Springer-Verlag, Berlin, Heidelberg and New York. isbn: 978-3-642-72651-4. 1988.

Oldroyd BP. Dwarf honey bees (Apis (Mikrapis)). Springer; 2021. pp 333-339. Erişim adresi: https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-3-030-28102-1_38#citeas

Morse RA. Annotated bibliography on Apis dorsata. International Bee Research Association, Gerrards Cross, UK. 25 pp. 1970.

Seeley TD, Seeley RH, and Aratanakul P. Colony defence strategies of the honeybees in Thailand. Ecol. Mono. 52, 43–63. 1982.

Butani DK. An Apis dorsata colony in New Delhi. Ind. Bee J.; 1950. 12, 115.

Thaker CV, Tonapi KV. Nesting behaviour of Indian honeybees. I. Differentiation of worker, queen and drone cells of the combs of Apis dorsata Fabre. Bee Wld; 1961. 42, 61–62.

Rinderer TE, Oldroyd BP, Lekprayoon C, Wongsiri S, Boonthai C, and Thapa R. Extended survival of the parasitic mite Tropilaelaps clareae on adult workers of Apis mellifera and Apis dorsata. J. Apic. Res; 1994. 33, 171–174.

Nagir MT, Armowidi T, Kahono S. The distribution and nest-site preference of Apis dorsata binghami at Maros Forest, South Sulawesi, Indonesia. Journal of Insect Biodiversity; 2016. 4(23), 1-14.

Park, D., Jung, J. W., Choi, B., Jayakodi, M., Lee, J., Lim, J. Y., … & Kwon, H. W. (2015). Uncovering the novel characteristics of asian honey bee, apis cerana, by whole genome sequencing. BMC Genomics, 16(1). https://doi.org/10.1186/1471-2164-16-1

Wållberg, A., Fan, H., Wellhagen, G., Dahle, B., Kawata, M., Haddad, N., … & Webster, M. T. (2014). A worldwide survey of genome sequence variation provides insight into the evolutionary history of the honeybee apis mellifera. Nature Genetics, 46(10), 1081-1088. https://doi.org/10.1038/ng.3077

Koeniger N, Kurze C, Phiancharoen M, Koeniger G. “Up” or“down”that makes the difference. How giant honeybees (Apis dorsata) see the world. PLoS ONE; 2017. 12(11), e0185325.

Smith DR, Vıllafuerte L, Otıs G, Palmer MR. Biogeography of Apis cerana F. and A. nigrocincta Smith: insight from mtDNA studies. Apidologie; 2000. 31: 265-279.

Sheppard WS, Meixner M.D. Apis mellifera pomonella, a new honey bee subspecies from Central Asia. 2003.

Tan K, Meixner MD, Fuchs S, Zhang X, He S, Kandemir İ, Sheppard W.S, Koeniger N. Geographic distribution of the eastern honeybee, Apis cerana (Hymenoptera:Apidae), across ecological zones in China: morphological and molecular analyses. Systematics and Biodiversity; 2006, 4: 473-482.

Tingek S, Koeniger G, Koeniger N. Description of a new cavity-nesting species of Apis (Apis nuluensis n. sp.) from Sabah, Borneo, with notes on its occurrence and reproductive biology. Senckenbergiana Biologica; 1996, 76, 115-119.

Smith F. escriptions of some new insects collected by Dr. Anderson during the expedition to Yunnan. Proc. Zool. Soc. London; 1871, 244-249.

Hadisoesilo S, Raffiudin R, Susanti W, Atmowidi T, Hepburn C, Radloff SE, Fuchs S, Hepburn HR. Morphometric analysis and biogeography of Apis koschevnikovi Enderlein (1906). Apidologie; 2008, 39, 495-503.

Damus MS, Otis GW. A morphometric analysis of Apis cerana F and Apis nigrocincta Smith populations from Southeast Asia. Apidologie; 1997, 28, 309-323.

Sheppard WS, Smith DR. Identification of African-Derived Bees in The America: A Survey of Methods. Ann. Entomol. Soc. Am; 2000. 93(2): 159-176.

Smith DR. Genetic Dıversity ın Turkish Honey bees. Apicultural Research, Review. Uludag Bee Journal; 2002. August.

Ruttner F. Naturgeschichte der Honigbienen, Ehrenwirth Verlag, Münich, Germany ın: Ruttner F. (1988). Biogeography and Taxonomy of honey bees. Verlag, Berlin.310p. 1992.

Hewitt GM. Some genetic consequences of ice ages, and their role in divergence and speciation. Biol. J. Linn. Soc.; 1996. 58: 247-276.

Smith DR. Mitochondrial DNA and honey bee biogeography in: Smith, DR.(ed) Diversity in the genus Apis Boulder, CO Westview, pp. 131-176. 1991.

Klug WS. and Cummings MR. Genetik Kavramlar, 6. basım. Palmer yayıncılık. 2002.

Tihelka E, Cai C, Pisani D, Donoghue PCJ. Mitochondrial genomes illuminate the evolutionary history of the Western honey bee (Apis mellifera). Sci Rep; 2020. 10(1), 14515. doi: 10.1038/s41598-020-71393-0. PMID: 32884034; PMCID: PMC7471700.

Rothenbuhler WC, Kerr WE. Bee genetics’ Ann. Rew. Genet; 1968. 2: 413-438.

Wilson EO, Brown WL. The subspecies concept and its taxonomic application. Syst. Zool.; 1953, 2: 97-111.

Ruttner F, Tassencourt L, Louveaux J. Biometrical-Statistical analysis of the geographic variability of Apis mellifera L. Apidologie; 1978. 9: 363-381.

Engel MS. The taxonomy of recent and fossil honey bees (Hymenoptera: Apidae; Apis). J Hymenoptera Res. 1999: 8: 165–196.

Meixner MD, Pinto MA, Bouga M, Kryger P, Ivanova E, Fuchs S. Standard methods for characterising subspecies and ecotypes of Apis mellifera. J Apic Res. 2013; 52 (4): 1-28.

Chen C, Liu Z, Pan Q, Chen X, Wang H, Guo H, et al. Genomic analyses reveal demographic history and temperate adaptation of the newly discovered honey bee subspecies Apis mellifera sinisxinyuan n. ssp. Mol. Biol. Evol; 2016. 33 (5): 1337-1348.

Yunusbaev UB, Kaskinova MD, Ilyasov RA, Gaifullina LR, Saltykova ES, Nikolenko AG. The role of whole-genome studies in the investigation of honey bee biology. Russ J Genet; 2019, 55, 815-824.

Ilyasov RA, Lee ML, Takahashi JI, Kwon HW, Nikolenko AG. A revision of subspecies structure of western honey bee Apis mellifera. Saudi Journal of Biological Sciences; 2020. 27 (12): 3615-3621.

Whitfield CW, Behura SK, Berlocher SH. Clark AG, Johnston JS, Sheppard WS, et al., Thrice out of Africa: ancient and recent expansions of the honey bee. Apis mellifera Science 2006; 314: 642-645.

Kandemi̇r, İ., Kence, M., & Kence, A. (2000). Genetic and morphometric variation in honeybee (apis melliferal.) populations of turkey. Apidologie, 31(3), 343-356. https://doi.org/10.1051/apido:2000126

Louveaux J. Ecotypes in honeybees. International Apicultural Congress (Apimondia); 1969 22:499-501.

Sıralı, R. (2017). Anadolu arisi (apis mellifera anatoliaca)’nin bazi önemli̇ özelli̇kleri̇. Uludağ Arıcılık Dergisi, 17(2), 82-92. https://doi.org/10.31467/uluaricilik.372897

Ruttner, F. African races of honeybees. Proceedings of the XXVth International Apicultural Congress, Grenoble., 1975, 325-344

Adam B. In Search of Best Strains of Honey Bees (1983). 2nd Edition. Northern Bee Books. 2006 pp. West Yorkshire. U.K.

Kandemir İ, Kence M, Kence A. Morphometric and electrophoretic variation in different honeybees (Apis mellifera) population. Turk J. Vet Anim Sci; 2005. 29:885-890.

Adam B. In Search of the Best Strains of Bee: Second Journey. Bee World; 1954. 35, 193-203.

Sheppard WS. Honey bee diversity – races, ecotypes, strains. In: J.Graham; 2015. editor. The hive and the honey bee. Hamilton (IL): Dadantand Sons; p. 53–70.

Rahimi A, Asadi M. Morphological characteristics of Apis mellifera meda (Hymenoptera: Apidae) in Saghez (west of Iran). Nature Montenegrina; 2010. 10, 101–107.

Skorikov AS. Eine neue Basis für eine Revision der Gattung Apis L. Rep Appl Entomology; 1929b. 4: 249-264

Alpatov WW. The races of honeybees and their use in agricultur. (In Russian) Sredi prirodi; 1948. 4, 1-65.

Bilash GD, Makarov H, Sedich AW. Geographic classification of honeybee races in the USSR. Apimondia Symp Genetics Selection Reproduction, Pp:140-150. 1976.

Awetisjan GA. Apiculture, Apimondia Publishing house, Bucharest in: Awetisjan GA, Gubin WA, Davydenko IK (1969). Selection of Carpathian bees. Proc. Int. Beekeep. Cong. 22:366-371. 1978.

Skorikov AS. Beitrage zur Kenntnis der Kenntnis der kaukasischen Honigbienenrassen. Rep Appl Entomol; 1929a. 4:1-59.

Maa TC. "An inquiry into the systematics of the Tribus Apidini or honeybees (Hymenoptera)," Treubia; 1953. vol. 21, no.1, pp. 525-640.

Doğaroğlu M. Türkiye’de Yetiştirilen Önemli Arı Irk ve Tiplerinin “Çukurova Bölgesi” Koşullarında Performanslarının Karşılaştırılması. Doktora Tezi, Ç.Ü. Ziraat Fakültesi, Adana. 1981.

Settar A. Ege Bölgesi Arı Tipleri Ve Gezginci Arıcılık Üzerine Arastırmalar, Doktora tezi. Ege Ziraai Arastırma Enstitüsü, İzmir, Türkiye. 1983.

Karacaoglu M. Orta Anadolu, Karadeniz Geçit ve Ardahan İzole Bölgeleri Arılarının Bazı Morfolojik Özellikleri Üzerinde Bir Araştırma. Doktora Tezi, A.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara (Basılmamış). 1989.

Özturk AI. Morphometric Analysis of Some Turkish Honeybees (Apis mellifera L.). Master of Philosophy. Univer. ofWales College, Cardiff U.K. 1990.

Karacaoğlu M, Fıratlı Ç. Ardahan İzole Bölge Arılarının bazı Morfolojik Özellikleri. Doğu Anadolu Böl. 1. Arıcılık Semineri. 3-4 Haziran, Erzurum, 1-16. 1992.

Güler A. Türkiye’deki Önemli Balarısı (Apis mellifera L.) Irk ve Ekotiplerinin Morfolojik Özellikleri ve Performanslarının Belirlenmesi Üzerine Araştırmalar. Doktora Tezi, Ç.Ü. Fen Bilimleri Ens., Zootekni Anabilim Dalı, Adana. 1995.

Kekeçoğlu M, Soysal MI. Genetic Diversity of Bee Ecotypes in Turkey and evidence for geographical differences., Romanian Biotechnological letter; 2010. 15 (5).

Gencer HV. Orta Anadolu Balarısı (Apis mellifera anatoliaca) Ekotiplerinin ve Bunların Çeşitli Melezlerinin Yapısal ve Davranışsal Özellikleri Üzerine Bir Araştırma. Doktora Tezi. A.Ü. Fen Bilimleri Ens., Zootekni Anabilim Dah, Ankara. 1996.

Dülger C. Kafkas, Anadolu ve Erzurum Balansı (Apis mellifera L.) Genotiplerinin Erzurum Koşullarındaki Performanslarının Belirlenmesi ve Morfolojik özellikleri. Doktora Tezi, A.Ü. Fen Bilimleri Ens. Zootekni Anabilim Dalı, Erzurum. 1997.

Akyol E. Kafkas ve Muğla Arılarının (Apis mellifera L.) Saf ve Karşılıklı Melezlerinin Morfolojik, Fizyolojik ve Davranışsal Özelliklerinin Belirlenmesi. Doktora Tezi. Ç.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Zootekni Anabilim Dalı, 1998.

Latreille PA. Notice des espèces d'abeilles vivant en grande société, ou abeilles proprement dites, et descriptions d'espèces nouvelles Ann. Mus. Hist. nat. Paris; 1804. 5: 161–178

El-Seedi HR, El-Wahed AAA, Zhao C, Saeed A, Zou X, Guo Z, Hegazi, AG, Shehata, A.A., El-Seedi, H.H.R., Algethami, A.F., et al. A Spotlight on the Egyptian Honeybee (Apis mellifera lamarckii). Animals; 2022. 12, 2749.

Radloff SE, & Hepburn HR. The matter of sampling distance and confidence levels in the subspecific classification of honeybees, Apis mellifera L. Apidologie; 1998. 29(6), 491-501.

Al-Ghamdi AA, Nuru A, Khanbash MS, Smith DR. Geographical distribution and population variation ofApis mellifera jemenitica Ruttner. Journal of Apicultural Research; 2013. 52(3), 124-133.

Smith FG. The races of honeybees in Africa. Bee World; 1961 42, 255–260.

Fuller ZL, Niño EL, Patch HM, Bedoya-Reina OC, Baumgarten T, et al. Genome-wide analysis of signatures of selection in populations of African honey bees (Apis mellifera) using new web-based tools. BMC Genom. Electron. Resour.; 2015, 16, 518.

Lepeletier A. Histoire naturelle des insectes. Hymenopteres; 1836, 1, 400-407. Roret, Paris.

Kaftanoğlu O. Bal arılarında ırk kavramı ve ırk seçim. Uludağ Arıcılık Dergisi; 2001. 1(3), 11-20.

Drescher W. Bienennutzung in Tansania. Aug Dtsch Imkerztg; 1975. 9, 117–122.

Hepburn HR, Crewe RM. Portrait of the Cape honeybee, Apis mellifera capensis. Apidologie; 1991. 22, 567-580.

Ruttner F. Versuch einer Charakterisierung der Carnica-Biene nach ihrem Flügelgeader. Ustav Vedeckotech Inf MZLVH; 1965. 165-172. Praha

Ifantidis MD. Morphological characteristics of the Grek honeybee Apis mellifera cecropia. Proc. Int.Beekeep Congr; 1979. 27:285-291;292-294.

Franck P, Garnery L, Celebrano G, Solignac M, & Cornuet JM. Hybrid origins of honeybees from Italy (Apis mellifera ligustica) and Sicily (A. m. sicula). Molecular Ecology; 2000. 9(7), 907-921.

Pollmann A. Wert der verschiedenen Bienenrassen und deren Varietaten. 2nd edn Voigt, Berlin Leipzig (1st edn with description of A. m. carnica 1879). 1889.

Attanzio A, Tesoriere L, Allegra M, & Livrea MA. Monofloral honeys by Sicilian black honeybee (Apis mellifera ssp. sicula) have high reducing power and antioxidant capacity. Heliyon; 2016. 2(11).

Sheppard WS, Arias MC, Grech A, Meixner MD. Apis mellifera ruttneri, a new honey bee subspecies from Malta. Apidologie; 1997. 28:287-293.

Meixner MD, Worobik M, Wilde J, Fuchs S, Koeniger N. Apis mellifera mellifera in eastern Europe – morphometric variation and determination of its range limits. Apidologie; 2007. 38, 191–197.

Goetze G. Die Honigbiene in natürlicher und künstlicher Zuchtauslese. Parey. Hamburg in: Ruttner, 1988. Biogeography and taxonomy of honeybees. Springer Verlag; 1964. Berlin.

Aglagane A, Oleksa A, Er-Rguibi O, Tofilski A, El Mouden EH, Aamiri A, & Aourir M. Genetic diversity and population structure of the Saharan honey bee Apis mellifera sahariensis from southeastern Morocco: introgression assessment and implications for conservation. Apidologie; 2023. 54(3), 31.

Kence A. Türkiye Bal Arılarında Genetik Çeşitlilik ve Korunmasının Önemi. Uludağ Arıcılık Dergisi; 2006. 6 (1): 25-32. Bursa.

Smith DR, Slaymaker A, Palmer M, Kaftanoğlu O. Turkish honey bees belong to the east Mediterranean mitochondrial lineage. Apidologie; 1997. 28, 269-274.

Palmer MN, Smith DR, and Kaftanoğlu O. Turkish Honeybees: Genetic variation and Evidence for a Fourth Lineage of Apis mellifera mtDNA. The Journal of Heredity; 2000. 91(1).

Kandemir ve ark.,. Mitochondrial DNA variation in honey bee (Apis mellifera L.) population from Turkey. Journal of Apicultural and Bee world; 2006. 45(1): 33-38.

Kekecoglu M, Bouga M, Soysal MI, and Harızanıs P. Bulgarian Journal of Agricultural Science; 2009. 15 (No 6) 2009, 589-597

Kekeçoğlu M. Morphometric divergence of anatolian honeybees through loss of original traits: A dangerous outcome of Turkish apiculture. Sociobiology; 2018., 65(2), 232-243.

Bodenheimer FS. Studies on the honeybee and beekeeping in Turkey, 1th ed., Ankara, Turkey: Merkez Ziraat Mücadela Enstitüsü. 1942.

Anonim,2004. (https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12/20041212.htm#4)

Kandemir I, Meixner MD, Ozkan A, & Sheppard WS. Genetic characterization of honey bee (Apis mellifera cypria) populations in northern Cyprus. Apidologie; 2006. 37(5), 547-555.

Kambur Acar M, Kekeçoğlu M. Is The Natural Honey Bee Biodiversity of Anatolia in the Process of Extinction?. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi; 2020. 30(3), 593-600.

Anonim,2020. (https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/12/20201205-5.htm)

Smith DR ve Brown WM. "Mitochondrial DNA resitriction site polimorphism in American and Africanized honey bees (Apis mellifera )," Experientia; 1988. vol. 44, no. 25, pp. 257-260.

Meixner MD, Sheppard WS, & Poklukar J. Asymmetrical distribution of a mitochondrial DNA polymorphism between 2 introgressing honey bee subspecies. Apidologie; 1993. 24(2), 147-153.

Ünal G, & Özdil F. Genetic characterization of Thrace honey bee populations of Turkey: restriction and sequencing of inter cytochrome C oxidase I-II (CoxI-CoxII) genes. Journal of Apicultural Research; 2018. 57(2), 213-218.

Momeni Jamal, Parejo Melanie, Nielsen Rasmus O., ve ark., (2021). Authoritative subspecies diagnosis tool for European honey bees based on ancestry informative SNPs. BMC Genomics, 22, 1-12., Doi: 10.1186/s12864-021-07379-7

Bouga M, Alaux C, Bienkowska M, Büchler R, Carreck NL, Cauia E, Chlebo R, Dahle B, Raffaele Dall'Olio Pilar De la Rúa, Ales Gregorc, Evgeniya Ivanova, Aykut Kence, Meral Kence, Nikola Kezic, Hrisula Kiprijanovska, Peter Kozmus,Per Kryger, Yves Le Conte, Marco Lodesani, António Manuel Murilhas, Adrian Siceanu ,Gabriele Soland, Aleksandar Uzunov and Jerzy Wilde., 2011. A review of methods for discrimination of honey bee populations as applied to European beekeeping. Journal of Apicultural Research; 1942. 50(1): 51-84.

Güler A. Batı Karadeniz Bölgesi Balarısı (Apis mellifera L.) Populasyonun Morfolojik Özellikleri. Ulusal Zootekni Bilim Kongresi; 2011. pp:187.

Kekeçoğlu M. Düzce İli Yığılca ilçesinde Eşsiz bir arı ekotipi: Yığılca Bal arısı (Apis mellifera L.) . Düzce Belediyesi Kültür yayınları Düzce araştırmaları 1. I. Basım kasım 2014, ISBN 978-605-4133-03-1, sayfa 207-216.

Kekeçoğlu M, Rasgele PG, Burğut A, & Kambur M. Yığılca balarısı (Apis mellifera L.)’nın hijyenik davranış bakımından performanslarının belirlenmesi ve geliştirilmesi. Uludağ Arıcılık Dergisi; 2016. 15(2), 47-59.

Güler A, Bıyık S, ve Güler M. Batı Karadeniz Bölgesi balarılarının (Apis mellifera L.) morfolojik karakterizasyonu. Anadolu. Journal of Agricultural Sciences; 2013. S. 28, no. 1, pp.39-46.

Gür D. Trakya ve Yığılca bal arılarının morfometrik yöntemlerle karşılaştırılması Yüksek Lisans Tezi, Namık Kemal Üniversitesi. 2017.

Gösterit A, Kekeçoğlu M, ve Çıkılı Y. Yığılca Yerel Bal Arısının Bazı Performans Özellikleri Bakımından Kafkas ve Anadolu Bal Arısı Irkı Melezleri ile Karşılaştırılması. Ziraat Fakültesi Dergisi; 2012. 7(1), 107-114.

Gösterit A, Çıkılı Y, ve Kekeçoğlu M. Determination of Annual Colony Development of the Yığılca Local Honeybee in Turkey and Comparison with Apis mellifera caucasica and A. m. anatoliaca Hybrids. Pakistan Journal of Zoology; 2016. 48, 195-199.

Günbey B, & Cengiz F. Karadeniz Bölgesindeki Bazı Bal Arısı (Apis mellifera L.) Genotiplerinin Bölge Koşullarındaki Performansları. Ziraat Mühendisliği; 2021. (371), 113-123.

Anonim,2022. (https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/10/20221025-13.htm)

Kekeçoğlu M. Arıcılık Faaliyetleri Etkisi Altında Düzce Bal Arısı Popülasyonlarındaki Varyasyonların Morfometrik Yöntem İle Araştırılması. Uludağ Arıcılık Dergisi; 2021. 1, 66-82., Doi: 10.31467/uluaricilik.904776 (Yayın No: 7135394)

Güler A ve Kaftanoglu O. Türkiye’deki önemli bal arısı ırk ve ekotiplerinin morfolojik özellikleri-I. Turkish Journal of Veterinary Animal Science; 1999a. c. 23, s. 3, ss 565-575.

Güler A. ve Kaftanoglu O. Türkiye’deki önemli bal arısı ırk ve ekotiplerinin morfolojik özellikleri-II. Turkish Journal of Veterinary Animal Science; 1999b. c. 23, s. 3, ss. 571-575.

Güler A, Kaftanoglu O, Bek Y, ve Yeninar H. Türkiye’deki önemli bal arısı (Apis mellifera L.) ırk ve ekotiplerinin göçer arıcılık kosullarında performanslarının karsılastırılması," Turkish Journal of Veterinary Animal Science; 1999. c. 23, ek s. 3, ss. 565-575.

Oskay D, Kükrer M, & Kence A. Muğla bal arısında (Apis mellifera anatoliaca) Amerikan yavru çürüklüğü hastalığına karşı direnç geliştirilmesi. Arıcılık Araştırma Dergisi; 2019. 11(1), 8-20.

Akyol E, Özkok D, Öztürk C, ve Bayram A. Bazı saf ve melez balarısı (Apis mellifera L.) kolonilerinin oğul eğilimi, yaşama gücü, kışlama yeteneği ve petek işleme etkinliklerinin belirlenmesi üzerine bir araştırma. Uludağ Arıcılık Dergisi; 2005. 5(4), 162-166.

Yücel B, & Kösoğlu M. Ege Bölgesi’nde Muğla ekotipi ve İtalyan melezi bal arılarının kimi performans özellikleri bakımından karşılaştırılması. Kafkas Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi; 2011, 17(6), 1025-1029.

Anonim,2022. (https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/02/20220202-3.htm)

Buttel-Reepen H, & v Buttel-Reepen H. Die stammesgeschichtliche Entstehung des Bienenstaates. Der Einfamilienstaat. Leben und Wesen der Bienen; 1915. 45-90.

Anonim,2019. (https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/05/20190516-14.htm)

Özbakır GÖ. Türkiye’nin Güneydoğu Sınırboyu Bal Arısı Populasyonlarının (Apis Mellifera L.) Morfolojik Özellikleri, Doktora tezi. Zootekni Bölümü, Ankara Üniversitesi, Ankara, Türkiye. 2011.

Koca AÖ. Ortadoğu’da Yayılış Gösteren Apis mellifera L. (Hymenoptera: Apidae) Alttürlerinin Geometrik Morfometri Yöntemleriyle Analizi, Doktora tezi. Biyoloji Bölümü, Ankara Üniversitesi, Ankara, Türkiye. 2012.

Kambur M, Kekeçoğlu M. The loss of genetic diversity on native Turkish honey bee (Apis mellifera L.) subspecies. Anadolu Journal of Agricultural Sciences; 2018a, 33: 73-84. Doi: 10.7161/omuanajas.337798.

Kambur M, Kekeçoğlu M. The current situation of Turkey honey bee (Apis mellifera L.) biodiversity and conservations studies. Biological Diversity and Conservation; 2018b. 11(1): 105-119. Doi: 10.13140/RG.2.2.12203.54568.

Güder A, Işık A, ve Özdil F. Trakya Bölgesindeki Bal Arılarında (Apis mellifera L.) mtDNA 16S rDNA ve ND5 Genleri Analizi. Hayvansal Üretim; 2017. 58(2), 7-14.

Anonim, 2019. (https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/05/20190516-14.htm)