Yapay Zekâ Okuryazarlığı
Özet
Yapay zekâ, 1950'lerden itibaren gelişmeye başlamış ve günümüzde eğitimden sağlığa birçok sektörde önemli bir rol oynamaktadır. Yapay zekâ okuryazarlığı, bireylerin bu teknolojiyi etkin ve etik bir şekilde kullanabilmeleri için gerekli becerileri ifade eder. Eğitim alanında, yapay zekâ uygulamaları öğrencilere kişiselleştirilmiş öğrenme deneyimleri sunarak bireysel ihtiyaçlarına yönelik eğitim sağlar. Oyunlaştırma ve etkileşimli içerikler, öğrenmeyi eğlenceli hale getirirken öğrencilerin motivasyonunu artırır. Ancak Türkiye’de eğitim müfredatlarında Yapay zekâ okuryazarlığına yeterince yer verilmediği görülmektedir. Bu durum, öğrencilerin Yapay zekâ teknolojilerini anlamalarını ve etkili bir şekilde kullanmalarını zorlaştırmaktadır. Yapay zekâ hızla gelişmesi ve toplumsal etkileri, bireylerin bu teknolojiyi bilinçli bir şekilde kullanabilmesini zorunlu kılmaktadır. Eğitim sisteminin, Yapay zekâ etkilerini göz önünde bulundurarak yenilenmesi ve Yapay zekâ okuryazarlığını artıracak içerikler eklemesi gerekmektedir. Bu değişiklikler, öğrencilerin gelecekte dijital dünyada etkili bir şekilde varlık göstermelerini sağlayacaktır. Yapay zekâ okuryazarlığı, 21. yüzyılda bireylerin başarılı olabilmesi için kritik bir yetkinlik haline gelmiştir.
Referanslar
Adıgüzel, T., Kaya, M. H., & Cansu, F. K. (2023). Revolutionizingeducationwith AI: Exploringthetransformativepotential of ChatGPT. ContemporaryEducationalTechnology, 15(3), ep429. https://doi.org/10.30935/cedtech/13152
Aşıcı, M. (2009). Kişisel ve sosyal bir değer olarak okuryazarlık. Değerler Eğitimi Dergisi, 7(17), 9-26. http://ded.dem.org.tr/gorsel/pdf/ded-17-makale-1
Baykal, M. (2000), “Dil Kirlenmesi” Evrensel Kültür, Sayı:103, Temmuz 2000
Copilot.(2024). https://copilot.microsoft.com/
Çelebi, C., Demir, U. & Karakuş, F. (2023). Yapay zekâ okuryazarlığı konulu çalışmaların sistematik derleme yöntemiyle incelenmesi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi 5(2), 535-560. https://doi.org/ 10.51119/ereegf.2023.67
Çetindamar, D.,Kitto, K., Wu, M., Zhang, Y., Abedin, B., & Knight, S. (2022). Explicatingailiteracy of employees at digitalworkplaces. IEEE Transactions on Engineering Management, 71, 810 - 823. https://doi.org/10.1109/TEM.2021.3138503
Eyüp, B.,& Kayhan, S. (2023). Pre-Service Turkish Language Teachers' AnxietyandAttitudestowardArtificialIntelligence. International Journal of EducationandLiteracyStudies, 11(4), 43-56.
Evangelista, I., Blesio, G. & Benatti, E. (2018). Whyarewe not teachingmachinelearning athighschool? A proposal. In 2018 World EngineeringEducation Forum-Global EngineeringDeansCouncil (WEEF-GEDC), 1-6. IEEE. doi: 10.1109/WEEF-GEDC.2018.8629750
Farrelly, T., & Baker, N. (2023). Generativeartificialintelligence: Implicationsandconsiderationsforhighereducationpractice.EducationSciences, 13 (11), 1109.
Ferikoğlu, D. (2021). Öğretmenler için yapay zekâ farkındalık düzeyi ölçeği: güvenilirlik ve geçerlilik çalışması [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi].Bahçeşehir Üniversitesi.
Demı̇r, K., & Güraksin, G. E. (2022). Determiningmiddleschoolstudents’ perceptions of theconcept of artificialintelligence: A metaphoranalysis. ParticipatoryEducationalResearch, 9(2), 297-312. https://doi.org/10.17275/per.22.41.9.2
Hornberger, M., Bewersdorff, A., & Nerdel, C. (2023). What do universitystudentsknowaboutArtificialIntelligence? Development andvalidation of an AI literacy test. ComputersandEducation: ArtificialIntelligence, 5, 100165.
Karakoç Keskin, E. (2023). Yapay zekâ sohbet robotu chatgpt ve Türkiye internet gündeminde oluşturduğu temalar. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 7(2), 114-131.
Karakuş, Geçgel & Çetin- International Journal of Active Learning, 8(1), 2024, 50-63
Karaoğlan Yılmaz, F. G. & Yılmaz, R. (2023). Yapay zekâ okuryazarlığı ölçeğinin Türkçeye uyarlanması. Bilgi ve İletişim Teknolojileri Dergisi, 5(2), 172-190. https://doi.org/10.53694/bited.1376831
Kellner, D. (2001). New technologies/newliteracies: Reconstructing education for the new millennium. International Journal of Technologyand Design Education, 11(1), 67–81. https://doi.org/10.1023/A:1011270402858
Kress, G. (2003). Literacy in thenewmedia age.PsychologyPress. https://books.google.com/books?hl=tr&lr=&id=2vaNeafOoiYC&oi=fnd&pg=PP17&dq=Kress,+G.+R.+(2003).+Literacy+in+the+new+media+age:+Psychology+Press.&ots=Uwj7oZE7Td&sig=eitlLPVGD1wasb4NOBjNMDlmjoU
Knox, J. (2020). Artificialintelligenceandeducation in China. Learning, Media andTechnology, 45(3), 298-311. https://doi.org/10.1080/17439884.2020.1754236
Laupichler, M. C.,Aster, A., Haverkamp, N., & Raupach, T. (2023). Development of the “scalefortheassessment of non-experts’ AI literacy”–An exploratoryfactoranalysis. Computers in Human BehaviorReports, 12, 100338.
Lee, R. (2021). Artificialintelligence in daily life. Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-15-7695-9
Leu, D. J.,Kinzer, C. K., Coiro, J., Castek, J., & Henry, L. (2017). New literacies: A dual-leveltheory of thechangingnature of literacy, instruction, andassessment. Article in Journal of Education, 197(2), 1–18. https://doi.org/10.1177/002205741719700202
Long, D. & Magerko, B. (2020). What is AI literacy? Competenciesanddesignconsiderations. InProceedings of the 2020 CHI conference on humanfactors in computingsystems, 1-16. doi: 10.1145/3313831.3376727
McCarthy, J. (2007). From here tohuman-levelAI. ArtificialIntelligence, 171(18), 1174-1182. https://doi.org/10.1016/j.artint.2007.10.009
MEB. (2023). https://cdn.eba.gov.tr/kitap/digital/#p=1 sayfasından erişilmiştir
MEB. (2024).https://tymm.meb.gov.tr/beceriler/okuryazarlik-becerilerisayfasından erişilmiştir
MEB. (2024). 5.Sınıf Türkçe Ders Kitabı.https://tymm.meb.gov.tr/upload/kitap/tegm/turkce_5_1.pdfsayfasından erişilmiştir
Ng, D. T.,Leung, J. K., Chu, S. K., & M. Q. (2021). Conceptualizing AI literacy: An exploratoryreview. ComputersandEducation: ArtificialIntelligence, 2. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2021.100041
Onat F. (2022). Yapay Zekâ Okuryazarlık Becerilerinin Gelişimini Etkileyen Öğretimsel Unsurların İncelenmesi, 6.
Oral, A. (2021). Yapay zekâ ve makine öğrenmesi. Beta Yayınları.
Önal, İ. (2010). Tarihsel değişim sürecinde yaşam boyu öğrenme ve okuryazarlık: Türkiye deneyimi. Bilgi Dünyası, 11(1), 101–121. http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/10544?locale-attribute=en
Partnershipfor 21st Century Learning (2019). Framework for 21st Century Learning Definitions.Retrievedfrom:http://static.battelleforkids.org/documents/p21/P21_Framework_Definitions BFK.pdf
Şahbaz, N. K., & Çekici, Y. E. (2012). Disiplinler arası bir disiplin olarak Türkçe eğitimi. Electronic TurkishStudies, 7(3).
Yetişensoy, O., & Rapoport, A. (2023). Artificialintelligenceliteracyteaching in socialstudieseducation. Journal of PedagogicalResearch, 7(3), 100-110. https://doi.org/10.33902/JPR.202320866
Yılmaz, A. (2021). Yapay zekâ.Kodlab Yayın Dağıtım Yazılım Ltd. Şti.
Zawacki-Richter, O.,Marín, V. I., Bond, M., & Gouverneur, F. (2019). Systematicreview of research on artificialintelligenceapplications in highereducation–wherearetheeducators?.International Journal of EducationalTechnology in HigherEducation, 16(1), 1-27. https://doi.org/10.1186/s41239-019-0171-0
Referanslar
Adıgüzel, T., Kaya, M. H., & Cansu, F. K. (2023). Revolutionizingeducationwith AI: Exploringthetransformativepotential of ChatGPT. ContemporaryEducationalTechnology, 15(3), ep429. https://doi.org/10.30935/cedtech/13152
Aşıcı, M. (2009). Kişisel ve sosyal bir değer olarak okuryazarlık. Değerler Eğitimi Dergisi, 7(17), 9-26. http://ded.dem.org.tr/gorsel/pdf/ded-17-makale-1
Baykal, M. (2000), “Dil Kirlenmesi” Evrensel Kültür, Sayı:103, Temmuz 2000
Copilot.(2024). https://copilot.microsoft.com/
Çelebi, C., Demir, U. & Karakuş, F. (2023). Yapay zekâ okuryazarlığı konulu çalışmaların sistematik derleme yöntemiyle incelenmesi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi 5(2), 535-560. https://doi.org/ 10.51119/ereegf.2023.67
Çetindamar, D.,Kitto, K., Wu, M., Zhang, Y., Abedin, B., & Knight, S. (2022). Explicatingailiteracy of employees at digitalworkplaces. IEEE Transactions on Engineering Management, 71, 810 - 823. https://doi.org/10.1109/TEM.2021.3138503
Eyüp, B.,& Kayhan, S. (2023). Pre-Service Turkish Language Teachers' AnxietyandAttitudestowardArtificialIntelligence. International Journal of EducationandLiteracyStudies, 11(4), 43-56.
Evangelista, I., Blesio, G. & Benatti, E. (2018). Whyarewe not teachingmachinelearning athighschool? A proposal. In 2018 World EngineeringEducation Forum-Global EngineeringDeansCouncil (WEEF-GEDC), 1-6. IEEE. doi: 10.1109/WEEF-GEDC.2018.8629750
Farrelly, T., & Baker, N. (2023). Generativeartificialintelligence: Implicationsandconsiderationsforhighereducationpractice.EducationSciences, 13 (11), 1109.
Ferikoğlu, D. (2021). Öğretmenler için yapay zekâ farkındalık düzeyi ölçeği: güvenilirlik ve geçerlilik çalışması [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi].Bahçeşehir Üniversitesi.
Demı̇r, K., & Güraksin, G. E. (2022). Determiningmiddleschoolstudents’ perceptions of theconcept of artificialintelligence: A metaphoranalysis. ParticipatoryEducationalResearch, 9(2), 297-312. https://doi.org/10.17275/per.22.41.9.2
Hornberger, M., Bewersdorff, A., & Nerdel, C. (2023). What do universitystudentsknowaboutArtificialIntelligence? Development andvalidation of an AI literacy test. ComputersandEducation: ArtificialIntelligence, 5, 100165.
Karakoç Keskin, E. (2023). Yapay zekâ sohbet robotu chatgpt ve Türkiye internet gündeminde oluşturduğu temalar. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 7(2), 114-131.
Karakuş, Geçgel & Çetin- International Journal of Active Learning, 8(1), 2024, 50-63
Karaoğlan Yılmaz, F. G. & Yılmaz, R. (2023). Yapay zekâ okuryazarlığı ölçeğinin Türkçeye uyarlanması. Bilgi ve İletişim Teknolojileri Dergisi, 5(2), 172-190. https://doi.org/10.53694/bited.1376831
Kellner, D. (2001). New technologies/newliteracies: Reconstructing education for the new millennium. International Journal of Technologyand Design Education, 11(1), 67–81. https://doi.org/10.1023/A:1011270402858
Kress, G. (2003). Literacy in thenewmedia age.PsychologyPress. https://books.google.com/books?hl=tr&lr=&id=2vaNeafOoiYC&oi=fnd&pg=PP17&dq=Kress,+G.+R.+(2003).+Literacy+in+the+new+media+age:+Psychology+Press.&ots=Uwj7oZE7Td&sig=eitlLPVGD1wasb4NOBjNMDlmjoU
Knox, J. (2020). Artificialintelligenceandeducation in China. Learning, Media andTechnology, 45(3), 298-311. https://doi.org/10.1080/17439884.2020.1754236
Laupichler, M. C.,Aster, A., Haverkamp, N., & Raupach, T. (2023). Development of the “scalefortheassessment of non-experts’ AI literacy”–An exploratoryfactoranalysis. Computers in Human BehaviorReports, 12, 100338.
Lee, R. (2021). Artificialintelligence in daily life. Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-15-7695-9
Leu, D. J.,Kinzer, C. K., Coiro, J., Castek, J., & Henry, L. (2017). New literacies: A dual-leveltheory of thechangingnature of literacy, instruction, andassessment. Article in Journal of Education, 197(2), 1–18. https://doi.org/10.1177/002205741719700202
Long, D. & Magerko, B. (2020). What is AI literacy? Competenciesanddesignconsiderations. InProceedings of the 2020 CHI conference on humanfactors in computingsystems, 1-16. doi: 10.1145/3313831.3376727
McCarthy, J. (2007). From here tohuman-levelAI. ArtificialIntelligence, 171(18), 1174-1182. https://doi.org/10.1016/j.artint.2007.10.009
MEB. (2023). https://cdn.eba.gov.tr/kitap/digital/#p=1 sayfasından erişilmiştir
MEB. (2024).https://tymm.meb.gov.tr/beceriler/okuryazarlik-becerilerisayfasından erişilmiştir
MEB. (2024). 5.Sınıf Türkçe Ders Kitabı.https://tymm.meb.gov.tr/upload/kitap/tegm/turkce_5_1.pdfsayfasından erişilmiştir
Ng, D. T.,Leung, J. K., Chu, S. K., & M. Q. (2021). Conceptualizing AI literacy: An exploratoryreview. ComputersandEducation: ArtificialIntelligence, 2. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2021.100041
Onat F. (2022). Yapay Zekâ Okuryazarlık Becerilerinin Gelişimini Etkileyen Öğretimsel Unsurların İncelenmesi, 6.
Oral, A. (2021). Yapay zekâ ve makine öğrenmesi. Beta Yayınları.
Önal, İ. (2010). Tarihsel değişim sürecinde yaşam boyu öğrenme ve okuryazarlık: Türkiye deneyimi. Bilgi Dünyası, 11(1), 101–121. http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/handle/11655/10544?locale-attribute=en
Partnershipfor 21st Century Learning (2019). Framework for 21st Century Learning Definitions.Retrievedfrom:http://static.battelleforkids.org/documents/p21/P21_Framework_Definitions BFK.pdf
Şahbaz, N. K., & Çekici, Y. E. (2012). Disiplinler arası bir disiplin olarak Türkçe eğitimi. Electronic TurkishStudies, 7(3).
Yetişensoy, O., & Rapoport, A. (2023). Artificialintelligenceliteracyteaching in socialstudieseducation. Journal of PedagogicalResearch, 7(3), 100-110. https://doi.org/10.33902/JPR.202320866
Yılmaz, A. (2021). Yapay zekâ.Kodlab Yayın Dağıtım Yazılım Ltd. Şti.
Zawacki-Richter, O.,Marín, V. I., Bond, M., & Gouverneur, F. (2019). Systematicreview of research on artificialintelligenceapplications in highereducation–wherearetheeducators?.International Journal of EducationalTechnology in HigherEducation, 16(1), 1-27. https://doi.org/10.1186/s41239-019-0171-0
