Halk Arasında Grip Tedavisinde Kullanılan Bitkiler

Süleyman Burak Bayındır; Seçil Karahüseyin

doi:10.37609/akya.3310

Yazarlar

Süleyman Burak Bayındır

Seçil Karahüseyin

https://orcid.org/0000-0002-3515-2974

DOI: https://doi.org/10.37609/akya.3310.c11747

Özet

Grip özellikle kış aylarında toplumun her kesiminde karşılaşılabilen, dünya genelinde pandemilere sebep olabilen bulaşıcı bir hastalıktır. Viral kaynaklı bir enfeksiyon olması sebebiyle de antibiyotik ile tedavisi mümkün olmayıp antiviral ajanlarla tedavi edilmelidir. Gerek antiviral ajanların yetersiz kalması gerekse mevcut antivirallerin yan etki potansiyelinin yüksek olması sebebiyle enfekte olan hastalar bitkilere başvurarak bitkilerin bileşiminde bulunan fitokimyasalların antiviral, hastalık semptomlarını azaltacak, bağışıklık sistemini güçlendirecek etkilerinden yararlanmaktadır. Bu çalışmada Türkiye’de 48 farklı ilde grip ve soğuk algınlığı tedavisinde halk tarafından kullanılan bitkiler listelenerek en çok kullanılan 10 bitki irdelenmiş ve kullanımlarına sebep olan fitokimyasal maddeler açıklanmıştır. Çalışmada tespit edilen bitkilerin genellikle uçucu yağ, saponin, müsilaj, flavonoid taşıyan droglar olduğu görülmüştür. Genellikle infüzyon veya dekoksiyon yöntemiyle hazırlanarak çay şeklinde tüketilmektedir.

Influenza is an infectious disease that can be encountered in all segments of society, especially in the winter months, and can cause pandemics worldwide. Since it is a viral infection, it cannot be treated with antibiotics and must be treated with antiviral agents. Due to both the inadequacy of antiviral agents and the high side effect potential of existing antivirals, infected patients resort to plants and benefit from the antiviral effects of phytochemicals in the composition of plants to reduce disease symptoms and strengthen the immune system. In this study, the plants used by the public in the treatment of influenza and colds in 48 different provinces in Turkey were listed, the 10 most commonly used plants were examined, and the phytochemical substances that cause their use were explained. It was observed that the plants identified in the study were generally essential oils, saponins, mucilages, and flavonoid-carrying drugs. They are usually prepared by the infusion or decoction method and consumed as tea.

Referanslar

Abak, F. (2018). Şanlıurfa İli Lamıaceae (Ballıbabagiller) Familyasının Florası Bazı Taksonların Fitokimyasal Ve Etnobotanik Özellikleri. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Akan, H. (2015). Flu and Preventive Measures. The Journal of Turkish Family Physician, 6(4), 133–141.

Akgül, A. (2008). Mi̇dyat (Mardi̇n) ci̇varinda etnobotani̇k. Ege Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Alagöz, Ş. (2023). Oruçlu, Sarı Budak Ve Ballıüzüm Köylerinde (Artvin) Etnobotanik Bir Çalışma. Artvin Çoruh Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.

Albayrak, N. B. (2019). Orhaneli Ve Büyükorhan (Bursa) İlçelerinde Etnobotanik Bir Araştırma. Bursa Uludağ Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Alıç, B., Ocay, N., & Demir, M. K. (2021). Kara Mürverin (Sambucus nigra L.) Besinsel İçeriği ve Fonksiyonel Özellikleri. Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 11(2), 1140–1153.

Alpaslan, Z. (2012). Ergan Dağı (Erzincan)’nın Etnobotanik Özellikleri. Erzincan Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Altundağ, Ş., & Aslım, B. (2005). Kekiğin bazı bitki patojeni bakteriler üzerine antimikrobiyal etkisi. Orlab On-Line Mikrobiyoloji Dergisi, 3(7), 12-14(7)-(6).

Arasan, Ş. (2022). Kozak Yaylası (Bergama) Ve Çevresinde Etnobotanik Araştırmalar. Ege Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Arı, S. (2014). Afyonkarahisar Ve Civarında Halk Tarafından Kullanılan Bazı Bitkilerin Etnobotanik Özellikleri. Afyon Kocatepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Ayandın, H. (2010). Avşar, Şabanözü Ve Çile Dağı (Polatlı / Ankara) Arasında Kalan Bölgenin Etnobotanik Özellikleri. Selçuk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Badem, M. (2017). Akkuş (Ordu) Ve Köylerinde Bulunan Bitkilerin Etnobotanik Ve Etnomedikal Özelliklerinin Belirlenmesi Ve Halk İlacı Olarak Kullanılan Türlerin Biyolojik Aktivitelerinin Değerlendirilmesi. Karadeniz Teknik Üniversitesi.

Başer, K. H. C. (2022). kekik. TÜRKİYE TABİATINI KORUMA DERNEĞİ TABİAT VE İNSAN DERGİSİ, 1(191).

Batan, N. (2021). Şanlıurfa İlinin Viranşehir Ve Ceylanpınar İlçelerinin Florasında Bulunan Bitkilerin Etnobotanik Özellikleri. Harran Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Batkan, E. S. (2019). Çardak (Denizli) Yöresinde Etnobotanik Bir Çalışma. Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.

Bellikci Koyu, E. (2020). Türkiye’nin Etnobotanik Veritabanı. Ege Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.

Bozdemir, Ç. (2019). Economic importance and usage fields of oregano species growing in Turkey. Yuzuncu Yil University Journal of Agricultural Sciences, 29(3), 583–594.

Carrat, F., Vergu, E., Ferguson, N. M., Lemaitre, M., Cauchemez, S., Leach, S., & Valleron, A. J. (2008, April 1). Time lines of infection and disease in human influenza: A review of volunteer challenge studies. American Journal of Epidemiology, Vol. 167, pp. 775–785. Oxford Academic.

Çiçek, İ. (2019). Çermik İlçesini ve Köylerini (Diyarbakır) Etnobotanik Özellikleri. Bingöl Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Çorlu, S. (2023). Kemah (Erzincan) İlçesinin Etnobotanik Özellikleri. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Coşkun Yıldız, M. (2023). Glycyrrhıza Glabra L. (Meyan) Bitkisinin Antiviral Etkinliği Hakkında Bir Değerlendirme. İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.

Demir, Ü. (2021). Güroymak (Bitlis)’İn Etnobotanik Özellikleri Üzerine Araştırmalar. Bitlis Eren Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.

Demirci, S. (2010). Andırın (Kahramanmaraş) İlçesinde Etnobotanik Bir Araştırma. İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.

Demirel, O. (2021). Sütçüler (Isparta)’ De Etnobotanik Bir Çalışma. Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.

Deniz, L. (2008). Uşak Üniversitesi 1 Eylül Kampüsü (Uşak) Florası Ve Etnobotanik Açıdan Değerlendirilmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Deprelli, D. E. (2020). Eldeş Köyü (Ilgın/Konya) Ve Çevresinin Etnobotanik Özellikleri. Selçuk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Doğan, Adnan, Kazankaya, A., Çelik, F., & Uyak, C. (2018). Kuşburnunun Halk Hekimliğindeki Yeri Ve Bünyesindeki Bileşenler Açısından Yararları. 2–7.

Doğan, Ahmet. (2014). Pertek (Tunceli) Yöresinde Etnobotanik Araştırmalar. Marmara Üniversitesi.

Durmaz, H., Hülül, M., & Celik, H. (2018). Meyan (Glycyrrhiza glabra L.) Bitkisinin Antibakteriyel ve Antioksidan Aktiviteleri. Harran Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 7, 37–41.

Ege, M., & Elmastaş, M. (2020). Antiviral Etkili Fitoterapötikler : Tıbbi Bitkiler ve Fitokimyasallar. Bütünleyici ve Anadolu Tıbbı Dergisi Journal of Integrative and Anatolian Medicine, 1(2), 5–20.

Elmas, S., & Elmas, O. (2021). Salvia fruticosa’nın (Anadolu Adaçayı) Terapötik Etkileri. International Journal of Life Sciences and Biotechnology, 4(1), 114–137.

Emre Bulut, G. (2008). Bayramiç (Çanakkale) Yöresi̇nde Etnobotani̇k Araştırmalar. Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.

Erbaş, S., & Fakir, H. (2012). Türkiye ’ nin Batı Akdeniz Yöresinde doğal olarak yetişen d ağ ç ayı ( Sideritis libanotica Labill . subsp . linearis ( Bentham ) Bornm ) ve b ayır k ekiği ( Origanum sipyleum L .) türlerinin uçucu yağ oranları ve bileşenlerinin belirlenmesi. SDÜ Orman Fakültesi Dergisi, 119–122.

Ercan Oğuztürk, G., Turna, T., Yüksek, T., & Kaval, U. (2021). Bazı Bitki Ekstraktlarının Antiviral Etkileri Üzerine Bir Derleme. Bayburt Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 4(3).

Erdinç Usta, B. (2021). Samandere Vadisi (Düzce) Ve Çevresinin Etnobotanik Özellikleri. Düzce Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Erdoğan, R. (2011). Sarıveliler (Karaman) Ve Çevresinde Yetişen Bitkilerin Etnobotanik Özellikleri. Selçuk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Eroğlu Erik, A. (2019). Afyonkarahisar İlinde Etnobotanik Bir Çalışma. Yeditepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.

Furkan, M. K. (2016). Adıyaman İlinde Yetişen Bazı Bitkilerin Etnobotanik Özellikleri. Adıyaman Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Gençay, A. (2007). Cizre (Şırnak)’Nin Etnobotanik Özellikleri. Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Göldağ, R., Göldağ, Ö. G., & Doğan, M. (2022). Beslenme ve Sağlık İçin Kara Mürver’in (Sambucus nigra L.) Önemi: Biyolojik Aktiviteleri. Academic Platform Journal of Halal Life Style, 4(1), 10–17.

Güçlü, İ., & Yüksel, V. (2017). Fitoterapide Antiviral Bitkiler. Deneysel Tıp Dergisi, 7(13), 25–34.

Gülden Yılmaz;Kutlu, B. (2010). Grip Polikliniği Verileri Işığında Pandemik İnfluenza Salgını. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası, 63(3), 73–77.

Gülen Özel Kaya, Nurgün Küçükboyacı, Fatma Ayaz, M. Mesud Hürkul, M. Erkan Uzunhisarcıklı, A. K. (2010). Ankara Ve Adana’da Aktarlarda “Hatmi” Adı Altında Satılan Drogların Avrupa Farmakopesi’ne Uygunluğunun Değerlendirilmesi. Ankara Ecz. Fak. Derg., 39(4), 291–316.

Güneş, M. E. (2021). Muş İli Merkez İlçesi Ve Köylerinde Etnobotanik Araştırmalar. Bitlis Eren Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.

Güneş, S. (2010). Karaisalı (Adana) Ve Köylerinde Halkın Kullandığı Doğal Bitkilerin Etnobotanik Yönden Araştırılması. Niğde Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Gürlek, H. (2021). Şanlıurfa’da Tüketime Sunulan Meyan Şerbeti’nin Mikrobiyolojik Kalitesinin Araştırılması. Harran Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Karakurt, E. (2014). Kelkit (Gümüşhane) İlçesinin Etnobotanik Özellikleri. Erzincan Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Karataş, İ., Karataş, R., & Elmastaş, M. (2019). Yaygın Olarak Kullanılan Bazı Tıbbi v e Aromatik Bitkilerin Sıcak Su İnfüzyonlarının Sekonder Metabolit İçeriği ve Antioksidan Aktivitelerinin Belirlenmesi Determination of Secondary Metabolite Content And Antioxidant Activity of Hot Water Infusion of Som. GAZİOSMANPAŞBi̇li̇msel AraştirmDergi̇si̇ (Gbad).

Kaval, İ. (2011). Geçitli (Hakkari) VE Çevresinin Etnobotanik Özellikleri. Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Kaya, T. (2021). Osmaneli (Bilecik) Çevresinde Tarımsal Biyoçeşitlilik Ve Etnobotanik Araştırmaları. Manisa Celal Bayar Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Kayalar, E. (2019). Salvıa Offıcınalıs L. (Tıbbi Adaçayı)’İn Farmasötik Botanik Özellikleri Ve Hızlı Üst Çene Genişletmesinde Yeni Kemik Yapımı Üzerine Etkisinin In Vıvo Olarak İncelenmesi. Eskişehir Anadolu Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.

Kaygusuz, S., & Gül, S. (2018). GRİP Ve Aşi. Kırıkkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 20(3), 329–344.

Kazaz, S., Baydar, H., & Erbas, S. (2009). Variations in Chemical Compositions. Czech Journal of Food Sciences, 27(3), 178–184.

Keskinbaş, H. (2023). Osmaniye İlçelerinin Bazı Köylerinde Etnobotanik Araştırmalar. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Kızılaslan, Ç. (2008). İzmit Körfezi’nin Güney Kesiminde Etnobotanik Bir Araştırma. İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.

Köse, M. (2019). Güneysu (Rize) İlçesinin Etnobotanik Özellikleri. Artvin Çoruh Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Kurnaz Karagöz, F. (2013). Suşehri (Sivas) Bölgesinin Etnobotanik Açıdan Değerlendirilmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Mart, S. (2006). Bahçe ve Hasanbeyli (Osmaniye) Halkının Kullandığı Doğal Bitkilerin Etnobotanik Yönden Araştırılması. Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Milena, P., Mateusz, K., & Agnieszka, K. (2020). Phenolic Composition and Biological Properties of Wild and Commercial Dog Rose Fruits and Leaves. MDPI, 1–15.

Mükemre, M. (2013). Konalga, Sırmalı, Dokuzdam Köyleri (Çatak-Van) Ve Çevrelerinin Etnobotanik Özellikleri. Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Mumcu, Y. (2018). Tekirdağ, Çerkezköy Ve Çevresinde Yetişen Bitkiler Ve Etnobotanik Özellikleri. Giresun Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Nadiroğlu, M. (2017). Karlıova (Bingöl) İlçesinin Etnobotanik Özellikleri. Bingöl Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Olgun, Ş. (2019). Arıcak (Elazığ) İlçesinin Etnobotanik Özellikleri. Bingöl Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Öz, C. (2022). Akçakale Ve Harran (Şanlıurfa) İlçelerinin Etnobotanik Özellikleri. Harran Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Özdemir, A. (2019). Erbaa (Tokat)’da Etnobotanik Bir Araştırma. Harran Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Özer, H. (2016). Erzurum Çevresinde Doğal Yayılış Gösteren Salvia Türleri ve Tıbbi Özellikleri. Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Dergisi, 25(ÖZEL SAYI-2), 340–345.

Öztürk, Z. (2022). Maçka (Trabzon) İlçesinde Yetişen Bazı Bitkilerin Etnobotanik Özellikleri Ve Peyzaj Değerleri (Artvin Çoruh Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü). Artvin Çoruh Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. Retrieved from www.aging-us.com

Özyazgan, C., Ferahoğlu, E., & Kirici, S. (2023). Hatmi ( Althaea officinalis L .) Bitkisinin Genel Özellikleri ve Bazı Aktarlardaki Durumu. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 1, 29–37.

Pek, A. İ. (2010). Türkiye Florasında Bulunan Salvia Türleri ve Tehlike Durumları. Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Dergisi, 19(1–2), 30–35.

Sargın, S. A. (2013). Alaşehir Ve Çevresinde (Manisa) Tarımsal Biyoçeşitlilik Ve Etnobotanik Araştırmaları. Balıkesir Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Şekeroğlu, N., & Gezici, S. (2020). Koronavirüs Pandemisi ve Türkiye’nin Bazı Şifalı Bitkileri. Anadolu Kliniği Tıp Bilimleri Dergisi, 25(Special Issue on COVID 19), 163–182.

Selahvarzian, A., Alizadeh, A., & Baharvand, P. A. (2018). Medicinal properties of rosa canina. Herbal Medicines Journal, 3(2), 77–84. https://doi.org/10.5958/2249-7137.2022.00456.6

Şenkardeş, İ. (2014). Nevşehir’ İn Güney İlçelerinde (Acıgöl, Derinkuyu, Gülşehir, Nevşehir-Merkez, Ürgüp) Etnobotanik Araştırmalar. Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.

Shah, A., & Krishnamurthy, R. (2013). Swine Flu and Its Herbal Remedies. The International Journal Of Engineering And Science, 2(5), 68–78.

Sıcak, Y., Çolak, F. Ö., İlhan, V., Sevi̇ndi̇k, E., & Alkan, N. (2013). Köyceğiz Yöresinde Halk Arasında Yaygın Olarak KullanılanBazı Tıbbi ve Aromatik Bitkiler. Journal of Anatolian Natural Sciences, 4(2), 70–77.

Tanaydın, G. (2021). Bigadiç İlçesinin (Balıkesir) Etnobotanik Özellikleri. Balıkesir Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Tanker, M., & Sezik, E. (1965). Mentha Pulegium L. Var. Hirsuta Guss.’un Uçucu Yağı Hakkında. İstanbul Ecz. Fak. Mec.

Tavas, S. (2019). Emet (Kütahya) Yöresi̇nde Etnobotani̇k Bi̇r Çalişma. Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.

Tekin, A. (2021). Tarihten Günümüze Epidemiler, Pandemiler ve Ekonomik Sonuçları. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi.

Tekkoyun, S. (2023). Çal (Denizli) Yöresinde Etnobotanik Bir Çalışma. Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.

Temiz, B. (2020). Ülkemizde Yetiştirilen Bazı Cıtrus L. Türleri Üzerine Fitokimyasal Ve Biyolojik Aktivite Çalışmaları. Eskişehir Anadolu Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.

Tetik, F. (2011). Malatya İlinin Etnobotanik Değeri Olan Bitkileri Üzerine Bir Araştırma. Fırat Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Tevent, A. (2020). Çeltikçi (Burdur) İlçesinde Doğal Olarak Yayılış Gösteren Bazı Bitki Taksonlarının Etnobotanik Özellikleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Toker, G. (1995). Ihlamur Çiçek Ve Kabuklarının Biyolojik Aktivitesi ve Kullanışı. FABAD J. Pharm. Sci.

Torun, F. B., Felek, R., & Harorlı, H. (2022). Türkiye’de Yaygın Olarak Tüketilen Bitki Çaylarının Tıp ve Diş Hekimliğinde Uygulama Alanları: Bitki Çayları ve Sağlık. Akdeniz Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Dergisi, 2(1), 34–44.

Tütenocaklı, T. (2014). Yenice(Çanakkale ve Çevresinde Tarımsal Bitki Biyoçeşitliliği ve Etobotanik Araştırmalar. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Tuttu, G., Ursavaş, S., & Söyler, R. (2017). Ihlamur Çiçeğinin Türkiye ’ deki Hasat Miktarları ve Etnobotanik Kullanımı. Anadolu Orman Araştırmaları Dergisi, 3(1), 60–66.

Uçar, E., & Turgut, K. (2009). Bazı Dağ Çayı (sideritis) Türlerinin In Vıtro Çoğaltımı. Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 22(1), 51–57.

Ulusoy Ünver, T. (2016). Grip (İnfluenza)-Üst Solunum Yolu Enfeksiyonlarının Ve Antimikrobiyal Kullanımının Değerlendirilmesi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Tıp Fakültesi Enfeksiyon.

Ünver, A. (2019). Lamas Çayı Çevresindeki Köylerde (Erdemli, Silifke/Mersin) Etnobotanik Araştırmalar. Balıkesir Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Varlı, M., Hancı, H., & Kalafat, G. (2020). Tıbbi ve Aromatik Bitkilerin Üretim Potansiyeli ve Biyoyararlılığı. Research Journal of Biomedical and Biotechnology, 1(1), 24–32.

Varlıbaş Odunkıran, Z. (2020). Hatay İlinde Etnobotanik Bir Çalışma. Yeditepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.

Vunnava, A. (2014). Review on Thymus vulgaris Traditional Uses and Pharmacological Properties. Medicinal & Aromatic Plants, 03(04), 3–5.

Yalçın, S. (2021). Suruç (Şanlıurfa) Aktarlarında Ve Bazı Köylerinde Etnobotanik Bir Araştırma. Harran Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Yeşil, Y. (2007). Kürecik (Akçadağ/Malatya) Bucağında Etnobotanik Bir Araştırma. İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.

Yiğit, E. (2019). Tuzluca İlçesinde Doğal Olarak Yetişen Kuşburnu (Rosa Canina L.) Meyvelerinin Fitokimyasal Özelliklerinin Belirlenmesi. Iğdır Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Yılmaz, D. (2019). Datça Yarımadası (Muğla)’nın Etnobotanik Özellikleri. Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Yılmaz, Merve. (2022). Tillo (Siirt) Ve Çevresi Etnobotanik Özellikleri. Siirt Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Yılmaz, Musa. (2019). Serik Yöresi( Antalya)’nde Etnobotanik Bir Çalışma. Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.

Zengin, Z. (2020). Gümüşhane Yöresinde Etnobotanik Bir Çalışma. Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Zurnacı Akkavak, Y. (2019). Denizli İlinin Bazı İlçelerinin Etnobotanik Özellikleri Üzerine Bir Araştırma. Pamukkale Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.