Doğum Öncesi Dönem ve Bakım
Özet
Gebelik kadın bedeninin fizyolojik süreçlerinden birisidir. Bir kadının bedeninde fetüsün büyüyüp gelişebilmesi için gerekli anatomik ve fizyolojik bir takım değişiklikler yaşanmaktadır. Doğum sonu dönemde çoğunluğu normale dönecek bu değişiklikler günden güne büyüyen fetüsün artan ihtiyaçlarını karşılayabilmek için uygun ortamın oluşmasını sağlamaktadır. Gebeliğin oluşumuyla başlayan değişimler kadın vücudunda hemen hemen her organı ve sistemi etkilemektedir. Gebelik sürecinde ortaya çıkan değişimler sağlık ve hastalık dengesini hızlıca bozarak riskli durumların ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. Gebelikte riskli durumlar maternal ve fetal mortalite ve morbidite hızını olumsuz etkileyebilmektedir. Gebelikte görülen komplikasyonlar ve olumsuz sonuçları çoğunlukla basit, ulaşılabilir ve uygun maliyetli müdahalelerle önlenebilmektedir. Doğum öncesi dönemde maternal ve fetal açıdan oluşabilecek sorunları önleme ve kontrol altına alma doğum öncesi bakımla mümkün olmaktadır.
Referanslar
Taşkın L. Doğum ve kadın hastalıkları hemşireliği. 18. basım. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2023.
Beji NK. Hemşire ve ebelere yönelik kadın sağlığı ve hastalıkları hemşireliği. 4. Basım. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2022.
Kepley, J. M., Bates, K., & Mohiuddin, S. S. (2023). Physiology, maternal changes. In StatPearls [Internet]. StatPearls Publishing.
Soma-Pillay, P., Nelson-Piercy, C., Tolppanen, H., & Mebazaa, A. (2016). Physiological changes in pregnancy: review articles. Cardiovascular Journal of Africa, 27(2), 89-94.
Al-Chalabi M, Bass AN, Alsalman I. StatPearls [Internet]. StatPearls Publishing; Treasure Island (FL): Jul 24, 2023. Physiology, Prolactin. [PubMed]
Abboud TK, Sarkis F, Hung TT, Khoo SS, Varakian L, Henriksen E, Noueihed R, Goebelsmann U. Effects of epidural anesthesia during labor on maternal plasma beta-endorphin levels. Anesthesiology. 1983 Jul;59(1):1-5.
Marshall, J., Raynor, M. Myles textbook for midwives.17. ed. Elsevier; 2020.
Erenel AŞ, Vural G. Hemşireler ve ebeler için perinatal bakım. 1. Basım. İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevleri; 2020.
Aydın D, Aba YA. Anne ve çocuk sağlığı. İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevleri; 2019.
World Health Organization. Trends in maternal mortality 2000 to 2020- Estimates by WHO, UNICEF, UNFPA, World Bank Group and UNDESA/Population Division. (16/11/2023 tarihinde https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/372247/9789240069251-eng.pdf?sequence=1 adresinden ulaşılmıştır.)
World Health Organization. Maternal mortality. (16/11/2023 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/maternal-mortality adresinden ulaşılmıştır.)
UNICEF. Antenatal care. (17/11/2023 tarihinde https://data.unicef.org/topic/maternal-health/antenatal-care/ adresinden ulaşılmıştır.)
World Health Organization. WHO recommendations on antenatal care for a positive pregnancy experience. (17/11/2023 tarihinde https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/250796/9789241549912-eng.pdf?sequence=1 adresinden ulaşılmıştır.)
World Health Organization. Preconception care: Maximizing the gains for maternal and child health. (17/11/2023 tarihinde https://cdn.who.int/media/docs/default-source/mca-documents/maternal-nb/preconception_care_presentation_slides.pdf?sfvrsn=c2a5dde6_5#:~:text=Preconception%20care%20is%20the%20provision,and%20couples%20before%20conception%20occurs.&text=reducing%20behaviors%20and%20individual%20and,maternal%20and%20child%20health%20outcomes. adresinden ulaşılmıştır.)
Sürdürülebilir kalkınma için küresel amaçlar. 3. sağlıklı ve kaliteli yaşam. (17/11/2023 tarihinde https://www.kureselamaclar.org/amaclar/saglik-ve-kaliteli-yasam/ adresinden ulaşılmıştır.)
T.C. Sağlık Bakanlığı. Sağlık istatistikleri yıllığı 2022 haber bülteni. (17/11/2023 tarihinde https://sbsgm.saglik.gov.tr/Eklenti/46511/0/haber-bulteni-2022-v7pdf.pdf?_tag1=3F123016BE50268AF4A10917870BF5962AC79ECF#:~:text=T%C3%9C%C4%B0K%20taraf%C4%B1ndan%20revize%20edilen%20canl%C4%B1,12%2C6'ya%20geriledi. adresinden ulaşılmıştır.)
Say L, Chou D, Gemmill A et al. Global causes of maternal death: A WHO systematic analysis. Lancet Global Health; 2014;2(6): e323-e333. doi: 10.1016/S2214-109X(14)70227-X.
T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Anne Ölümleri Raporu 2015-2019. (18/11/2023 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/Yayinlarimiz/Raporlar/Turkiye_Anne_Olumleri_Raporu_2015-2019.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Ulusal Anne Ölümleri Çalışması 2005. (18/11/2023 tarihinde https://fs.hacettepe.edu.tr/hips/dosyalar/Ara%C5%9Ft%C4%B1rmalar%20-%20raporlar/Di%C4%9Fer%20Ara%C5%9Ft%C4%B1rmalar/UAOC2005-AnaRapor.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Habte A, Tamene A, & Melis T. Compliance towards WHO recommendations on antenatal care for a positive pregnancy experience: Timeliness and adequacy of antenatal care visit in Sub-Saharan African countries: Evidence from the most recent standard Demographic Health Survey data. Plos One; 2024; 19(1): e0294981. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0294981
Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2018. (20/12/2023 tarihinde http://www.sck.gov.tr/wp-content/uploads/2020/08/TNSA2018_ana_Rapor.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Starrs AM. Safe motherhood initiative: 20 years and counting. Lancet; 2006; 368(9542): 1130-1132.
Türkiye Aile Sağlığı ve Planlaması Vakfı. Güvenli annelik eğitim ve danışmanlık programı. (26/12/2023 tarihinde https://www.tapv.org.tr/programlar/guvenli-annelik/ adresinden ulaşılmıştır.)
World Health Organization. Safe Motherhood. Mother-Baby package implementing safe motherhood in countries. (25/12/2023 tarihinde https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/63268/WHO_FHE_MSM_94.11_Rev.1.pdf?sequence=1 adresinden ulaşılmıştır.)
World Health Organization. World health day- Safe motherhood. (25/12/2023 tarihinde https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/63845/WHD_98.1-13.pdf?sequence=1&isAllowed=y adresinden ulaşılmıştır.)
American Academy of Pediatrics. Guidelines for perinatal care. (25/12/2023 tarihinde https://www.acog.org/clinical-information/physician-faqs/-/media/3a22e153b67446a6b31fb051e469187c.ashx adresinden ulaşılmıştır.)
World Health Organization. A handbook for building skills counselling for maternal and newborn health care. (25/12/2023 tarihinde https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK304190/pdf/Bookshelf_NBK304190.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
World Health Organization. Pregnancy, childbirth, postpartum and newborn care: A guide for essential practice (3rd edition. (05/01/2024 tarihinde https://www.who.int/publications/i/item/9789241549356 adresinden ulaşılmıştır.)
Uzun Aksoy M, & Gürsoy E. Olumlu Bir Gebelik Deneyimi İçin Dünya Sağlık Örgütü Antenatal Bakım Önerileri (2016). Uluslararası Hakemli Kadın Hastalıkları Anne Çoçuk Sağlığı Dergisi; 2018; 14:115-129.
World Health Organization. WHO antenatal care recommendations for a positive pregnancy experience- Nutritional interventions update: Multiple micronutrient supplements during pregnancy. (05/01/2024 tarihinde https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/333561/9789240007789-eng.pdf?sequence=1 adresinden ulaşılmıştır.)
World Health Organization. WHO antenatal care recommendations for a positive pregnancy experience- Nutritional interventions update: zinc supplements during pregnancy. https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/344010/9789240030466-eng.pdf?sequence=1
World Health Organization. WHO antenatal care recommendations for a positive pregnancy experience- Nutritional interventions update: Vitamin D supplements during pregnancy (05/01/2024 tarihinde https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/333562/9789240008120-eng.pdf?sequence=1 adresinden ulaşılmıştır.)
T.C. Sağlık Bakanlığı. Anne ölümleri önleme programı. (05/01/2024 tarihinde https://mersinism.saglik.gov.tr/TR,30425/anne-olumlerini-onleme-programi.html adresinden ulaşılmıştır.)
T.C. Sağlık Bakanlığı. Doğum öncesi bakım yönetim rehberi. (05/01/2024 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/Yayinlarimiz/Rehberler/dogum_oncesi_bakim_08-01-2019_1.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
T.C. Sağlık Bakanlığı. Riskli gebelikler yönetim rehberi. (05/01/2024 tarihinde https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/21958/0/riskli-gebelik-yonetim-rehberipdf.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Centers for Disease Control and Prevention. HEAR HER® Campaign. (05/01/2024 tarihinde https://www.cdc.gov/hearher/maternal-warning-signs/index.html adresinden ulaşılmıştır.)
Merid MW, Chilot D, Yigzaw ZA, Melesse AW, Ferede MG, Aragaw FM, & Bitew DA. Women in low-and middle-income countries receive antenatal care at health institutions, yet not delivered there: a multilevel analysis of 2016–2021 DHS data. Tropical Medicine and Health; 2024; 52(1):1. doi: 10.1186/s41182-023-00561-5.
Palamuleni ME. Factors associated with late antenatal ınitiation among women in Malawi. Int. J. Environ. Res. Public Health; 2024;21(2):143. https://doi.org/10.3390/ijerph21020143
Health at a Glance 2023: OECD Indicators. Maternal and infant mortality. (10/02/2024 tarihinde https://www.oecd-ilibrary.org/sites/1ea5684a-en/index.html?itemId=/content/component/1ea5684a-en adresinden ulaşılmıştır.)
T.C. Sağlık Bakanlığı. Hemşirelik yönetmeliğinde değişiklik yapılmasına dair yönetmelik. (10/02/2024 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/04/20110419-5.htm adresinden ulaşılmıştır.)
Referanslar
Taşkın L. Doğum ve kadın hastalıkları hemşireliği. 18. basım. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2023.
Beji NK. Hemşire ve ebelere yönelik kadın sağlığı ve hastalıkları hemşireliği. 4. Basım. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2022.
Kepley, J. M., Bates, K., & Mohiuddin, S. S. (2023). Physiology, maternal changes. In StatPearls [Internet]. StatPearls Publishing.
Soma-Pillay, P., Nelson-Piercy, C., Tolppanen, H., & Mebazaa, A. (2016). Physiological changes in pregnancy: review articles. Cardiovascular Journal of Africa, 27(2), 89-94.
Al-Chalabi M, Bass AN, Alsalman I. StatPearls [Internet]. StatPearls Publishing; Treasure Island (FL): Jul 24, 2023. Physiology, Prolactin. [PubMed]
Abboud TK, Sarkis F, Hung TT, Khoo SS, Varakian L, Henriksen E, Noueihed R, Goebelsmann U. Effects of epidural anesthesia during labor on maternal plasma beta-endorphin levels. Anesthesiology. 1983 Jul;59(1):1-5.
Marshall, J., Raynor, M. Myles textbook for midwives.17. ed. Elsevier; 2020.
Erenel AŞ, Vural G. Hemşireler ve ebeler için perinatal bakım. 1. Basım. İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevleri; 2020.
Aydın D, Aba YA. Anne ve çocuk sağlığı. İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevleri; 2019.
World Health Organization. Trends in maternal mortality 2000 to 2020- Estimates by WHO, UNICEF, UNFPA, World Bank Group and UNDESA/Population Division. (16/11/2023 tarihinde https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/372247/9789240069251-eng.pdf?sequence=1 adresinden ulaşılmıştır.)
World Health Organization. Maternal mortality. (16/11/2023 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/maternal-mortality adresinden ulaşılmıştır.)
UNICEF. Antenatal care. (17/11/2023 tarihinde https://data.unicef.org/topic/maternal-health/antenatal-care/ adresinden ulaşılmıştır.)
World Health Organization. WHO recommendations on antenatal care for a positive pregnancy experience. (17/11/2023 tarihinde https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/250796/9789241549912-eng.pdf?sequence=1 adresinden ulaşılmıştır.)
World Health Organization. Preconception care: Maximizing the gains for maternal and child health. (17/11/2023 tarihinde https://cdn.who.int/media/docs/default-source/mca-documents/maternal-nb/preconception_care_presentation_slides.pdf?sfvrsn=c2a5dde6_5#:~:text=Preconception%20care%20is%20the%20provision,and%20couples%20before%20conception%20occurs.&text=reducing%20behaviors%20and%20individual%20and,maternal%20and%20child%20health%20outcomes. adresinden ulaşılmıştır.)
Sürdürülebilir kalkınma için küresel amaçlar. 3. sağlıklı ve kaliteli yaşam. (17/11/2023 tarihinde https://www.kureselamaclar.org/amaclar/saglik-ve-kaliteli-yasam/ adresinden ulaşılmıştır.)
T.C. Sağlık Bakanlığı. Sağlık istatistikleri yıllığı 2022 haber bülteni. (17/11/2023 tarihinde https://sbsgm.saglik.gov.tr/Eklenti/46511/0/haber-bulteni-2022-v7pdf.pdf?_tag1=3F123016BE50268AF4A10917870BF5962AC79ECF#:~:text=T%C3%9C%C4%B0K%20taraf%C4%B1ndan%20revize%20edilen%20canl%C4%B1,12%2C6'ya%20geriledi. adresinden ulaşılmıştır.)
Say L, Chou D, Gemmill A et al. Global causes of maternal death: A WHO systematic analysis. Lancet Global Health; 2014;2(6): e323-e333. doi: 10.1016/S2214-109X(14)70227-X.
T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Anne Ölümleri Raporu 2015-2019. (18/11/2023 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/Yayinlarimiz/Raporlar/Turkiye_Anne_Olumleri_Raporu_2015-2019.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Ulusal Anne Ölümleri Çalışması 2005. (18/11/2023 tarihinde https://fs.hacettepe.edu.tr/hips/dosyalar/Ara%C5%9Ft%C4%B1rmalar%20-%20raporlar/Di%C4%9Fer%20Ara%C5%9Ft%C4%B1rmalar/UAOC2005-AnaRapor.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Habte A, Tamene A, & Melis T. Compliance towards WHO recommendations on antenatal care for a positive pregnancy experience: Timeliness and adequacy of antenatal care visit in Sub-Saharan African countries: Evidence from the most recent standard Demographic Health Survey data. Plos One; 2024; 19(1): e0294981. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0294981
Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2018. (20/12/2023 tarihinde http://www.sck.gov.tr/wp-content/uploads/2020/08/TNSA2018_ana_Rapor.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Starrs AM. Safe motherhood initiative: 20 years and counting. Lancet; 2006; 368(9542): 1130-1132.
Türkiye Aile Sağlığı ve Planlaması Vakfı. Güvenli annelik eğitim ve danışmanlık programı. (26/12/2023 tarihinde https://www.tapv.org.tr/programlar/guvenli-annelik/ adresinden ulaşılmıştır.)
World Health Organization. Safe Motherhood. Mother-Baby package implementing safe motherhood in countries. (25/12/2023 tarihinde https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/63268/WHO_FHE_MSM_94.11_Rev.1.pdf?sequence=1 adresinden ulaşılmıştır.)
World Health Organization. World health day- Safe motherhood. (25/12/2023 tarihinde https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/63845/WHD_98.1-13.pdf?sequence=1&isAllowed=y adresinden ulaşılmıştır.)
American Academy of Pediatrics. Guidelines for perinatal care. (25/12/2023 tarihinde https://www.acog.org/clinical-information/physician-faqs/-/media/3a22e153b67446a6b31fb051e469187c.ashx adresinden ulaşılmıştır.)
World Health Organization. A handbook for building skills counselling for maternal and newborn health care. (25/12/2023 tarihinde https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK304190/pdf/Bookshelf_NBK304190.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
World Health Organization. Pregnancy, childbirth, postpartum and newborn care: A guide for essential practice (3rd edition. (05/01/2024 tarihinde https://www.who.int/publications/i/item/9789241549356 adresinden ulaşılmıştır.)
Uzun Aksoy M, & Gürsoy E. Olumlu Bir Gebelik Deneyimi İçin Dünya Sağlık Örgütü Antenatal Bakım Önerileri (2016). Uluslararası Hakemli Kadın Hastalıkları Anne Çoçuk Sağlığı Dergisi; 2018; 14:115-129.
World Health Organization. WHO antenatal care recommendations for a positive pregnancy experience- Nutritional interventions update: Multiple micronutrient supplements during pregnancy. (05/01/2024 tarihinde https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/333561/9789240007789-eng.pdf?sequence=1 adresinden ulaşılmıştır.)
World Health Organization. WHO antenatal care recommendations for a positive pregnancy experience- Nutritional interventions update: zinc supplements during pregnancy. https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/344010/9789240030466-eng.pdf?sequence=1
World Health Organization. WHO antenatal care recommendations for a positive pregnancy experience- Nutritional interventions update: Vitamin D supplements during pregnancy (05/01/2024 tarihinde https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/333562/9789240008120-eng.pdf?sequence=1 adresinden ulaşılmıştır.)
T.C. Sağlık Bakanlığı. Anne ölümleri önleme programı. (05/01/2024 tarihinde https://mersinism.saglik.gov.tr/TR,30425/anne-olumlerini-onleme-programi.html adresinden ulaşılmıştır.)
T.C. Sağlık Bakanlığı. Doğum öncesi bakım yönetim rehberi. (05/01/2024 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/Yayinlarimiz/Rehberler/dogum_oncesi_bakim_08-01-2019_1.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
T.C. Sağlık Bakanlığı. Riskli gebelikler yönetim rehberi. (05/01/2024 tarihinde https://dosyamerkez.saglik.gov.tr/Eklenti/21958/0/riskli-gebelik-yonetim-rehberipdf.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Centers for Disease Control and Prevention. HEAR HER® Campaign. (05/01/2024 tarihinde https://www.cdc.gov/hearher/maternal-warning-signs/index.html adresinden ulaşılmıştır.)
Merid MW, Chilot D, Yigzaw ZA, Melesse AW, Ferede MG, Aragaw FM, & Bitew DA. Women in low-and middle-income countries receive antenatal care at health institutions, yet not delivered there: a multilevel analysis of 2016–2021 DHS data. Tropical Medicine and Health; 2024; 52(1):1. doi: 10.1186/s41182-023-00561-5.
Palamuleni ME. Factors associated with late antenatal ınitiation among women in Malawi. Int. J. Environ. Res. Public Health; 2024;21(2):143. https://doi.org/10.3390/ijerph21020143
Health at a Glance 2023: OECD Indicators. Maternal and infant mortality. (10/02/2024 tarihinde https://www.oecd-ilibrary.org/sites/1ea5684a-en/index.html?itemId=/content/component/1ea5684a-en adresinden ulaşılmıştır.)
T.C. Sağlık Bakanlığı. Hemşirelik yönetmeliğinde değişiklik yapılmasına dair yönetmelik. (10/02/2024 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/04/20110419-5.htm adresinden ulaşılmıştır.)
