Doğum Sonu Dönemde Riskli Durumlar

Havva Yeşildere Sağlam; Elif Gürsoy

doi:10.37609/akya.3306

Yazarlar

Havva Yeşildere Sağlam

https://orcid.org/0000-0001-8311-3745

Elif Gürsoy

https://orcid.org/0000-0003-0147-8682

DOI: https://doi.org/10.37609/akya.3306.c11408

Özet

Doğumdan sonraki ilk 6 haftayı kapsayan, birçok fizyolojik ve psikolojik değişikliğin ve adaptasyon sürecinin yaşandığı döneme postpartum dönem adı verilir. Portpartum dönem; maternal-neonatal mortalite ve morbidite oranlarının göz ardı edilemeyecek derecede yüksek olması nedeniyle anne ve yenidoğan sağlığı açısından büyük önem taşımaktadır. Ayrıca doğum sonrası dönem, özellikle ilk birkaç hafta, annelerin bebek sahibi olmanın getirdiği yeni duruma uyum sağlaması açısından zorlu ve bazen baş edilmesi güç bir dönem olabilir. Anne, ölümlerin yaklaşık dörtte biri antenatal dönemde ve dörtte biri perinatal dönemde meydana gelirken, neredeyse yarısı postpartum dönemde ve sonrasında meydana gelmektedir. Bu nedenle lohusalık dönemi komplikasyon gelişme riski yüksek olan bir dönemdir ve bu açıdan risk altında olan kadınları tanımak kritik öneme sahiptir. Doğum sonu dönemde yaygın olarak görülen fiziksel komplikasyonlar; postpartum kanama, postpartum enfeksiyon, tromboembolik bozukluklar ve meme sorunlarıdır. En yaygın psikolojik komplikasyonlar ise postpartum blues, depresyon ve postpartum psikozdur. Bu dönemde bakım gereksinimlerinin belirlenmesi ve bu gereksinimler doğrultusunda sağlık personeli tarafından bakım, eğitim ve danışmanlık hizmetlerinin verilmesi son derece önemlidir.

Referanslar

Lambermon F, Vandenbussche F, Dedding C, van Duijnhoven N. Maternal self-care in the early postpartum period: An integrative review. Midwifery. 2020;90:102799.

Schrey-Petersen S, Tauscher A, Dathan-Stumpf A, Stepan H. Diseases and complications of the puerperium. Deutsches Ärzteblatt International. 2021;118(25):436.

Yıkar SK, Nazik E. Doğum sonu fiziksel semptomlar ve hemşirelik/ebelik bakımı. Ebelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2022;5(2):79-84.

Zeren F, Gürsoy E. Anne ve yenidoğan İçin Dünya Sağlık Örgütü postpartum bakım önerileri. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2018;7(4):95-102.

Laganà AS, Casarin J, Lembo A, Ervas E, Cromi A. Postpartum hemorrhage: conservative treatments. Practical Guide to Simulation in Delivery Room Emergencies: Springer; 2023. p. 539-55.

Schoretsanitis G, Gastaldon C, Ochsenbein‐Koelble N, Olbrich S, Barbui C, Seifritz E. Postpartum hemorrhage and postpartum depression: a systematic review and meta‐analysis of observational studies. Acta Psychiatrica Scandinavica. 2023.

Borovac-Pinheiro A, Pacagnella R, Cecatti J, Miller S, El Ayadi A, Souza J, et al. Postpartum hemorrhage: new insights for definition and diagnosis. American journal of obstetrics and gynecology. 2018;219(2):162-8.

Lyons P, McLaughlin N, Lyons P, McLaughlin N. Postpartum Hemorrhage. Obstetrics in Family Medicine: A Practical Guide. 2020:207-11.

Liu LY, Nathan L, Sheen J-J, Goffman D. Review of current insights and therapeutic approaches for the treatment of refractory postpartum hemorrhage. International Journal of Women's Health. 2023:905-26.

Ende HB, Lozada MJ, Chestnut DH, Osmundson SS, Walden RL, Shotwell MS, et al. Risk factors for atonic postpartum hemorrhage: a systematic review and meta-analysis. Obstetrics & Gynecology. 2021;137(2):305-23.

Public Health Agency of Canada. Family-centred maternity and newborn care: national guidelines. Chapter 5-Postpartum care. 2020.

Henriquez DD, Bloemenkamp KW, van der Bom JG. Management of postpartum hemorrhage: how to improve maternal outcomes? Journal of Thrombosis and Haemostasis. 2018;16(8):1523-34.

Almutairi WM, editor Literature review: physiological management for preventing postpartum hemorrhage. Healthcare; 2021: MDPI.

Telli E. Postpartum Kanama. Osmangazi Tıp Dergisi. 2023;45(4):629-38.

Evensen A, Anderson JM, Fontaine P. Postpartum hemorrhage: prevention and treatment. American family physician. 2017;95(7):442-9.

Nelson DB. Postpartum Hemorrhage. Queenan's Management of High‐Risk Pregnancy: An Evidence‐Based Approach. 2024:288-99.

Knobel R, Andreucci CB, Katz L, Amorim MM. Maternal Complications in the Immediate Postpartum Period. Perinatology: Evidence-Based Best Practices in Perinatal Medicine: Springer; 2021. p. 963-85.

Shah K, Katke RD, Radiowala SY. Postpartum Hemorrhage. Labour and Delivery: An Updated Guide: Springer; 2023. p. 227-57.

Bienstock JL, Eke AC, Hueppchen NA. Postpartum hemorrhage. New England Journal of Medicine. 2021;384(17):1635-45.

Pacheco LD, Saade GR, Hankins GD, editors. Medical management of postpartum hemorrhage: an update. Seminars in perinatology; 2019: Elsevier.

Gölbaşı Z, Kaya D. Riskli Postpartum Dönem ve Bakım. In: Şentürk Erenel A, Vural G, editors. Perinatal Bakım. İstanbul: İstanbul Medikal Yayıncılık; 2020. p. 341-55.

Villatoro AR, Sutil LA, Gálvez DV, Domínguez EC, Palacios MNC. Diagnosis and Management of Postpartum Retroperitoneal Hematoma: a report of 3 cases. The American journal of case reports. 2022;23:e935787-1.

Mappa I, Patrizi L, Maruotti GM, Carbone L, D'Antonio F, Rizzo G. The role of ultrasound in the diagnosis and management of postpartum hemorrhage. Journal of Clinical Ultrasound. 2023;51(2):362-72.

Elbouti A, Smiti Y, Hniad A, Belghiti A, Tazi AS. Postpartum hemorrhagic shock following puerperal hematoma. PAMJ-Clinical Medicine. 2020;3(43).

Tseng J-Y, Lin I-C, Lin J-H, Chang C-M, Chao W-T, Wang P-H. Optimal approach for management of postpartum vulva hematoma: Report of three cases. Taiwanese Journal of Obstetrics and Gynecology. 2020;59(5):780-3.

Gonzalez-Brown V, Schneider P, editors. Prevention of postpartum hemorrhage. Seminars in Fetal and Neonatal Medicine; 2020: Elsevier.

Kim SJ, Cho Y, Park S-J, Lee S, Lee HN. Uterine Artery Embolization as an Effective Management and Diagnostic Tool for Puerperal Uterine Inversion with Severe Postpartum Bleeding: A Case Report. Journal of the Korean Society of Radiology (Taehan Yŏngsang Ŭihakhoe chi). 2022;83(3):699.

Luo J, Yang M, Liu Y, Han X, Yue W. Analysis on medication rules of Chinese medicinal herb formulae in uterine subinvolution treatment based on data mining. Evidence‐Based Complementary and Alternative Medicine. 2022;2022(1):1752352.

Franke D, Zepf J, Burkhardt T, Stein P, Zimmermann R, Haslinger C. Retained placenta and postpartum hemorrhage: time is not everything. Archives of Gynecology and Obstetrics. 2021;304:903-11.

Favilli A, Tosto V, Ceccobelli M, Parazzini F, Franchi M, Bini V, et al. Risk factors for non-adherent retained placenta after vaginal delivery: a systematic review. BMC Pregnancy and Childbirth. 2021;21:1-13.

Bekmezci E, Meram HE. Doğum sonu dönemde sık görülen sorunlara yönelik güncel yaklaşımlar. KTO Karatay Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2022;3(1):81-92.

Hamlacı Y, Bekmezci H, Özerdoğan N. Postpartum kanamalarda kanıta dayalı uygulamalar. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2017;7(1):38-44.

Frieden FJ. Intrapartum and Postpartum Hemorrhage. Obstetrics and Gynecology. 2020:94-8.

Fernandez AG, Reed MJ. Obstetric hemorrhage. Evidence-Based Critical Care: A Case Study Approach. 2020:759-65.

Raman A. Nursing care of women in postnatal period. In: Raman A, editor. Reeder’s maternity nursing. 20. ed. India: Wolters Kluwer india Pvt Ltd; 2020.

McKinney ES, James SR, Murray SS, Nelson K, Ashwill J. Postpartum physiologic adaptations. Maternal-child nursing. Canada: Elsevier Health Sciences; 2018.

Demirel Bozkurt Ö, Hazar S. Doğum Sonrası Dönemde Riskli Durumlar. In: Nazik E, editor. Doğum, Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği. Ankara: Akademisyen Yayıncılık; 2022. p. 409-32.

Sağlık Bakanlığı S. Doğum Sonu Bakım Yönetim Rehberi. 2018.

Boushra M, Rahman O. Postpartum infection: StatPearls Publishing, Treasure Island (FL); 2020 [Available from: https://europepmc.org/article/nbk/nbk560804.

Mostello D. Postpartum infections. Clinical Maternal-Fetal Medicine: CRC Press; 2021. p. 76.1-.11.

Cordeiro F, Gomes-Ferreira M. Changes and Potential Complications During Puerperium. Post-maternity Body Changes: Obstetric Fundamentals and Surgical Reshaping: Springer; 2023. p. 123-43.

George C, Jeffery H, Lahra M. Infection of mother and baby. Keeling's Fetal and Neonatal Pathology. 2022:207-45.

Gundersen TD, Krebs L, Loekkegaard ECL, Rasmussen SC, Glavind J, Clausen TD. Postpartum urinary tract infection by mode of delivery: a Danish nationwide cohort study. BMJ open. 2018;8(3):e018479.

Dalton E, Castillo E. Post partum infections: A review for the non-OBGYN. Obstetric medicine. 2014;7(3):98-102.

Gölbaşı Z, Evcili F. Postpartum dönem ve bakım. In: Şentürk Erenel A, Vural G, editors. Perinatal bakım İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevleri- Vizyon Basımevi; 2020. p. 311-38.

Raheem AA, Zoaier A, El-Sherbiny A. Childbirth and lower urinary tract complications. Childbirth Trauma. 2017:151-79.

Sharma S, Mahajan N. Complications of Puerperium. Labour and Delivery: An Updated Guide: Springer; 2023. p. 687-701.

Pustotina O. Management of mastitis and breast engorgement in breastfeeding women. The Journal of Maternal-Fetal & Neonatal Medicine. 2016;29(19):3121-5.

Kornfeld HW, Mitchell KB. Management of idiopathic granulomatous mastitis in lactation: case report and review of the literature. International Breastfeeding Journal. 2021;16:1-6.

Omranipour R, Vasigh M. Mastitis, breast abscess, and granulomatous mastitis. In: Alipour S, Omranipour, R., editor. Diseases of the Breast during Pregnancy and Lactation. 1252: Springer, Cham; 2020. p. 53-61.

Scott DM. Inflammatory diseases of the breast. Best Practice & Research Clinical Obstetrics & Gynaecology. 2022;83:72-87.

Maughan BC, Marin M, Han J, Gibbins KJ, Brixey AG, Caughey AB, et al. Venous thromboembolism during pregnancy and the postpartum period: risk factors, diagnostic testing, and treatment. Obstetrical & gynecological survey. 2022;77(7):433-44.

Parunov LA, Soshitova NP, Ovanesov MV, Panteleev MA, Serebriyskiy II. Epidemiology of venous thromboembolism (VTE) associated with pregnancy. Birth Defects Research Part C: Embryo Today: Reviews. 2015;105(3):167-84.

Andrew L, Áinle FN, Blondon M, Rodger MA, Skeith L. Preventing postpartum venous thromboembolism: a call to action to reduce undue maternal morbidity and mortality. Thrombosis research. 2020;193:190-7.

Sökmen Y. Doğum Sonu Tıbbi Problemler: Tromboembolizm. In: Aktaş Rehan F, Dağlı E, editors. Postpartum Dönem Sorunlarına Vakalar ve Hikayeleştirme Tekniği ile Yaklaşım. Ankara: Nobel Tıp Yayıncılık; 2023.

Andrighetti TP, Karsnitz DB. Components of postnatal care. In: Jordan RG, Farley CL, Grace KT, editors. Prenatal and postnatal care: a woman-centered approach. United States of America: John Wiley & Sons; 2018.

Güldiken ZEŞ, Kahraman NÇ. Postpartum dönemde venöz tromboemboli risk faktörlerinin değerlendirilmesi. Türk Kadın Sağlığı ve Neonatoloji Dergisi. 2023;5(4):92-6.

Güneri SE. Postpartum erken dönem kanıta dayalı uygulamalar. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2015;4(3):482-96.

Carlson K, Mughal S, Azhar Y, Siddiqui W. Postpartum depression. StatPearls [Internet]: StatPearls Publishing; 2024.

Durmazoğlu G, Oktay AK, Toksoy S, Serttaş M, Göçmen F, Bezirgan S, et al. Postpartum depresyonun hemşire ve ebeler tarafindan öngörülebilmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2016;19.

Yılmaz M, Yar D. Gebelik ve postpartum dönemde kadın ruh sağlığı: Derleme çalışması. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2021;5(1):93-100.

Ulaş SC, Köken S, Tayhan E. Birinci Basamak Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Ebe ve Hemşirelerin Annelik Hüznünü Önlemedeki Rolü. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2016;19.

Yüksekol ÖD, Arguvanlı SÇ, Başer M. Annelik hüznü ve hemşirelik. ERÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2014;2(1):56-61.

Suryawanshi IV O, Pajai S. A comprehensive review on postpartum depression. Cureus. 2022;14(12).

Valadares G, Drummond AV, Rangel CC, Santos E, Apter G. Maternal mental health and peripartum depression. Women's Mental Health: A Clinical and Evidence-Based Guide. 2020:349-75.

Agrawal I, Mehendale AM, Malhotra R. Risk factors of postpartum depression. Cureus. 2022;14(10).

Akyüz Çim EF. Postpartum psikoz. Van Tıp Dergisi. 2017;24(2):131-4.

Sharma V, Mazmanian D, Palagini L, Bramante A. Postpartum psychosis: Revisiting the phenomenology, nosology, and treatment. Journal of Affective Disorders Reports. 2022;10:100378.

Vanderkruik R, Kobylski LA, Dunk MM, Arakelian MH, Gaw ML, Dineen H, et al. The lived experiences of individuals with postpartum psychosis: A qualitative analysis. Journal of Affective Disorders. 2024;348:367-77.

Demirkol ME, Kızıltoprak A, Şenbayram Ş. Postpartum psikoz. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi. 2018;27(2):206-22.

Spelke B, Erika Werner M. The fourth trimester of pregnancy: committing to maternal health and well-being postpartum. Rhode Island Medical Journal. 2018;101(8):30-3.

Yavuz MY, Bilge Ç. Annelik hüznünden postpartum depresyon ve psikoza. Haliç Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2022;5(1):1-10.