Anne ve Yenidoğan Beslenmesi
Özet
Dünya genelinde; yenidoğan, okul öncesi ve adölesan dönem risk grubu olarak kabul edilmektedir. Özellikle bu dönemlerde meydana gelen yetersiz beslenme ya da aşırı beslenme durumları, yetişkinlik döneminde meydana gelebilecek pek çok sağlık probleminin de temelini oluşturmaktadır. Günümüzde meydana gelen biyolojik ve psikososyal pek çok sağlık sorunu ve artan kronik hastalık yükü erken dönem beslenme alışkanlıklarına dikkat çekmekte ve yapılan araştırmalar bu dönemlerdeki beslenme hatalarının olumsuz sonuçlarını desteklemektedir. Optimum beslenme, fetüsün büyümesi ve gelişmesi, gebelik ve emzirme döneminde anne ile bebek sağlığının sürdürülmesi, ayrıca yetişkinlik dönemindeki sağlık temellerinin atılmasında kritik önem teşkil etmektedir.
Referanslar
Türkiye’de Beslenme Ulusal Beslenme ve Sağlık Gıda Tüketimi Araştırması Raporu, 1977.
Sağlam F, Baysal A. Gebelik döneminde annenin beslenme durumu ve bunun yeni doğan bebeğin doğum ağırlığı ve ilk altı aylık donemde beslenme şekline etkisi. Beslenme ve Diyet Dergisi. 1983;12(5).
Aksoy C, Baykan S, Baysal A. Emzikli annenin beslenmesinin sütün bileşimi üzerine etkisi ve ilk üç aylık dönemde bebeğin büyüme durumuna göre yeterliliğinin değerlendirilmesi. Sağlık Dergisi. 1984;58(29): 1 – 3.
Akın A, Kutluay T. Gebe ve emzikli kadınların beslenme sorunları. Beslenme ve Diyet Dergisi. 1981;10: 26-36.
Hanson MA, Bardsley A, Luz Maria De-Regil LM. et al., The international federation of gynecology and obstetrics (FIGO) recommendations on adolescent, preconception, and maternal nutrition: “think nutrition first”. International Journal Of Gynaecology And Obstetrics. 2015;4: 213-253.
Seymour J, Beck KL, Conlon CA. Nutrıtıon in pregnancy. Obstetrıcs, Gynaecology and Reproductıve Medıcıne. 2022; 32(11): 253-258.
Mijatovic-Vukas J, Capling L, Cheng S, et al. Associations of diet and phyiscal activity with risk for gestational diabetes mellitus: a systematic review and meta-analysis. Nutrient. 2018;10(6): 698. doi:10.3390/ nu10060698.
Muktabhant B, Lawrie TA, Lumbiganon P, et al. Diet or exercise, or both for preventing excessive weight gain in pregnancy. The Cochrane Database Of Systematic Reviews. 2015;15(6). CD007145. doi:10.1002/14651858.CD007145.pub3, Jun.
Gete DG, Waller M, Mishra GD. Effects of maternal diets on preterm birth and low birth weight: a systematic review. The British Journal of Nutrition. 2020;123(4): 446–461. doi:10. 1017/S0007114519002897.
Borge TC, Aase H, Brantsaeter AL, et al. The importance of maternal diet quality during pregnancy on cognitive and behavioural outcomes in children: a systematic review and meta-analysis. BMJ Open. 2017;7(9), e016777. doi:10.1136/bmjopen-2017-016777.
T.C Sağlık Bakanlığı. Türkiye Beslenme Rehberi (TUBER) 2022. (17.08.2023 tarihinde https://hsgmdestek.saglik.gov.tr/depo/birimler/saglikli-beslenme-hareketli-hayat-db/Rehberler/T%C3%BCrkiye%20Beslenme%20Rehber%20(T%C3%9CBER)%202022.pdf adresinden erişilmiştir).
Rasmussen KM, L Yaktine A. Weight gain during pregnancy: reexamining the guidelines. National Academies Press (US). 2009. (04.09.2023 tarihinde https://www.nap.edu/catalog/ 12584/weight-gain-during-pregnancy-reexamining-the-guidelines adresinden ulaşılmıştır).
Uzdil Z, ÖZenoğlu A. Gebelikte çeşitli besin öğeleri tüketiminin bebek sağlığı üzerine etkileri. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi. 2015;4(2): 117-121.
Marshal NE, Abrams B, Barbour LA, et al. The importance of nutrition in pregnancy and lactation: lifelong consequences. American Journal of Obstetricks and Gynecology. 2022. doi.org/10.1016/j.ajog.2021.12.035.
Foote JA, Murphy SP, Wilkens LR, et al. Dietary variety increases the probability of nutrient adequacy among adults. The Journal of nutrition. 2004;134(7): 1779–1785.
Samur G. Gebelik ve Emziklilik Döneminde Beslenme. (1). Ankara: Klasmat Matbacılık;2008.
Liao Y, Alvarado R, Phinney B, et al. Proteomic characterization of human milk whey proteins during a twelve-month lactation period. Journal of Proteome Research. 2011;10(4): 1746-1754. doi: 10.1021/pr101028k
Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği (FIGO). Adölesan, gebelik öncesi ve maternal beslenme önerileri, “önce beslenmeyi düşün”. International Journal of Gynecology and Obstetrics. 2017;131(4).
Procter SB, Campbell CG. (2014). Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: nutrition and lifestyle for a healthy pregnancy outcome. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics. 2014;114(7): 1099-1103.
Karabulut A, Şevket O, Acun A. Iron, folate and vitamin B12 levels in first trimester pregnancies in the Southwest region of Turkey. Journal of the Turkish German Gynecological Association. 2011;12(3): 153–156.
Barger MK. Maternal nutrition and perinatal outcomes. Journal of Midwifery & Women's Health. 2010;55: 502-511.
Dietary reference ıntakes for calcium and vitamin D. Institute of Medicine. 2010. (10.12.2014 tarihinde http://www.iom.edu/Reports/2010/Dietary-Reference-Intakes- for-Calcium-and-Vitamin-D/Report-Brief.aspx adresinden erişilmiştir)
Section on breastfeeding. Breastfeeding and the use of human milk. Pediatrics. 2012;129(3): e827-41. doi: 10.1542/peds.2011-3552.
World Health Organization Guidelines Review committee. Guideline: counselling of women to improve breastfeeding practices. Nutrition and Food Safety. 2018.
FAO, IFAD, UNICEF, WFP and WHO. The State of Food Security and Nutrition in the World 2022.
Andreas NJ, Kampmann B, Mehring Le-Doare K. Human breast milk: A review on its composition and bioactivity. Early Human Development. 2015;91: 629–635.
Fouda GG, Yates NL, Pollara J, et al. HIV-specific functional antibody responses in breast milk mirror those in plasma and are primarily mediated by IgG antibodies. Journal Of Virology, 2011;85(18): 9555-9567.
Coşkun T. Anne sütü ile beslenmenin yararları. Katkı Pediatri Dergisi. 2003;25(2): 199-200.
Gür E. Anne sütü ile beslenme. Türk Pediatri Arşivi- Anne Sütü Özel Sayısı. 2007; 42(1): 11-5.
Schack-Nielsen L, Michaelsen KF. Breast feeding and future health. Current Opinion İn Clinical Nutrition and Metabolic Care. 2006;9(3): 289-96.
Savino F, Lupica MM. Breast milk: biological constituents for health and well-being in infancy. Recenti Progressi İn Medicina. 2006;97(10): 519-27.
Giray H. Anne sütü ile beslenme. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi. 2004;13(1): 12-15.
Lyons KE, Ryan CA, Dempsey EM, et al. Breast milk, a source of beneficial microbes and associated benefits for infant health. Nutrients. 2020;12(4), E1039.
Samuel TM, Zhou Q, Giuffrida F, et al. 2020. Nutritional and non-nutritional composition of human milk is modulated by maternal, infant, and methodological factors. Frontiers İn Nutrition. 2020;16(7): 172. doi: 10.3389/fnut.2020.576133.
Karcz K, Kro´lak-Olejnik B. Vegan or vegetarian diet and breast milk composition – a systematic review. Critical Reviews in Food Science and Nutrition. 2020;61(7): 1–18. https://doi.org/10.1080/10408398.2020.1753650
Thai JD, Gregory KE. Bioactive factors in human breast milk attenuate ıntestinal ınflammation during early life. Nutrients. 2020;12(2): 581. https://doi.org/ 10.3390/nu12020581.
Casey CE, Neifert MR, Seacat J.M, et al. Nutrient intake by breastfed infants during the first five days after birth. American Journal Of Diseases Of Children.1986;140: 933–936.
Kulski JK, Hartmann, PE. Changes in human milk composition during the initiation of lactation. The Australian Journal Of Experimental Biology And Medical Science. 1981; 59: 101–114.
World Health Organization. Infant and young child feeding: a tool for assessing national practices, policies and programmes. 2003. (04.09.2023 tarihinde https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/42794/9241562544.pdf adresinden erişilmiştir.)
Goonatilleke E, Huang J, Xu G, et al. Human milk proteins and their glycosylation exhibit quan- titative dynamic variations during lactation. The Journal Of Nutrıtıon. 2019;149(8): 1317–1325.
Hatmal MM, Al-Hatamleh MAI, Olaimat AN, et al. Immunomodulatory properties of human breast milk: MicroRNA contents and potential epigenetic effects. Biomedicines. 2022;10(6): 1219.
Healy DL, Rattigan S, Hartmann PE. Prolactin in human milk: correlation with lactose, total protein, and alpha-lactalbumin levels. American Journal of Physiology-Endocrinology and Metabolism. 1980;238(1): 83-86.
Quigley M, Embleton ND, McGuire W. Formula versus donor breast milk for feeding preterm or low birth weight infants. The Cochrane Database Of Systematic Reviews. 2018;6(6).
Irmak N. Anne sütünün önemi ve ilk 6 ay sadece anne sütü vermeyi etkileyen unsurlar. The Journal Of Turkısh Famıly Physician. 2016;(2): 27-31.
Kumar D, Goel NK, Mittal PC, et al. Influence of infant feeding practices on nutritional status of under-five children. Indian Journal Of Pediatrics. 2006;73: 417-21.
Kaynar Tunçel E, Dündar C, et al. Bir üniversite hastanesine başvuran 0-24 aylık çocukların anne sütü ile beslenme durumlarının saptanması. Cumhuriyet Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi. 2006;10(1):1-6.
Anonim. New Reasons to Breastfeed. Health Medical Complete 2007;26(5): 70.
Giray H. Anne sütü ile beslenme. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi. 2004;13(1): 12-5.
TC. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü; Türkiye’ye Özgü Beslenme Rehberi, Ankara, 2004.
Bowman BA, Russall RM. Present Knowledge in Nutrition. (8). Ilsı Press, Washington DC, 2001.
Özmert NE. Yaşamda önemli bir dönüm noktası: tamamlayıcı beslenme (ek gıdaya geçiş). Hacettepe Tıp Dergisi. 2009;40(3): 157-163.
Atlas B. Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aşı Merkezi ve Yenidoğan İzleme Ünitesine başvuran annelerin anne sütü konulu eğitiminin etkinliğinin incelenmesi. Sağlık Bakanlığı Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Koordinatörlüğü Uzmanlık Tezi, İstanbul 2006.
Aydın A. Yapay beslenme ve ek gıdalar. Sağlam Çocuk İzlemi Sempozyum Dizisi. 2003; 35: 79-84.
Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, T.C. Kalkınma Bakanlığı ve TÜBİTAK. Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması (TNSA) 2013. (06.09.2023 tarihinde http://www.sck.gov.tr/wp-content/uploads/2020/02/Turkiye-Nufus-ve-Sa%C4%9Flik-Arastirmasi-2013.pdf adresinden erişilmiştir).
Patel A, Bucher S, Pusdekar Y, et al. Rates and determinants of early initiation of breastfeeding and exclusive breastfeeding at 42 days postnatal in six low and middle-in come countries. A prospective cohort study. Reproductive Health. 2015; 12(2): 10.
Swails BN, Palmer B, Hale R, et al. The Golden Hour: Early Initiation of Breastfeeding. the Henderson Repository is a free resource of the HonorSociety of Nursing, Sigma ThetaTau International (Poster). 2015. (01.02.2017 tarihinde http://hdl.handle.net/10755/602760 adresinden erişilmiştir).
Rollins N., Bhandari N, Hajeebhoy N, et al. Why invest, and what it will take to improve breastfeeding practices? The Lancet. 2016;387(10017): 491-504.
WHO. Breastfeeding 2016. (01.02.2017 tarihinde www.who.int/topics/breastfeeding/en adresinden erişilmiştir).
Şahin, G. Emziren Annelerin Bilgi, Uygulama ve Davranışlarının Değerlendirilmesi. Sağlık Bakanlığı İstanbul Göztepe Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Koordinatörlüğü. Uzmanlık Tezi, İstanbul. 2008.
UNICEF. Breastfeeding 2014. (13.12.2016 tarihinde http://www. unicef.org/nutrition/index_24824.html. adresinden erişilmiştir).
Dunn S, Davis B, McCleary L, et al. The relationship between vulner ability factors and breastfeeding outcome. Journal of Obstetric Gynecologic and Neonatal Nursing Clinical Research. 2006;35(1): 87-97.
Camurdan AD, İlhan M, Beyazova U, et al. How to Achieve Long-Term Breast- Feeding: Factors Associated With Early Discontinuation. Public Health Nutrition. 2008;11(11):1173-1179.
Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, Türkiye Cumhuriyeti Kalkınma Bakanlığı, Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2013. (04.09.2023 tarihinde http://www.sck.gov.tr/wp-content/uploads/2020/02/Turkiye-Nufus-ve-Sa%C4%9Flik-Arastirmasi-2013.pdf adresinden erişilmiştir).
Sivri BB, Özpulat F. 0-6 aylık bebeği olan annelerin katı gıdaya geçiş süreci ve emzirmeye ilişkin bilgi ve uygulamaları. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2014;(1): 59-65.
Neifert M. Breastmilk transfer: Positioning, latch-on, and screening for problems in milk transfer. Clin Obstet Gynecol. 2004;47:656.
Gür E. Anne sütü ile beslenme. Türk Pediatri Arşivi. 2007;42:11-5.
WHO (World Health Organization). Complementary Feeding. Report of the Global Consultation 2002. (07.09.2023 tarihinde http://www. who.int/nutrition/publications/Complementary_Feeding.pdf. adresinden erişilmiştir).
EFSA Panel on Dietetic Products. Nutrition and Allergies (NDA). Scientific opinion on the appropriate age for introduction of complementary feeding of infants. EFSA Journal. 2009;7: 1423.
Fewtrell M, Bronsky J, Campoy C, et al. Complementary Feeding: A Position Paper by the European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition (ESPGHAN) Committee on Nutrition. JPGN 2017;64: 119–132.
Agostoni C, Decsi T, Fewtrell M, et al. ESPGHAN Committee on Nutrition. Complementary feeding: a commentary by the ESPGHAN Committee on Nutrition. Journal of pediatric gastroenterology and nutrition. 2008;46(1): 99-110.
T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği. Türk Gıda Kodeksi Bebek Formülleri Tebliği, Tebliğ No (2014/31). Resmi Gazete:15 Ağustos 2014. (17.07.2024 tarihinde https://www.tarim.gov.tr/Mevzuat/ adresinden erişilmiştir).
T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği. Türk Gıda Kodeksi Devam Formülleri Tebliği, Tebliğ No (2014/32). Resmi Gazete:15 Ağustos 2014 (17.07.2024 tarihinde https://www.tarim.gov.tr/Mevzuat/ adresinden erişilmiştir).
Topal S, Çınar N, Altınkaynak S. Süt çocukluğu döneminde beslenme. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2016;6:63-70.
Chu HP. Choosing the right milk formula for your paediatric patient. Ann Acad Med Singapore. 2013;42:311-2.
Tokatlı, A. Bebeklerde ek besinlere geçiş; “Weaning” dönemi. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi. 2003;12(4): 134-136.
WHO. Infant and Young Child Feeding 2009.
Washington: Pan American Health Organization, World Health Organization. Guiding principles for complementary feeding of the breastfed child. 2003. (Available at: http://www.who.int/child_adolescent_ health/documents/a85622/en/index.htm. Accessed December, 2003)
UNICEF. Infant and young child feeding programming guide. Nutrition section, programmes, 2011.
WHO. Complementary feeding: Family foods for breastfed children, 2000.
UK Department of Health. Introducing your baby to solid food. In Birth to Five, 2009. (10.09.2023 tarihinde http://www.dh.gov.uk/en/Publicationsandstatistics/Publications adresinden erişilmiştir)
Bowen WH, Pearson SK, Rosalen PL, et al. Assessing the cariogenic potential of some infant formulas, milk and sugar solutions. The Journal of the American Dental Association. 1997;128: 865–71.
Remy E, Issanchou S, Chabanet C, et al. Repeated exposure of infants at complementary feeding to a vegetable puree in- creases acceptance as effectively as flavor-flavor learning and more effectively than flavor-nutrient learning. The Journal of nutrition. 2013;143: 1194–200.
Maier-No¨th A, Schaal B, Leathwood P, et al. The lasting in- fluences of early food-related variety experience: a longitu- dinal study of vegetable acceptance from 5 months to 6 years in two populations. PLoS One. 2016;11(3): e0151356.
Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü. Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2018. (11.08.2023 tarihinde http://www.hips.hacettepe.edu.tr/tnsa2018/ rapor/TNSA2018_ana_Rapor.pdf. adresinden erişilmiştir).
Collins C, Makrides M, Gillis J, et al. Avoidance of bottles during the establishment of breast feeds in preterm infants (Protocol). The Cochrane database of systematic reviews. DOI: 10.1002/14651858.
Referanslar
Türkiye’de Beslenme Ulusal Beslenme ve Sağlık Gıda Tüketimi Araştırması Raporu, 1977.
Sağlam F, Baysal A. Gebelik döneminde annenin beslenme durumu ve bunun yeni doğan bebeğin doğum ağırlığı ve ilk altı aylık donemde beslenme şekline etkisi. Beslenme ve Diyet Dergisi. 1983;12(5).
Aksoy C, Baykan S, Baysal A. Emzikli annenin beslenmesinin sütün bileşimi üzerine etkisi ve ilk üç aylık dönemde bebeğin büyüme durumuna göre yeterliliğinin değerlendirilmesi. Sağlık Dergisi. 1984;58(29): 1 – 3.
Akın A, Kutluay T. Gebe ve emzikli kadınların beslenme sorunları. Beslenme ve Diyet Dergisi. 1981;10: 26-36.
Hanson MA, Bardsley A, Luz Maria De-Regil LM. et al., The international federation of gynecology and obstetrics (FIGO) recommendations on adolescent, preconception, and maternal nutrition: “think nutrition first”. International Journal Of Gynaecology And Obstetrics. 2015;4: 213-253.
Seymour J, Beck KL, Conlon CA. Nutrıtıon in pregnancy. Obstetrıcs, Gynaecology and Reproductıve Medıcıne. 2022; 32(11): 253-258.
Mijatovic-Vukas J, Capling L, Cheng S, et al. Associations of diet and phyiscal activity with risk for gestational diabetes mellitus: a systematic review and meta-analysis. Nutrient. 2018;10(6): 698. doi:10.3390/ nu10060698.
Muktabhant B, Lawrie TA, Lumbiganon P, et al. Diet or exercise, or both for preventing excessive weight gain in pregnancy. The Cochrane Database Of Systematic Reviews. 2015;15(6). CD007145. doi:10.1002/14651858.CD007145.pub3, Jun.
Gete DG, Waller M, Mishra GD. Effects of maternal diets on preterm birth and low birth weight: a systematic review. The British Journal of Nutrition. 2020;123(4): 446–461. doi:10. 1017/S0007114519002897.
Borge TC, Aase H, Brantsaeter AL, et al. The importance of maternal diet quality during pregnancy on cognitive and behavioural outcomes in children: a systematic review and meta-analysis. BMJ Open. 2017;7(9), e016777. doi:10.1136/bmjopen-2017-016777.
T.C Sağlık Bakanlığı. Türkiye Beslenme Rehberi (TUBER) 2022. (17.08.2023 tarihinde https://hsgmdestek.saglik.gov.tr/depo/birimler/saglikli-beslenme-hareketli-hayat-db/Rehberler/T%C3%BCrkiye%20Beslenme%20Rehber%20(T%C3%9CBER)%202022.pdf adresinden erişilmiştir).
Rasmussen KM, L Yaktine A. Weight gain during pregnancy: reexamining the guidelines. National Academies Press (US). 2009. (04.09.2023 tarihinde https://www.nap.edu/catalog/ 12584/weight-gain-during-pregnancy-reexamining-the-guidelines adresinden ulaşılmıştır).
Uzdil Z, ÖZenoğlu A. Gebelikte çeşitli besin öğeleri tüketiminin bebek sağlığı üzerine etkileri. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi. 2015;4(2): 117-121.
Marshal NE, Abrams B, Barbour LA, et al. The importance of nutrition in pregnancy and lactation: lifelong consequences. American Journal of Obstetricks and Gynecology. 2022. doi.org/10.1016/j.ajog.2021.12.035.
Foote JA, Murphy SP, Wilkens LR, et al. Dietary variety increases the probability of nutrient adequacy among adults. The Journal of nutrition. 2004;134(7): 1779–1785.
Samur G. Gebelik ve Emziklilik Döneminde Beslenme. (1). Ankara: Klasmat Matbacılık;2008.
Liao Y, Alvarado R, Phinney B, et al. Proteomic characterization of human milk whey proteins during a twelve-month lactation period. Journal of Proteome Research. 2011;10(4): 1746-1754. doi: 10.1021/pr101028k
Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği (FIGO). Adölesan, gebelik öncesi ve maternal beslenme önerileri, “önce beslenmeyi düşün”. International Journal of Gynecology and Obstetrics. 2017;131(4).
Procter SB, Campbell CG. (2014). Position of the Academy of Nutrition and Dietetics: nutrition and lifestyle for a healthy pregnancy outcome. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics. 2014;114(7): 1099-1103.
Karabulut A, Şevket O, Acun A. Iron, folate and vitamin B12 levels in first trimester pregnancies in the Southwest region of Turkey. Journal of the Turkish German Gynecological Association. 2011;12(3): 153–156.
Barger MK. Maternal nutrition and perinatal outcomes. Journal of Midwifery & Women's Health. 2010;55: 502-511.
Dietary reference ıntakes for calcium and vitamin D. Institute of Medicine. 2010. (10.12.2014 tarihinde http://www.iom.edu/Reports/2010/Dietary-Reference-Intakes- for-Calcium-and-Vitamin-D/Report-Brief.aspx adresinden erişilmiştir)
Section on breastfeeding. Breastfeeding and the use of human milk. Pediatrics. 2012;129(3): e827-41. doi: 10.1542/peds.2011-3552.
World Health Organization Guidelines Review committee. Guideline: counselling of women to improve breastfeeding practices. Nutrition and Food Safety. 2018.
FAO, IFAD, UNICEF, WFP and WHO. The State of Food Security and Nutrition in the World 2022.
Andreas NJ, Kampmann B, Mehring Le-Doare K. Human breast milk: A review on its composition and bioactivity. Early Human Development. 2015;91: 629–635.
Fouda GG, Yates NL, Pollara J, et al. HIV-specific functional antibody responses in breast milk mirror those in plasma and are primarily mediated by IgG antibodies. Journal Of Virology, 2011;85(18): 9555-9567.
Coşkun T. Anne sütü ile beslenmenin yararları. Katkı Pediatri Dergisi. 2003;25(2): 199-200.
Gür E. Anne sütü ile beslenme. Türk Pediatri Arşivi- Anne Sütü Özel Sayısı. 2007; 42(1): 11-5.
Schack-Nielsen L, Michaelsen KF. Breast feeding and future health. Current Opinion İn Clinical Nutrition and Metabolic Care. 2006;9(3): 289-96.
Savino F, Lupica MM. Breast milk: biological constituents for health and well-being in infancy. Recenti Progressi İn Medicina. 2006;97(10): 519-27.
Giray H. Anne sütü ile beslenme. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi. 2004;13(1): 12-15.
Lyons KE, Ryan CA, Dempsey EM, et al. Breast milk, a source of beneficial microbes and associated benefits for infant health. Nutrients. 2020;12(4), E1039.
Samuel TM, Zhou Q, Giuffrida F, et al. 2020. Nutritional and non-nutritional composition of human milk is modulated by maternal, infant, and methodological factors. Frontiers İn Nutrition. 2020;16(7): 172. doi: 10.3389/fnut.2020.576133.
Karcz K, Kro´lak-Olejnik B. Vegan or vegetarian diet and breast milk composition – a systematic review. Critical Reviews in Food Science and Nutrition. 2020;61(7): 1–18. https://doi.org/10.1080/10408398.2020.1753650
Thai JD, Gregory KE. Bioactive factors in human breast milk attenuate ıntestinal ınflammation during early life. Nutrients. 2020;12(2): 581. https://doi.org/ 10.3390/nu12020581.
Casey CE, Neifert MR, Seacat J.M, et al. Nutrient intake by breastfed infants during the first five days after birth. American Journal Of Diseases Of Children.1986;140: 933–936.
Kulski JK, Hartmann, PE. Changes in human milk composition during the initiation of lactation. The Australian Journal Of Experimental Biology And Medical Science. 1981; 59: 101–114.
World Health Organization. Infant and young child feeding: a tool for assessing national practices, policies and programmes. 2003. (04.09.2023 tarihinde https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/42794/9241562544.pdf adresinden erişilmiştir.)
Goonatilleke E, Huang J, Xu G, et al. Human milk proteins and their glycosylation exhibit quan- titative dynamic variations during lactation. The Journal Of Nutrıtıon. 2019;149(8): 1317–1325.
Hatmal MM, Al-Hatamleh MAI, Olaimat AN, et al. Immunomodulatory properties of human breast milk: MicroRNA contents and potential epigenetic effects. Biomedicines. 2022;10(6): 1219.
Healy DL, Rattigan S, Hartmann PE. Prolactin in human milk: correlation with lactose, total protein, and alpha-lactalbumin levels. American Journal of Physiology-Endocrinology and Metabolism. 1980;238(1): 83-86.
Quigley M, Embleton ND, McGuire W. Formula versus donor breast milk for feeding preterm or low birth weight infants. The Cochrane Database Of Systematic Reviews. 2018;6(6).
Irmak N. Anne sütünün önemi ve ilk 6 ay sadece anne sütü vermeyi etkileyen unsurlar. The Journal Of Turkısh Famıly Physician. 2016;(2): 27-31.
Kumar D, Goel NK, Mittal PC, et al. Influence of infant feeding practices on nutritional status of under-five children. Indian Journal Of Pediatrics. 2006;73: 417-21.
Kaynar Tunçel E, Dündar C, et al. Bir üniversite hastanesine başvuran 0-24 aylık çocukların anne sütü ile beslenme durumlarının saptanması. Cumhuriyet Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi. 2006;10(1):1-6.
Anonim. New Reasons to Breastfeed. Health Medical Complete 2007;26(5): 70.
Giray H. Anne sütü ile beslenme. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi. 2004;13(1): 12-5.
TC. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü; Türkiye’ye Özgü Beslenme Rehberi, Ankara, 2004.
Bowman BA, Russall RM. Present Knowledge in Nutrition. (8). Ilsı Press, Washington DC, 2001.
Özmert NE. Yaşamda önemli bir dönüm noktası: tamamlayıcı beslenme (ek gıdaya geçiş). Hacettepe Tıp Dergisi. 2009;40(3): 157-163.
Atlas B. Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aşı Merkezi ve Yenidoğan İzleme Ünitesine başvuran annelerin anne sütü konulu eğitiminin etkinliğinin incelenmesi. Sağlık Bakanlığı Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Koordinatörlüğü Uzmanlık Tezi, İstanbul 2006.
Aydın A. Yapay beslenme ve ek gıdalar. Sağlam Çocuk İzlemi Sempozyum Dizisi. 2003; 35: 79-84.
Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, T.C. Kalkınma Bakanlığı ve TÜBİTAK. Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması (TNSA) 2013. (06.09.2023 tarihinde http://www.sck.gov.tr/wp-content/uploads/2020/02/Turkiye-Nufus-ve-Sa%C4%9Flik-Arastirmasi-2013.pdf adresinden erişilmiştir).
Patel A, Bucher S, Pusdekar Y, et al. Rates and determinants of early initiation of breastfeeding and exclusive breastfeeding at 42 days postnatal in six low and middle-in come countries. A prospective cohort study. Reproductive Health. 2015; 12(2): 10.
Swails BN, Palmer B, Hale R, et al. The Golden Hour: Early Initiation of Breastfeeding. the Henderson Repository is a free resource of the HonorSociety of Nursing, Sigma ThetaTau International (Poster). 2015. (01.02.2017 tarihinde http://hdl.handle.net/10755/602760 adresinden erişilmiştir).
Rollins N., Bhandari N, Hajeebhoy N, et al. Why invest, and what it will take to improve breastfeeding practices? The Lancet. 2016;387(10017): 491-504.
WHO. Breastfeeding 2016. (01.02.2017 tarihinde www.who.int/topics/breastfeeding/en adresinden erişilmiştir).
Şahin, G. Emziren Annelerin Bilgi, Uygulama ve Davranışlarının Değerlendirilmesi. Sağlık Bakanlığı İstanbul Göztepe Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Koordinatörlüğü. Uzmanlık Tezi, İstanbul. 2008.
UNICEF. Breastfeeding 2014. (13.12.2016 tarihinde http://www. unicef.org/nutrition/index_24824.html. adresinden erişilmiştir).
Dunn S, Davis B, McCleary L, et al. The relationship between vulner ability factors and breastfeeding outcome. Journal of Obstetric Gynecologic and Neonatal Nursing Clinical Research. 2006;35(1): 87-97.
Camurdan AD, İlhan M, Beyazova U, et al. How to Achieve Long-Term Breast- Feeding: Factors Associated With Early Discontinuation. Public Health Nutrition. 2008;11(11):1173-1179.
Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, Türkiye Cumhuriyeti Kalkınma Bakanlığı, Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2013. (04.09.2023 tarihinde http://www.sck.gov.tr/wp-content/uploads/2020/02/Turkiye-Nufus-ve-Sa%C4%9Flik-Arastirmasi-2013.pdf adresinden erişilmiştir).
Sivri BB, Özpulat F. 0-6 aylık bebeği olan annelerin katı gıdaya geçiş süreci ve emzirmeye ilişkin bilgi ve uygulamaları. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2014;(1): 59-65.
Neifert M. Breastmilk transfer: Positioning, latch-on, and screening for problems in milk transfer. Clin Obstet Gynecol. 2004;47:656.
Gür E. Anne sütü ile beslenme. Türk Pediatri Arşivi. 2007;42:11-5.
WHO (World Health Organization). Complementary Feeding. Report of the Global Consultation 2002. (07.09.2023 tarihinde http://www. who.int/nutrition/publications/Complementary_Feeding.pdf. adresinden erişilmiştir).
EFSA Panel on Dietetic Products. Nutrition and Allergies (NDA). Scientific opinion on the appropriate age for introduction of complementary feeding of infants. EFSA Journal. 2009;7: 1423.
Fewtrell M, Bronsky J, Campoy C, et al. Complementary Feeding: A Position Paper by the European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition (ESPGHAN) Committee on Nutrition. JPGN 2017;64: 119–132.
Agostoni C, Decsi T, Fewtrell M, et al. ESPGHAN Committee on Nutrition. Complementary feeding: a commentary by the ESPGHAN Committee on Nutrition. Journal of pediatric gastroenterology and nutrition. 2008;46(1): 99-110.
T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği. Türk Gıda Kodeksi Bebek Formülleri Tebliği, Tebliğ No (2014/31). Resmi Gazete:15 Ağustos 2014. (17.07.2024 tarihinde https://www.tarim.gov.tr/Mevzuat/ adresinden erişilmiştir).
T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği. Türk Gıda Kodeksi Devam Formülleri Tebliği, Tebliğ No (2014/32). Resmi Gazete:15 Ağustos 2014 (17.07.2024 tarihinde https://www.tarim.gov.tr/Mevzuat/ adresinden erişilmiştir).
Topal S, Çınar N, Altınkaynak S. Süt çocukluğu döneminde beslenme. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2016;6:63-70.
Chu HP. Choosing the right milk formula for your paediatric patient. Ann Acad Med Singapore. 2013;42:311-2.
Tokatlı, A. Bebeklerde ek besinlere geçiş; “Weaning” dönemi. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi. 2003;12(4): 134-136.
WHO. Infant and Young Child Feeding 2009.
Washington: Pan American Health Organization, World Health Organization. Guiding principles for complementary feeding of the breastfed child. 2003. (Available at: http://www.who.int/child_adolescent_ health/documents/a85622/en/index.htm. Accessed December, 2003)
UNICEF. Infant and young child feeding programming guide. Nutrition section, programmes, 2011.
WHO. Complementary feeding: Family foods for breastfed children, 2000.
UK Department of Health. Introducing your baby to solid food. In Birth to Five, 2009. (10.09.2023 tarihinde http://www.dh.gov.uk/en/Publicationsandstatistics/Publications adresinden erişilmiştir)
Bowen WH, Pearson SK, Rosalen PL, et al. Assessing the cariogenic potential of some infant formulas, milk and sugar solutions. The Journal of the American Dental Association. 1997;128: 865–71.
Remy E, Issanchou S, Chabanet C, et al. Repeated exposure of infants at complementary feeding to a vegetable puree in- creases acceptance as effectively as flavor-flavor learning and more effectively than flavor-nutrient learning. The Journal of nutrition. 2013;143: 1194–200.
Maier-No¨th A, Schaal B, Leathwood P, et al. The lasting in- fluences of early food-related variety experience: a longitu- dinal study of vegetable acceptance from 5 months to 6 years in two populations. PLoS One. 2016;11(3): e0151356.
Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü. Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2018. (11.08.2023 tarihinde http://www.hips.hacettepe.edu.tr/tnsa2018/ rapor/TNSA2018_ana_Rapor.pdf. adresinden erişilmiştir).
Collins C, Makrides M, Gillis J, et al. Avoidance of bottles during the establishment of breast feeds in preterm infants (Protocol). The Cochrane database of systematic reviews. DOI: 10.1002/14651858.
